Quảng bá tiếng Việt, giữ niềm tin nơi xứ người. Kỳ 3: Mỗi lớp học là một "pháo đài" tư tưởng

“Chiến lược mềm”, sức mạnh bền vững của Đảng

Nếu như Nghị quyết 36-NQ/TW ngày 26/3/2004 của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài đặt nền móng cho công tác kiều bào trong thời kỳ đổi mới thì Kết luận 12 chính là sự cập nhật tư duy của Đảng trong thời đại mới, khi vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ dừng lại ở tình cảm hướng về quê hương mà đã trở thành nguồn lực tri thức, tài chính, văn hóa và sáng tạo quan trọng cho sự phát triển quốc gia. Trong đó, Đảng ta nhấn mạnh chuyển từ cách tiếp cận “quản lý” sang “đồng hành, hỗ trợ, tạo điều kiện và khơi dậy sức mạnh kiều bào”, đặt niềm tin vào con người - đúng với tinh thần “lấy người dân làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực phát triển”.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, điểm rất nhân văn và sáng tạo trong Kết luận 12 chính là chủ trương xây dựng và triển khai chương trình “Tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài”. Việc lan tỏa tiếng Việt ra thế giới không chỉ dừng ở giáo dục cộng đồng mà còn là một phần của chiến lược “sức mạnh mềm” của quốc gia, góp phần định vị hình ảnh Việt Nam là một dân tộc có nền văn hóa đặc sắc, có bản sắc riêng giữa thế giới đa dạng. Chính vì vậy, khi Đảng đặt ra nhiệm vụ xây dựng chương trình “Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài”, đó không chỉ là sự quan tâm tới kiều bào mà còn là một tuyên ngôn về giá trị văn hóa dân tộc Việt Nam trong kỷ nguyên mới - nơi tiếng Việt trở thành nhịp cầu kết nối hàng triệu trái tim Việt Nam ở khắp năm châu, cùng hướng về một Tổ quốc chung, giàu bản sắc, sáng tạo và nhân văn.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội (thứ 3 từ trái sang) và Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài Lê Thị Thu Hằng (thứ 3 từ phải sang) cùng các đại biểu thực hiện nghi thức phát động cuộc thi “Tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài” năm 2025.

Tuy nhiên, theo ông Sơn trong thực tiễn, việc triển khai chương trình “Tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài” chắc chắn sẽ gặp không ít khó khăn, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa, di cư và hội nhập văn hóa diễn ra mạnh mẽ. Thách thức đầu tiên là sự khác biệt về môi trường ngôn ngữ, khi nhiều thế hệ người Việt Nam sinh ra, lớn lên ở nước ngoài ít có điều kiện tiếp xúc với tiếng Việt trong đời sống hằng ngày. Đặc biệt, đối với lớp trẻ - thế hệ F2, F3 - việc học và duy trì tiếng Việt phụ thuộc rất nhiều vào môi trường gia đình, cộng đồng và sự hỗ trợ từ các thể chế văn hóa - giáo dục. Ở nhiều quốc gia, lớp học tiếng Việt vẫn mang tính tự phát, thiếu tài liệu chuẩn hóa, thiếu đội ngũ giáo viên được đào tạo bài bản, và chưa được công nhận chính thức trong hệ thống giáo dục sở tại.

Khó khăn thứ hai là nguồn lực và cơ chế hỗ trợ từ trong nước. Để một chương trình mang tầm chiến lược như “Tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài” vận hành hiệu quả, cần có sự phối hợp liên ngành giữa Bộ Ngoại giao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các hội đoàn người Việt Nam ở nước ngoài. Nếu thiếu sự gắn kết đó, hoạt động có thể dừng lại ở mức phong trào, thiếu chiều sâu và tính bền vững. Ngoài ra, việc xây dựng chương trình đào tạo trực tuyến, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy tiếng Việt cho kiều bào, nhất là thế hệ trẻ cũng đòi hỏi đầu tư đáng kể về công nghệ, nội dung và nhân lực.

Để khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài tích cực tham gia, theo ông Sơn cần thiết lập cơ chế chính sách rõ ràng và khích lệ sáng tạo, chẳng hạn như công nhận danh hiệu “Sứ giả tiếng Việt” đối với những cá nhân, tổ chức có đóng góp tiêu biểu; hỗ trợ tài liệu, phương tiện giảng dạy; tạo mạng lưới kết nối các trung tâm dạy tiếng Việt và các nhà giáo kiều bào trên toàn cầu. Việt Nam có thể học hỏi mô hình của Hàn Quốc với chương trình Sejong Institute hay Trung Quốc với Viện Khổng Tử, để từ đó xây dựng một hệ sinh thái dạy - học tiếng Việt hiện đại, nhân văn, gắn kết cộng đồng và quảng bá hình ảnh quốc gia.

“Ngôn ngữ là tấm gương phản chiếu bản sắc. Khi một người nước ngoài học và yêu tiếng Việt, họ không chỉ học một hệ thống ngữ âm hay cú pháp mà học cả một nếp sống, một cách cảm, cách nghĩ và ứng xử của người Việt Nam. Do đó, mỗi “sứ giả tiếng Việt”, dù là thầy cô dạy học, một du học sinh, một nghệ sĩ, hay một người Việt Nam định cư ở nước ngoài đều đang đảm nhiệm vai trò của một “nhà ngoại giao văn hóa” trong đời sống thường nhật. Họ mang tiếng Việt ra thế giới không bằng tuyên truyền mà bằng chính sự chân thành, gần gũi và sức hấp dẫn tự nhiên của ngôn ngữ chứa đựng tâm hồn Việt Nam”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ.

Nhìn từ góc độ xây dựng Đảng và phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam, ông Sơn cho rằng việc hiện thực hóa chương trình “Tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài” không chỉ là hoạt động mang tính giáo dục - văn hóa mà còn là biểu hiện sinh động của tư duy đổi mới trong công tác dân vận, công tác kiều bào của Đảng trong kỷ nguyên mới. Đây cũng là cách Đảng ta thể hiện tư duy cầm quyền nhân văn, hiện đại và toàn cầu hóa: Không chỉ chăm lo cho nhân dân trong nước mà còn đồng hành với kiều bào ở khắp năm châu như một phần của cộng đồng chính trị - tinh thần dân tộc. Việc khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài trở thành “Sứ giả tiếng Việt” chính là một cách thức mới để phát huy sức mạnh con người Việt Nam - tài sản quý giá nhất của quốc gia, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, vào con đường phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Bảo vệ tiếng Việt cũng chính là bảo vệ không gian văn hóa Việt Nam ở nước ngoài

Thời gian qua, Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam toàn cầu đã có những hoạt động tạo sức lan tỏa mạnh, đó chính là các chương trình kết nối cộng đồng mang tính trải nghiệm thực tế, nơi người trẻ được trực tiếp sống trong không gian văn hóa Việt Nam. Ví dụ như các trại hè tiếng Việt, diễn đàn văn hóa Việt, các lớp học trực tuyến kết nối nhiều quốc gia hay Cuộc thi “Tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài”.

Thay mặt Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam toàn cầu, Tổng Thư ký Nguyễn Duy Anh (thứ 2 từ phải sang) trao tặng bộ sách “Vui học tiếng Việt” cho Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài Lê Thị Thu Hằng (thứ 2 từ trái sang).

Ông Nguyễn Duy Anh - Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tổng Thư ký Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam toàn cầu, “Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài” năm 2025 cho rằng, khi một đứa trẻ còn nói được tiếng mẹ đẻ, các em vẫn còn khả năng tiếp cận với văn hóa Việt, với lời ru của bà, câu chuyện lịch sử của cha mẹ, với những giá trị nhân văn được hình thành qua hàng nghìn năm dân tộc. Và khi còn giữ được điều đó, các em sẽ có “sức đề kháng” tự nhiên trước những thông tin sai lệch, xuyên tạc về quê hương đất nước. Tôi cho rằng bảo vệ tiếng Việt cũng chính là bảo vệ không gian văn hóa Việt Nam ở nước ngoài. Đó là nền tảng rất quan trọng trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa như tinh thần Kết luận 12 đã đặt ra”, ông Duy Anh nhấn mạnh.

Cũng theo ông Duy Anh, khoảng trống lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu tài liệu hay thiếu lớp học, mà là thiếu những hình thức truyền tải đủ hấp dẫn để thế hệ trẻ cảm thấy Việt Nam là một phần tự nhiên trong đời sống của các em. Nhiều em sinh ra ở nước ngoài không thiếu tình cảm với quê hương, nhưng các em thiếu trải nghiệm văn hóa sống động. Các em biết Việt Nam qua vài dịp Tết, vài món ăn hay câu chuyện gia đình, nhưng chưa thật sự được “chạm” vào chiều sâu lịch sử, văn hóa và tinh thần dân tộc bằng ngôn ngữ của thế hệ trẻ hôm nay. Vì vậy, chúng ta cần chuyển từ cách dạy tiếng Việt đơn thuần sang xây dựng hệ sinh thái văn hóa Việt Nam ở nước ngoài: Học tiếng Việt gắn với âm nhạc, điện ảnh, podcast, công nghệ số, trại hè, trải nghiệm di sản và các hoạt động cộng đồng.

“Điều Ban tổ chức kỳ vọng lớn hơn cả một cuộc thi ngôn ngữ, đó là hình thành một thế hệ “Sứ giả văn hóa Việt Nam” trên toàn thế giới. Mỗi bài dự thi bằng tiếng Việt không chỉ là câu chuyện cá nhân mà còn thể hiện tình yêu quê hương, sự tự hào dân tộc và khát vọng kết nối với cội nguồn. Chúng tôi mong cuộc thi sẽ khơi dậy trong thế hệ trẻ một cảm xúc rất quan trọng: “Dù sống ở đâu, mình vẫn là người Việt Nam”. Đó chính là nền tảng bền vững nhất để xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài”, ông Duy Anh nhấn mạnh.

Theo ông Duy Anh, trong thực tế hiện nay, nhiều Việt kiều đều nhận thấy những biểu hiện “phai nhạt căn tính Việt”, đặc biệt ở thế hệ thứ hai, thứ ba tại nước ngoài. Một số em không còn sử dụng tiếng Việt thường xuyên, ít hiểu lịch sử dân tộc hoặc thiếu kết nối với đời sống văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều đáng mừng là khi được tạo cơ hội tiếp cận đúng cách, rất nhiều bạn trẻ lại thể hiện sự quan tâm mạnh mẽ đến cội nguồn. Điều đó cho thấy “căn tính Việt” không mất đi, mà đôi khi chỉ đang ngủ quên. Nhiệm vụ của chúng ta là đánh thức tình yêu ấy bằng những hoạt động gần gũi, hiện đại và giàu cảm xúc.

Trong bối cảnh hiện nay, nếu chỉ tuyên truyền theo cách khô cứng thì sẽ rất khó tiếp cận giới trẻ. Điều chạm tới con người sâu nhất luôn là văn hóa và cảm xúc. Một bài hát Việt Nam, một bộ phim hay, một podcast về quê hương, một lớp học tiếng Việt đầy cảm hứng… đôi khi có sức lan tỏa mạnh hơn rất nhiều bài diễn thuyết. Bởi vậy, muốn bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiệu quả ở nước ngoài, chúng ta cần làm cho văn hóa Việt Nam trở nên hấp dẫn, hiện đại và có khả năng đối thoại với thế giới. “Tôi muốn nhắn nhủ rằng: Các em có thể lớn lên ở bất cứ đâu trên thế giới nhưng tiếng Việt sẽ luôn là chiếc cầu nối giúp các em biết mình đến từ đâu. Hãy tự hào vì mình là người Việt Nam. Hãy giữ tiếng Việt như giữ một phần tâm hồn của chính mình. Khi hiểu đúng về lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam, các em sẽ có đủ bản lĩnh và “sức đề kháng” để nhận diện những thông tin sai lệch, xuyên tạc về đất nước. Và hơn hết, các em sẽ trở thành những nhịp cầu đẹp nhất nối Việt Nam với thế giới”, ông Duy Anh nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam/

Cũng phân tích thêm về vấn đề này, ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh ảnh hưởng văn hóa ngày càng mạnh mẽ, việc giữ gìn tiếng Việt cũng là cách ngăn ngừa nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ gốc rễ văn hóa và bản sắc. Một thế hệ không hiểu tiếng Việt sẽ khó cảm nhận đầy đủ chiều sâu lịch sử dân tộc, khó đồng cảm với những hy sinh, thành tựu và con đường phát triển mà đất nước đã lựa chọn. Khi sợi dây ngôn ngữ bị đứt gãy, ký ức văn hóa và ý thức cộng đồng dân tộc cũng dễ phai nhạt theo thời gian. Bởi thế, mỗi lớp học tiếng Việt ở nước ngoài chính là một "pháo đài" tư tưởng, góp phần ngăn chặn từ sớm, từ xa nguy cơ phai nhạt bản sắc văn hóa dân tộc; từ đó củng cố niềm tin, tăng sức đề kháng trước những luận điệu xuyên tạc về Đảng, chế độ và đất nước.