Một buổi chiều đầu năm 2026, trong căn nhà nhỏ ở phường An Cựu, thành phố Huế, ông Lê Văn Tranh lặng lẽ lật giở từng tập hồ sơ đã úa màu theo thời gian với biết bao những con dấu, chữ ký… đó là cả một hành trình kéo dài hơn 30 năm mà gia đình ông theo đuổi chỉ với một mong mỏi, được công nhận liệt sĩ cho người thân, là ông Lê Phước Huyên.

Câu chuyện bắt đầu từ năm 1994, khi ông Tranh lần đầu tiên làm hồ sơ đề nghị công nhận liệt sĩ cho ông nội của mình, là ông Lê Phước Huyên (sinh năm 1911) nguyên quán tại thôn Điền Trung, xã Vinh Phú, huyện Phú Vang (nay là xã Phú Vang, thành phố Huế), là người tham gia cách mạng từ những ngày đầu kháng chiến.

Ông Lê Văn Tranh cùng tập hồ sơ công nhận liệt sĩ cho người thân đã úa màu theo thời gian.

Theo hồ sơ được lưu trữ đến nay, từ tháng 8.1945 đến tháng 1.1948, ông Huyên giữ nhiều vị trí quan trọng ở cơ sở như Phó Bí thư Ban Chấp hành Nông dân Cứu quốc, Ủy viên Ban Chấp hành Việt Minh xã. Đến ngày 17.1.1948, trong một lần đi công tác, ông bị địch phục kích và hy sinh tại địa phương.

Hai nhân chứng từng hoạt động cách mạng cùng thời, là ông Hoàng Mạnh Lương (nguyên Tỉnh ủy viên, nguyên cán bộ Đường sắt Việt Nam, cán bộ lão thành cách mạng) và ông Nguyễn Hồng (nguyên Phó Trưởng phòng Quản trị - Hành chính, Bệnh viện Trung ương Huế, nguyên Phó Trưởng Phòng Quản trị - Đời sống, Trường Đại học Y khoa Huế, cán bộ chính trị bị địch bắt tù đày ở Côn Đảo, cán bộ lão thành cách mạng), đã xác nhận rõ quá trình tham gia cách mạng và hoàn cảnh hy sinh của ông Huyên. Đây là những cán bộ lão thành, từng giữ nhiều vị trí quan trọng, có đủ uy tín và cơ sở để xác nhận.

Ông Lê Văn Tranh cho biết: “Gia đình đã nhiều lần bổ sung hồ sơ theo yêu cầu. Đến năm 2019, hồ sơ đã được thẩm định và chuyển ra Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Tưởng như đã đến đích, nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả”.

Hơn 6 năm kể từ thời điểm hồ sơ được chuyển cấp, gia đình vẫn chưa nhận được phản hồi chính thức. Sự chờ đợi kéo dài khiến niềm hy vọng nhiều lúc trở nên mỏi mòn.

Không chỉ là một hồ sơ hành chính, câu chuyện của gia đình ông Lê Văn Tranh còn là ký ức về một gia đình có truyền thống cách mạng sâu sắc. Mẹ của ông Lê Phước Huyên là bà Lê Thị Giống đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Hai người em ruột của ông Huyên cũng là liệt sĩ. Con trai ruột của ông Huyên là ông Lê Văn Riềng (bố của ông Lê Văn Tranh - người viết đơn) cũng hy sinh trong kháng chiến, đã được công nhận là liệt sĩ.

Giấy xác nhận của 2 lão thành cách mạng việc ông Lê Phước Huyên đi công tác bị địch phục kích, bắn chết.

Một gia đình có nhiều thế hệ cống hiến và hy sinh cho đất nước, nhưng riêng trường hợp của ông Huyên vẫn chưa được ghi nhận chính thức. “Điều gia đình mong muốn không chỉ là danh hiệu, mà là sự ghi nhận xứng đáng cho một người đã ngã xuống vì cách mạng. Đó cũng là sự tri ân với cả một gia đình”- ông Tranh ngậm ngùi tâm sự.

Trong nhiều năm qua, gia đình ông Tranh đã không biết bao lần gửi đơn kiến nghị đến các cơ quan chức năng liên quan đề nghị giải quyết. Nhưng do thời gian chờ đợi quá lâu nên ngày 28.8.2024, gia đình ông đã buộc phải gửi đơn kiến nghị ra Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, nhưng đến nay vẫn chưa nhận được phản hồi cụ thể.

Tại thời điểm đó, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội địa phương xác nhận, hồ sơ của ông Lê Phước Huyên đã được kiểm tra, hoàn thiện và trình Bộ xem xét. Tuy nhiên, không chỉ riêng trường hợp này, còn có 9 hồ sơ khác cũng đang tồn đọng, chưa được giải quyết. Để có cơ sở trả lời đối với thân nhân người có công tại các buổi tiếp xúc cử tri, buổi tiếp dân, ngày 28.8.2023, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội đã có công văn kèm danh sách 10 hồ sơ tồn đọng theo Quyết định 408 đã trình Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đề nghị bộ hướng dẫn, chỉ đạo nhưng đến nay vẫn chưa nhận được công văn phúc đáp.

Thực tế này cho thấy, việc xác nhận người có công, đặc biệt là các trường hợp lịch sử cách đây nhiều thập niên, vẫn còn nhiều khó khăn. Tài liệu gốc thất lạc, nhân chứng ngày càng ít, trong khi yêu cầu về hồ sơ, chứng cứ theo quy định hiện hành lại rất chặt chẽ.

Hiện nay, việc công nhận liệt sĩ được thực hiện theo Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng năm 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành, như Nghị định 131/2021/NĐ-CP của Chính phủ.

Theo quy định tại Điều 14 của Pháp lệnh, liệt sĩ là người đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng, bảo vệ Tổ quốc và được cơ quan có thẩm quyền công nhận. Nghị định 131/2021/NĐ-CP cũng quy định rõ các trường hợp được xem xét công nhận liệt sĩ, bao gồm người tham gia hoạt động cách mạng, kháng chiến bị địch giết hại.

Đối với các trường hợp không còn đầy đủ giấy tờ gốc, pháp luật cho phép sử dụng lời khai của nhân chứng, tài liệu lịch sử và các căn cứ liên quan để xem xét. Tuy nhiên, việc thẩm định những hồ sơ này thường kéo dài do cần đối chiếu, xác minh nhiều nguồn thông tin.

Trong những năm gần đây, Chính phủ và các bộ, ngành đã có nhiều nỗ lực giải quyết hồ sơ tồn đọng. Các chương trình rà soát, xác minh hồ sơ người có công được triển khai trên phạm vi cả nước, nhằm đảm bảo không bỏ sót những trường hợp xứng đáng. Tuy vậy, thực tiễn cho thấy vẫn còn những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ. Một số địa phương phản ánh việc thiếu hướng dẫn cụ thể trong xử lý hồ sơ đặc thù, đặc biệt là các trường hợp xảy ra từ thời kỳ kháng chiến, khi điều kiện lưu trữ còn hạn chế.

Đối với gia đình ông Lê Văn Tranh, điều mong mỏi không phải là một kết quả vội vàng, mà là một câu trả lời rõ ràng, minh bạch sau nhiều năm chờ đợi. “Chúng tôi chỉ mong các cơ quan chức năng sớm xem xét, trả lời dứt điểm để gia đình được yên lòng. Nếu đủ điều kiện thì công nhận, nếu chưa đủ thì cũng cần nói rõ lý do”, ông chia sẻ.

Việc công nhận liệt sĩ không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là sự ghi nhận của Đảng và Nhà nước đối với những người hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Mỗi hồ sơ là một câu chuyện, một phần lịch sử cần được làm sáng tỏ.

Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục cho người dân, việc xử lý các hồ sơ tồn đọng về người có công cũng cần được quan tâm đúng mức.

Các chuyên gia cho rằng, đây là việc cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ trong lưu trữ, tra cứu dữ liệu lịch sử. Bên cạnh đó, cần có hướng dẫn cụ thể hơn đối với những hồ sơ đặc thù, tránh tình trạng kéo dài nhiều năm.

Đối với các gia đình như ông Lê Văn Tranh, thời gian không chỉ là con số. Đó là sự chờ đợi, là niềm hy vọng, là mong muốn được khép lại một hành trình dang dở. Một danh xưng “liệt sĩ” không chỉ là sự ghi nhận đối với một cá nhân đã hy sinh, mà còn là sự tri ân đối với cả một gia đình, một thế hệ đã cống hiến cho đất nước.

Hơn ba thập niên trôi qua, những tập hồ sơ vẫn nằm đó, như một lời nhắc nhở sự tri ân, dù muộn, vẫn cần được thực hiện một cách trọn vẹn và công bằng.