Vào một chiều thu trên sân bay Kép, khi ánh hoàng hôn đỏ rực kéo dài bóng những chiếc Su-30MK2, tôi gặp Đại tá Nguyễn Quang Hải – Trung đoàn trưởng Trung đoàn Không quân 927, Sư đoàn 371 như đã hẹn trước.

Khi ấy anh vừa rời buồng lái chiếc Su-30MK2 “Hổ mang chúa”, mồ hôi vẫn lăn dài trên thái dương. Giọng anh ấm áp, chậm rãi kể về hành trình từ cậu bé làng quê ven sông Hồng đến người chỉ huy gác giữ không phận Tổ quốc.

Không hoa mỹ, không khoa trương, chỉ là những lời thủ thỉ của một người lính bay đã dành cả thanh xuân cho bầu trời. “Nghề chọn mình, chứ mình không chọn nghề,” anh cười, ánh mắt vẫn hướng về phía chân trời xa thẳm.

Anh bắt đầu ký ức về tuổi thơ của mình. Sinh năm 1977 tại xã Liên Hồng, huyện Đan Phượng cũ, nay là xã Ô Diên (Hà Nội), lớn lên trong không gian yên bình của đồng quê, nơi ruộng đồng mênh mông và dòng sông lặng lẽ trôi.

Hồi cấp 2, chiều nào cũng thấy máy bay dân dụng vòng qua Sơn Tây hạ cánh ở Nội Bài, rồi trực thăng Trung đoàn 916 rầm rì bay thấp qua làng. Mình đứng trên bờ đê, tay che nắng, chỉ nghĩ ước gì một ngày mình được lái những chiếc máy bay ấy… Lúc ấy chỉ là mơ mộng, thích vậy thôi, chứ chưa hiểu phi công là gì.

Anh Hải cười, nụ cười của người đã đi một hành trình dài mà hồi nhỏ không dám mơ. Không ai định hướng, không thầy cô, không gia đình khuyên bảo. Nghề phi công quân sự đến với mình như một cơ duyên kỳ diệu. Đúng là nghề chọn người.

Chính những “cánh chim sắt” vút bay trên bầu trời quê hương đã khơi dậy trong cậu bé Hải một khát khao thầm lặng, bền bỉ, trở thành nền tảng cho hành trình bay cao sau này. Làng quê ven sông dạy anh sự kiên trì, giản dị – những phẩm chất theo anh suốt đời phi công.

Rồi cơ duyên chính thức đến với anh vào đầu năm lớp 12, khi đoàn khám tuyển phi công quân sự về trường. “Khi ấy mình tham gia chỉ để trải nghiệm xem sức khỏe thế nào, trải nghiệm một chút thôi vì nghe đâu tiêu chuẩn cao lắm - anh cười - chứ không nghĩ mình đủ sức khoẻ vì người khi ấy cũng gày, nhỏ”.

Thế mà từ sáu người lọt vòng sơ tuyển tại huyện đội, chỉ mình mình qua vòng hai tại Viện Y học Hàng không. Mấy bạn kia to cao khỏe mạnh nhưng cuối cùng lại không qua được”.

Đoàn về địa phương điều tra lý lịch, lấy hồ sơ, anh bước vào quân ngũ với suy nghĩ đơn giản được làm phi công chắc môi trường hoành tráng lắm. Nhưng thực tế khắc nghiệt hơn nhiều.

Ngày nhập ngũ, bố đưa anh xuống trường dự khóa ở Thanh Oai. “Nhìn quanh heo hút, xa xôi, mình hoảng”, anh bộc bạch. Lúc đầu nghĩ vào phi công chắc oai lắm, ai ngờ phải ôn văn hóa mấy tháng để thi vào Học viện Phòng không – Không quân như thi đại học.

Đỗ rồi, thêm hai năm học chương trình đại cương ở Hà Nội, rồi khăn gói vào Nam thực hành bay ba năm, trên ba loại máy bay: Yak-52, L-39 và MiG-21.

Anh kể, cái Tết lần đầu xa nhà, nhớ bố mẹ, nhớ quê kinh khủng. May có anh em đồng đội động viên nên cũng nguôi ngoai. Nhưng đúng là khắc nghiệt. Ở nhà mình chưa tưởng tượng phải học nhiều kiến thức đến thế. Kết quả sau 5 năm học tập và rèn luyện, anh đã vượt qua mọi bài thi với kết quả xuất sắc.

Đó là hành trình của Đại tá Nguyễn Quang Hải từ cậu học sinh làng quê ven Sông Hồng trở thành phi công chiến đấu, nơi duyên phận và nỗ lực đan xen, rèn nên một con người vững vàng, sẵn sàng đối mặt mọi thử thách.

“Chuyến bay đơn đầu tiên có phải là khoảnh khắc mà anh không bao giờ quên?”- tôi hỏi Đại tá Nguyễn Quang Hải. “Bay đơn lần đầu trên Yak-52 ấy à?” Anh Hải ngửa mặt lên trời như đang sống lại khoảnh khắc ấy.

“Ừ, đêm trước hôm bay mình không ngủ được. Thầy thả cho bay đơn, một mình mình được tự cầm lái bay giữa trời mây mênh mông, cảm giác… khó tả lắm. Giống như anh học lái xe ô tô mà lần đầu thày cho cầm vô lăng đi giữa phố đông ấy. Vừa sợ vừa phấn khích. Tự nhiên thấy mình lớn hẳn lên.

- Còn sau này lên các loại máy bay khác, anh thấy thế nào? – Tôi hỏi tiếp.

- Lên L-39 đã quen tay, tiếp thu kiến thức đỡ vất vả. Nhưng sang MiG-21 mới là thử thách thực sự - anh Hải chia sẻ.

Buồng lái MiG-21 nút bấm chằng chịt, kiến thức đã thuộc khi tập ở dưới đất bỗng như quên sạch khi ngồi vào đó khiến tôi thấy ngợp. Rồi những ngày nắng nóng 40 độ, điều hòa hầu như không còn tác dụng, bay xong mồ hôi ướt đẫm quần áo, vắt được nước, mệt mỏi và căng thẳng, ngồi vào mâm cơm mà chẳng buồn nuốt. Trong chuyến bay, tập cất cánh và hạ cánh là khó nhất. Với phi công, ai mà lái tốt MiG-21 là coi như bay được mọi loại chiến đấu cơ.

Và anh đã vượt qua tất cả, tốt nghiệp tốp đầu, được cho lái đơn sớm trên cả ba loại máy bay. Các thầy muốn giữ Nguyễn Quang Hải lại trường làm giáo viên, nhưng anh chỉ muốn về Bắc để được bảo vệ bầu trời quê hương, nơi đó có bố mẹ anh.

Được phân về Trung đoàn 927 đóng ở sân bay Kép, anh - từ chàng thượng sĩ phi công trẻ lên đến trung đoàn trưởng, cả đời chỉ gắn bó một sân bay – điều hiếm có trong lịch sử trung đoàn.

“Tôi còn là người đầu tiên hạ cánh chiếc Su-30MK2 xuống đường băng mới sân bay Kép. Đây là loại chiến đấu cơ đa năng hiện đại do Nga sản xuất, chuyên cho nhiệm vụ không đối hải, phòng không, mang được nhiều vũ khí và có tầm bay xa” - anh tự hào kể - Hôm đó là ngày 11.11.2016, lúc 12 giờ 37 phút. Cái duyên thật lạ.

Nghề phi công có phải là học suốt đời không anh? Anh gật đầu chắc nịch, nghề phi công là học tập suốt đời, liên tục vận động, học tập không ngừng nghỉ đến khi rời cần lái.

Môi trường khắc nghiệt, đòi hỏi tập trung tinh lực, trí lực, thể lực tối đa. Chúng tôi làm việc không chỉ vì trách nhiệm, mà còn vì đam mê cháy bỏng. Đây là nghề nhiều người muốn nhưng không phải ai cũng có khả năng.

Nhưng đằng sau đam mê là hy sinh lớn lao. “Cùng khóa tôi, 49 học viên vào học đại cương, cuối cùng chỉ 15 người tốt nghiệp phi công chiến đấu” - anh trầm giọng - Bốn đồng chí cùng khoá hy sinh: một trên Yak-52 cùng thầy giáo, một trên MiG-21, một khi nhảy dù, một hy sinh trên chiếc CASA khi bay ngoài biển. Thời bình mà vẫn nhiều đồng đội phải trả giá bằng mạng sống.

Tôi hỏi nhỏ: “Sau các vụ tại nạn như vậy, gia đình anh lo lắm phải không?”. Anh đáp: “Lo chứ, nhưng không ai dám nói ra. Có lần con trai mình sốt cao nhưng vợ giấu nhẹm, không cho biết vì sợ tôi đang bay mà phân tâm. Thực lòng, mình thương vợ lắm. Tất cả việc nhà, con cái, bố mẹ già… một tay vợ mình, cô ấy lo hết”.

Tôi thầm nghĩ: Những người vợ lính nói chung, vợ phi công chiến đấu nói riêng đều phải thiệt thòi. Nhưng họ luôn thấu hiểu, chia sẻ khó khăn cùng chồng. Anh có hai con, con gái lớn đang học Đại học Y Thái Nguyên, con trai mới lên lớp 8. Chúng cũng luôn tự hào về bố.

“Thời gian dành cho gia đình ít ỏi lắm.” Anh bất giác thở dài - Từ phi công trẻ đến cán bộ chỉ huy, chúng tôi luôn trực 24/24, càng ngày lễ, Tết càng trực nghiêm túc. Thời gian bên gia đình chỉ có phép năm với một số lần nghỉ tranh thủ ngày cuối tuần. Công việc cuốn đi, vợ con tôi thiệt thòi nhiều.

Là trung đoàn trưởng, anh thấu hiểu đồng đội, đặc biệt trong cuộc sống hiện nay khi bị chi phối bởi nhiều yếu tố bên ngoài. “Có bao giờ anh nghĩ đến chuyện đổi nghề?” – nghe tôi hỏi, anh lắc đầu dứt khoát: “Không bao giờ! Nếu được chọn lại, tôi vẫn chọn phi công, vẫn làm phi công, vẫn yêu nghề phi công”.

Nghề phi công quân sự, đặc biệt phi công chiến đấu, anh là niềm vinh dự, tự hào của gia đình, họ hàng, quê hương anh. Với con trai, anh không ép: “Nếu con cũng yêu nghề này thì mình sẽ ủng hộ. Mình chỉ tâm sự, chia sẻ để con hiểu hơn về công việc của bố”.

Nhận xét về thế hệ trẻ, anh nói: “Các em phi công bây giờ xác định động cơ, thái độ tốt nên học nghề nhanh. Xã hội cũng quan tâm nhiều hơn, rồi truyền thông đưa tin nhiều nên các em có động lực hơn. Tôi mừng lắm”.

Cuộc trò chuyện khép lại dưới bóng hoàng hôn trên sân bay Kép, lúc này chỉ còn lại một vệt cam cuối cùng trên đường băng. Chia tay nhau, anh bắt tay tôi thật chặt, bàn tay chai sần vì cần lái nhưng ấm nóng lạ lùng.

“Nghề này là đam mê, là tự hào, là trách nhiệm với quê hương, đất nước. Tôi chỉ là một thành phần nhỏ bé, nhưng nguyện góp phần giữ cho bầu trời Tổ quốc mãi trong xanh”, anh nói giọng vang vọng.

Gió chiều thổi qua mang mùi dầu máy và cỏ dại cùng tiếng động cơ đang được kỹ thuật viên kiểm tra. Những chiếc Su-30MK2 vẫn lặng lẽ chờ lệnh. Và người chỉ huy, Đại tá Nguyễn Quang Hải – cậu bé ven sông Hồng năm xưa – vẫn ngày ngày cất cánh, ngày ngày gác giữ khoảng trời xanh trong mà anh yêu đến cháy bỏng.