Chiều muộn, con đường dẫn vào thôn La Tháp Đông, xã Thu Bồn phủ một lớp nắng nhạt. Ngôi nhà nhỏ của Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thành nằm sau hàng cau, mái ngói đã bạc màu theo năm tháng.

Trong gian nhà, bàn thờ được lau dọn gọn gàng, những di ảnh đặt ngay ngắn như một cách giữ gìn ký ức. Mẹ ngồi ở hiên, lưng tựa vào chiếc ghế gỗ quen thuộc, mắt hướng ra cổng như chờ đợi. Khi thấy đoàn khách màu áo xanh công đoàn bước vào, Mẹ chống tay đứng dậy, nụ cười chậm rãi nở trên gương mặt đã in dấu thời gian. “Mấy đứa tới rồi à…”, Mẹ nói, giọng nhẹ nhưng ấm.

Ở tuổi 97, Mẹ vẫn minh mẫn. Nhưng phía sau sự bình thản ấy là một cuộc đời mà mỗi lát cắt đều gắn với mất mát. Chồng và hai con của Mẹ đã hy sinh trong kháng chiến, để lại Mẹ một mình nuôi bảy người con còn lại trong những năm tháng khó khăn nhất. Những câu chuyện ấy không được kể trọn vẹn, chỉ hiện lên qua từng chi tiết nhỏ: một tấm bằng Tổ quốc ghi công, một góc bàn thờ luôn có khói nhang, những lần Mẹ dừng lại giữa câu nói khi ký ức chợt trở về.

Điều đáng nói là, giữa những khoảng trống của ký ức, những cuộc ghé thăm hôm nay lại trở thành một phần quan trọng trong đời sống của Mẹ. Không cần nghi thức, không cần lời lẽ lớn lao, chỉ cần có người đến, ngồi lại, nắm tay, lắng nghe. Những điều giản dị ấy, khi lặp lại nhiều lần, đã tạo nên một cảm giác không bị lãng quên. Và phía sau những cuộc ghé thăm ấy chính là tổ chức Công đoàn nhận phụng dưỡng Mẹ. Họ là những con người cụ thể, đang giữ cho lòng biết ơn không chỉ là lời nói…

Đầu năm 2026, tại Công đoàn Công ty CP Đầu tư Khai thác nhà ga Quốc tế Đà Nẵng (AHT), câu chuyện nhận phụng dưỡng các Mẹ Việt Nam Anh hùng được đưa ra trong một cuộc họp nội bộ. Không có nhiều tranh luận, bởi như ông Trương Công Tâm, Chủ tịch Công đoàn công ty chia sẻ, “ai nghe cũng thấy phải làm”. Cái “phải làm” ấy không đến từ một chỉ tiêu hay sự vận động mang tính hình thức, mà xuất phát từ một nhận thức rất tự nhiên, gần như ai cũng đã sẵn có trong suy nghĩ của mình.

Nhưng điều đáng chú ý là sau khi thống nhất chủ trương, câu chuyện không dừng lại ở việc bao giờ làm, mà chuyển sang một hướng khác, thực tế hơn và cũng khó hơn nhiều. Đó là làm thế nào để việc phụng dưỡng các Mẹ không trở thành một hoạt động mang tính thời điểm. Trong cuộc họp hôm đó, những người tham gia không bàn nhiều đến con số hỗ trợ hay số lượng đối tượng, mà tập trung vào khả năng duy trì. Bởi ai cũng hiểu rằng, giá trị của một việc làm như thế này không nằm ở sự khởi đầu, mà nằm ở độ dài của sự đồng hành.

“Nếu chỉ làm trong một thời gian ngắn rồi dừng lại, thì không những không trọn vẹn mà còn có thể để lại một khoảng trống lớn hơn. Từ nhận thức đó, công đoàn đã lựa chọn một cách làm khá chừng mực. Không đặt mục tiêu quá rộng, không chạy theo số lượng, mà tính toán trên khả năng thực tế để giữ được lâu dài. Năm Mẹ được nhận phụng dưỡng, mỗi Mẹ một triệu đồng mỗi tháng. Số tiền không lớn, nhưng được xác định ngay từ đầu là sẽ duy trì suốt đời”, ông Tâm chia sẻ.

Khoản kinh phí được đưa vào kế hoạch chi tiêu ổn định của công đoàn, giống như một phần trách nhiệm phải thực hiện, chứ không phải khoản chi phát sinh theo cảm hứng. Đến nay đã 4 tháng, Công đoàn AHT không tổ chức thăm hỏi theo dịp lễ hay theo phong trào, mà duy trì theo nhu cầu thực tế. Có khi là đến để kiểm tra sức khỏe, có khi chỉ là ghé lại trò chuyện. Không đặt nặng hình thức. Người đi thăm không phải lúc nào cũng đông, nhưng đủ để tạo sự gần gũi. Chính sự linh hoạt này giúp các cuộc gặp gỡ không bị gò bó, không tạo cảm giác “đi cho xong việc”.

Ông Tâm chia sẻ thêm, những lần đầu đến thăm, nhiều người còn lúng túng, không biết nên bắt đầu câu chuyện từ đâu. Nhưng sau vài lần, mọi thứ trở nên tự nhiên hơn. Có khi chỉ ngồi nghe Mẹ kể chuyện cũ, không cần phải nói nhiều. Để việc duy trì không phụ thuộc vào một vài cá nhân, công đoàn cũng có sự phân công cụ thể. Các tổ, nhóm thay nhau phụ trách việc thăm hỏi, tạo thành một vòng quay đều.

Nhờ vậy, hoạt động không bị gián đoạn, đồng thời cũng giúp nhiều đoàn viên có cơ hội tham gia, tiếp xúc và cảm nhận.

Còn ở Công đoàn Công ty CP Thủy sản và Thương mại Thuận Phước, cách làm có phần khác về hình thức nhưng lại giống nhau ở cách nhìn. Ông Trương Văn Quang, Chủ tịch Công đoàn công ty cho biết, không gọi việc phụng dưỡng là hỗ trợ mà đó là trách nhiệm. Khi đã coi là trách nhiệm thì đồng nghĩa với việc phải làm và phải duy trì. Mỗi tháng, khoản tiền vẫn được gửi đều đặn, không thay đổi. Nhưng theo ông Quang, điều quan trọng hơn không nằm ở số tiền.

“Nếu chỉ chuyển tiền thì mới giải quyết được một phần rất nhỏ. Điều các Mẹ cần là có người đến, có người hỏi han, có người nhớ đến mình. Vì vậy, công đoàn chúng tôi không tổ chức những chuyến thăm rầm rộ, mà duy trì những lần ghé thăm giản dị, không vội vàng.

Có những buổi thăm không có gì đặc biệt, chỉ mang theo ít trái cây. Nhưng câu chuyện có thể kéo dài hàng giờ. Người đến không đặt mục tiêu phải nói gì, chỉ ngồi nghe, đôi khi chỉ là những câu chuyện lặp lại. Nhưng chính sự lặp lại đó lại tạo cảm giác quen thuộc, như người thân trong nhà”, ông Quang nói.

Một đoàn viên chia sẻ, sau vài lần đến thăm, cảm giác ban đầu đã thay đổi. Không còn là đi theo nhiệm vụ, mà là muốn quay lại. Khi mối quan hệ được hình thành, việc đến thăm trở nên tự nhiên hơn, không cần nhắc nhở.

Điểm chung giữa hai đơn vị là đều không xem đây là một hoạt động mang tính phong trào. Họ đều bắt đầu từ một câu hỏi rất cụ thể là làm sao để duy trì. Và từ câu hỏi đó, họ buộc phải tính đến nguồn lực, cách tổ chức, cách phân công.

Liên đoàn Lao động thành phố Đà Nẵng cho biết, đến nay đã có 51 Mẹ Việt Nam Anh hùng được các công đoàn cơ sở nhận phụng dưỡng suốt đời, với mức hỗ trợ từ 1 đến 1,5 triệu đồng mỗi tháng.

Một buổi sáng, căn nhà của Mẹ Việt Nam Anh hùng Phan Thị Trinh trở nên rộn ràng hơn thường ngày khi những chiếc áo xanh thanh niên xuất hiện từ sớm. Không cần phân công cụ thể, mỗi người tự tìm việc cho mình, người quét sân, người lau nhà, người sửa lại mái hiên, người vào bếp chuẩn bị bữa cơm. Không khí trong căn nhà nhỏ bỗng ấm lên bởi tiếng nói cười, bởi sự có mặt của những người trẻ.

Mẹ Phan Thị Trinh năm nay đã 90 tuổi, sống cùng con trai tại phường Cẩm Lệ, TP. Đà Nẵng. Cuộc sống của Mẹ những năm gần đây trôi qua lặng lẽ, nhưng phía sau sự bình yên ấy là những mất mát không gì bù đắp. Chồng Mẹ hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ, rồi đến người con gái cũng tiếp bước cha, lên đường chiến đấu và không trở về. Hai lần tiễn người thân đi, hai lần nhận tin dữ, những nỗi đau ấy lặng lại trong suốt cuộc đời Mẹ, trở thành ký ức không thể gọi thành lời.

Cán bộ Thành đoàn Đà Nẵng tặng quà Mẹ Việt Nam anh hùng Phan Thị Trinh.

Những năm sau chiến tranh, Mẹ một mình gồng gánh, nuôi con, giữ gìn mái ấm trong điều kiện thiếu thốn. Ở tuổi xế chiều, ký ức có lúc đứt quãng, nhưng mỗi khi nhắc đến chồng, đến con, ánh mắt Mẹ vẫn chùng xuống. Trên bàn thờ, những di ảnh được lau dọn cẩn thận như một cách để Mẹ giữ họ ở lại trong đời sống hiện tại. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng sự hy sinh thì chưa bao giờ thật sự đi qua.

Có lẽ vì thế, mỗi lần có các đoàn viên thanh niên đến thăm, căn nhà nhỏ lại trở nên khác hẳn. Mẹ không nói nhiều, nhưng niềm vui hiện rõ qua ánh mắt, qua cái nắm tay thật chặt. “Mẹ rất xúc động khi các con về thăm. Mẹ vui và hạnh phúc lắm…”, Mẹ Trinh nói chậm rãi. Với Mẹ, những cuộc ghé thăm ấy không chỉ là sự quan tâm, mà còn là sự tiếp nối, giúp những ký ức không bị rơi vào im lặng.

Mô hình “Chúng con luôn bên Mẹ” do Thành đoàn Đà Nẵng triển khai từ năm 2021 được duy trì đều đặn hai tháng một lần, triển khai ở tất cả các cấp trên địa bàn. Các bạn trẻ không chỉ mang quà đến, mà tham gia vào đời sống của các Mẹ, dọn dẹp nhà cửa, nấu cơm, thắp hương, ngồi nghe những câu chuyện đã lùi xa theo năm tháng. Chính những việc làm tưởng chừng nhỏ ấy lại tạo nên sự gắn kết sâu sắc.

Đồng chí Lê Kim Thường, Phó Bí thư Thành đoàn Đà Nẵng cho biết, mục tiêu không chỉ là chăm lo đời sống cho các Mẹ, mà còn là để mọi người hiểu, từ đó sống có trách nhiệm hơn. Khi lòng biết ơn được chuyển thành hành động, nó sẽ ở lại lâu hơn bất kỳ khẩu hiệu nào.

Ông Lâm Ngọc Thành An, nhà xã hội học nghiên cứu về đời sống cộng đồng tại Đà Nẵng, cho rằng những hoạt động “đền ơn đáp nghĩa” hôm nay cần được nhìn rộng hơn một hoạt động tri ân đơn thuần. Theo ông, điều quan trọng không nằm ở việc chúng ta làm gì trong một dịp cụ thể, mà là cách những việc làm ấy được duy trì, lặp lại và dần trở thành thói quen của xã hội.

Hiện ở Đà Nẵng, công tác “Đền ơn đáp nghĩa” được duy trì bằng những việc làm cụ thể, có tổ chức, có sự tiếp nối giữa các lực lượng. Bằng chứng là tổ chức Công đoàn duy trì phụng dưỡng đều đặn, thanh niên duy trì những chuyến thăm định kỳ, tặng quà, chăm non các Mẹ. “Cái khó không phải là làm một lần cho tốt, mà là làm lâu dài và giữ được sự chân thành”, ông An chia sẻ.

Mặt trời xuống núi, căn nhà của Mẹ Nguyễn Thị Thành trở lại yên tĩnh. Con đường trước nhà vắng người qua lại. Mẹ vẫn ngồi ở hiên nhưng ánh mắt không còn chờ đợi như trước, bởi Mẹ biết những cuộc ghé thăm sẽ còn tiếp diễn. Không cần báo trước, chỉ cần có người đến, ngồi lại, hỏi han, nắm tay.

Những điều nhỏ ấy, khi được lặp lại đủ lâu, sẽ trở thành một điều lớn. Không phải là phong trào, không phải là khẩu hiệu, mà là một phần của đời sống. Khi một cán bộ công đoàn nói rằng “không làm lại thấy thiếu”, khi một đoàn viên thanh niên muốn quay lại lần nữa, đó là lúc lòng biết ơn không còn cần nhắc nhở.