Khuya trên ga Hải Vân Bắc. Núi non im lìm. Lặng gió. Dưới kia là biển Lăng Cô lấp lóa ánh đèn câu mực như một thành phố trong đêm, hiển hiện rất gần.

Trần Trung Thành, trực ban chạy tàu chốc chốc lại cầm đèn tín hiệu tất tả ra phía đường tàu để ra tín hiệu cho những đoàn tàu thông quan hoặc dừng lại tránh nhau tại ga. Hải Vân Bắc là ga nối giữa Lăng Cô và Hải Vân ở phía Huế. Tương ứng bên kia là ga Hải Vân Nam trước khi đến ga kế tiếp là Kim Liên ở phía Đà Nẵng.

Chốc chốc lại một đoàn tàu hì hục chạy qua, những tiếng còi như nhịp thở trầm của đêm dội vào núi, tan vào biển.

Hải Vân Bắc cũng như Hải Vân và Hải Vân Nam là những ga chỉ có nhiệm vụ giữ an toàn chạy tàu chứ không đón khách. Chẳng khách nào lên đèo để đi tàu, và cũng chẳng có đường để mà vào ga. Mỗi ga tàu ở đây là một biệt lập với thế giới còn lại. Dọc tuyến đường sắt Bắc - Nam có nhiều ga nơi đèo heo hút gió, nằm giữa rừng sâu quanh năm không có bóng người, thế nhưng những nơi ấy là vùng sâu vùng xa thực sự, còn ở Hải Vân, đầu Bắc là Huế mộng Huế mơ với chân đèo kề biển Lăng Cô xanh biếc, kề đầm Lập An sương khói ảo mờ, đầu Nam là thành phố Đà Nẵng xinh đẹp trong tầm mắt, cái sự “gần nhau trong gang tấc mà biển trời cách mặt” cảm nhận rất rõ.

Ga Hải Vân Bắc có một đặc ân, đó là mươi năm trước, Ban Quản lí rừng phòng hộ Hải Vân có làm con đường để tuần rừng và phục vụ công tác phòng cháy chữa cháy nối từ trên đèo xuống đường sắt đoạn gần ga. Vậy là ga được đi ké con đường này, có thể chạy xe máy từ trên đèo xuống. Còn ga Hải Vân và Hải Vân Nam chỉ có thể lội bộ qua rừng, nên việc di chuyển đến ga thường là dùng chính đường sắt với xe goòng chuyên dụng từ ga Kim Liên chạy lên, chủ yếu để chở vật tư, tu sửa, bảo dưỡng đường.

Vậy nên là đơn vị làm về giao thông nhưng chính nhà ga và cung cầu đường ở Hải Vân lại mắc kẹt trong việc đi lại do điều kiện tự nhiên từ bao nhiêu năm nay. Cách được anh em làm việc tại các ga Hải Vân Bắc, Hải Vân và Hải Vân Nam áp dụng là nhà xa thì ở luôn tại ga, “chẳng may nhà gần” thì tìm cách khắc phục.

Trực ban chạy tàu Trần Trung Thành là một người nhà gần như vậy. Trần Trung Thành nhà ở ngay Lăng Cô dưới chân đèo, thời trẻ thì anh cũng ở ga là chính, ngoài giờ làm việc xuống ban thì lội núi xuống biển đi câu, đi dọc đường sắt kiếm rau về ăn ghém với cá với mực câu được thay vì xuống tận Lăng cô mua. Khi có vợ con thì anh buộc phải đi lại ra vô thường xuyên hơn.

Ba của Thành, ông Trần Văn Thuận cũng là người trong ngành làm việc tại chính nhà ga này. Khi Thành học xong Cao đẳng Đường sắt về ga Hải Vân Bắc nhận việc thì ông Thuận nhường suất ở ga Hải Vân Bắc cho con trai, còn ông xin chuyển lên ga Hải Vân. Là bởi trong quy định của ngành, cha con, người thân không được làm chung tại một ga để đảm bảo khách quan và nghiêm minh trong công việc.

Nhân viên thông tin tín hiệu ga Hải Vân Bắc đi kiểm tra phát quang cây, dây leo ảnh hưởng đến đường dây thông tin trên cung đường.

- Ví dụ con làm trực ban chạy tàu như ni mà ông ba ông gác ghi, ông làm sai mà chỉnh ông lại quạo “mi nạt tau à” sẽ rất khó làm việc.

Thành diễn giải theo ngữ điệu rất Huế. Một thời gian dài, hai ba con Thành làm việc ở hai nhà ga trên đèo, ông ba lên ban thì con chở xe máy lên đỉnh đèo thả xuống rồi ông cà tưng cà tưng lội bộ xuống nơi làm. Đến lượt ông con lên ban thì ông ba lại chở ông con lên lưng chừng đèo rồi ông con lội bộ xuống ga Hải Vân Bắc. Sau này có đường thì Thành tự đi xe máy đến ga. Khi đó thì ông Thuận cũng già, cũng đã nghỉ hưu.

Ga Hải Vân Bắc vẻn vẹn có 8 người, trong đó có 3 người nhà gần, còn lại anh em ở Quảng Trị, Hà Tĩnh, cơ bản là các tỉnh miền Trung. Điểm chung ở họ là còn khá trẻ, đa số đều chưa có gia đình. Trần Trung Thành, sinh năm 1980, thuộc dạng lão làng, cũng là Tổ trưởng Tổ Công đoàn ga Hải Vân Bắc, thuộc Công đoàn Chi nhánh khai thác đường sắt Thừa Thiên Huế.

Về ga đã 23 năm, hỏi Thành về những khó khăn khi làm việc trên đèo, Thành kể, ngày anh về ga còn chưa có điện, mọi hoạt động phục vụ chạy tàu từ thông tin tín hiệu đều phải dùng máy phát điện. Máy phát điện chạy bằng dầu máy. Để thắp sáng cũng cần dầu hỏa. Anh em thay nhau mang những chiếc can xuống Lăng Cô mua rồi thuê xe chở ra ga chờ xem tàu nào dừng đỗ tránh nhau ở Hải Vân Bắc thì đi nhờ quá giang lên.

Mọi khó khăn trên đèo đều được Thành dùng từ “lè lưỡi” để mô tả. Đi xách dầu lè lưỡi. Đèn trực ban thì dùng đèn bão, đèn tín hiệu thì dùng đèn dầu đặt trong đèn chuyên dụng. Thắp đèn xong phải trèo lên ghi để ra tín hiệu cho tàu vào ga. Thắp đèn lè lưỡi. Máy móc thông tin tín hiệu cũng phải dùng pin. Công ty gửi lên những kẹp pin dài, dùng hết lại gửi về để xạc thay loạt mới. Những ngày gian khó ấy đã lùi xa nhưng trong ký ức những người gắn bó với ngành đường sắt thì còn mãi.

Anh Ngô Mạnh Hùng trên cung đường tuần tra.

Ở Hải Vân Bắc có một cây mai danh bất hư truyền. Mỗi mùa xuân nở sáng rực một đoạn đèo. Cây mai đứng trước sân ga như một chứng nhân, nó được trồng từ bao giờ không ai nhớ chính xác, chỉ ước chừng bốn, năm mươi năm rồi. Đó là một cây mai rừng, theo năm tháng đã xòe tán xoe tròn, tôi ướm tán lá xuống nền đếm hết 18 viên gạch lát sân ga, có nghĩa là đường kính tới 9 mét.

Mỗi dịp Tết đến mai nở vàng một góc trời, trở thành biểu tượng của cả Hải Vân. Thành bảo, trước dịp Tết là phải tuốt lá, cành thấp thì với tay tuốt được, cành cao phải bắc thang. Năm nào lá tự rụng thì tuốt còn nhàn, năm nào lá còn rậm nguyên thì “tuốt lè lưỡi”. Anh em lên ban trực đêm, khi đợi tàu thì tranh thủ tuốt lá mai, liên tục cả tuần mới xong. Bù lại, khi mai nở thì như bừng thức cả sân ga, mỗi đoàn tàu qua khách ngó nghiêng trầm trồ, nhiều lái tàu còn thò cổ ra ngó. Đẹp đến lè lưỡi!

Tôi không hỏi tại sao Thành và những đồng nghiệp lại chọn nơi này, tại sao lại theo ngành đường sắt vất vả và đồng lương đôi khi không đủ cho cuộc sống. Mỗi người đều có lý do riêng để theo đuổi một công việc, một đam mê, mỗi người đều có một cơ duyên để gắn bó và ở lại. Chẳng có khôn dại ở trên đời, đơn giản đó là công việc, là ngành nghề mà họ đã lựa chọn. Thành đang vui vẻ kể về công việc của mình không một chút vân vi có nghĩa là anh đang hài lòng với mọi thứ.

Sẽ là thiếu sót nếu viết về những người làm đường sắt trên Hải Vân mà lại thiếu hình ảnh những người gắn bó với cung đường này. Họ là những công nhân cầu đường, những người làm công tác duy tu, bảo dưỡng đường sắt và những người tuần đường, một hình ảnh quen thuộc của ngành đường sắt trên khắp những cung đường cả nước. Mỗi nhà ga thường tập trung ba lực lượng là ga, cung cầu đường và bộ phận thông tin tín hiệu ở gần nhau, nhưng ở Hải Vân Bắc, do đặc thù địa hình, Cung Cầu đường Hải Vân 1 ở cách ga khá xa, tầm 300 mét về phía Nam, còn bộ phận thông tin tín hiệu cũng chỉ có 2 người tích hợp trong ga luôn chứ không tách riêng như các ga khác.

Anh Phạm Vũ Thành trực gác ghi tại đầu phía Nam ga Hải Vân Bắc. Những chiếc đèn tín hiệu kiểu cũ giờ đây không còn sử dụng trong ngành đường sắt nhưng nhà ga vẫn giữ lại như một ký ức.

20 giờ 30, anh Ngô Mạnh Hùng, công nhân tuần đường thuộc Cung cầu đường Hải Vân 1 vào phòng trực ban chạy tàu đăng kí các thông tin cần thiết vào sổ cho ban trực của mình. Anh và một đồng nghiệp Bùi Viết Hoài sẽ bắt đầu những bước chân trên cung đường phía Bắc. Ban đêm khác ban ngày ở chỗ thay vì tuần một người họ sẽ tuần đôi để đảm bảo an toàn. Khi gặp sự cố mất an toàn, việc đầu tiên là họ phải ngăn đoàn tàu không qua nơi nguy hiểm, sau đó báo về trực ban chạy tàu và báo cho trưởng cung để xử lý. Sau vài phút, khi đã hoàn tất thủ tục, những bước chân mải miết đi vào đêm, ánh phản quang từ hai chiếc áo lấp lóa trên hai đường ray kéo dài vút mãi về phía bóng tối.

Ở đầu ga Lăng Cô, một đôi tuần đường cũng sẽ xuất phát đi về phía Hải Vân Bắc, bao giờ hai ca tuần xuất phát từ hai ga gặp nhau thì họ sẽ lại quay đầu trở về nhà ga của mình và đi tiếp về phía Nam cho đến khi gặp cặp tuần từ ga Hải Vân đi xuống mới quay đầu về cung, khép kín một ban.

Ban chính của anh Ngô Mạnh Hùng và bạn tuần sẽ kết thúc vào lúc 1 giờ 05 phút ngày kế tiếp. Đôi bạn tuần đường đi rồi, tôi ngồi tranh thủ trò chuyện với Trần Thành Trung và mục sở thị công việc trên đèo. Ấm trà đã tàn qua mấy nước pha, cặp đôi Ngô Mạnh Hùng - Bùi Viết Hoài đã quay đầu, ban hai tiếp nối lúc 0 giờ 15 phút do Võ Thành Trung và Nguyễn Xuân Hùng đảm nhiệm. Họ sẽ lặp lại cung đường này đến 5 giờ 05 sáng.

Khi màn đêm khép lại, biển Lăng Cô ló rạng bởi bình minh rạng rỡ, những ánh đèn câu mực cũng bị lu mờ bởi ánh ngày. Hải Vân bừng thức trong một ngày mới. Những chiếc đèn tuần đường cũng lui về, thuật ngữ chuyên môn ngành đường sắt gọi là “xuống ban”. Lúc này tôi mới có dịp trò chuyện với những người tuần đường đôi chút. Và tôi đã gặp một “nốt trầm” trên những cung đường Hải Vân.

Ngô Mạnh Hùng là tổ trưởng tuần đường của Cung cầu đường Hải Vân 1. Anh sinh năm 1972 nhưng tuổi hồ sơ 1974, quê Bắc Giang. Năm 1994 anh vào Đà Nẵng học Cao đẳng Đường sắt, về kỹ thuật cầu đường. Sau anh học thêm các chứng chỉ thợ sắt, gác hầm, gác cầu, gác đường ngang, tuần đường. Có lẽ anh là người Bắc duy nhất trên cung đường này.

Hùng cũng là người trải qua nhiều vị trí nhất. Từng làm việc tại Xí nghiệp công trình 875 thuộc Liên hợp Đường sắt. Năm 1999, anh học lớp công nhân kỹ thuật và năm 2008 do hoàn cảnh gia đình anh chuyển về Cung Cầu đường Hải Vân 1. Hỏi thêm về “hoàn cảnh gia đình”, tôi được biết anh là con thứ hai trong gia đình có ba anh em trai, anh trai của anh là bộ đội không may bị tai nạn và mất, từ đó trọng trách con trưởng được chuyển giao cho anh gánh vác. Em trai làm việc ở xa cũng ít về nên dù lấy vợ và sinh sống ở Phú Lộc, Huế nhưng anh vẫn phải lo việc lớn việc bé ở quê.

Công việc tuần đường dù không nặng nhọc như dưỡng lộ hay đi làm công trình trước đây nhưng lại ngốn nhiều thời gian, mỗi tháng trung bình lên ban 38 ban trong đó có tới 24-25 ban đêm. Anh không thể đếm hết những bước chân đã đi trên cung đèo Hải Vân trong suốt 18 năm kể từ khi về Cung Cầu đường Hải Vân 1. Mỗi ban đi 14 km đường đèo, nghĩa là mỗi tháng một người tuần đường như anh sẽ đi cỡ 532 km, và một năm sẽ rơi vào cỡ 6.384 km. Tính ra một người tuần đường với 20 năm công tác sẽ đi bộ bằng ba lần vòng quanh trái đất theo đường chu vi.

Tôi cùng anh Hùng ngồi tính vui vậy để có một hình dung thôi chứ anh Hùng bảo công việc nào cũng có khó khăn vất vả riêng. Cũng giống như dưỡng lộ, khoán mỗi người một ngày phải thay 3-4 tà vẹt, nào đào chân, tháo đá, rút tà vẹt cũ, thay tà vẹt mới, chèn đá, đầm chắc, người yếu chỉ thay được 3 cái là hết nấc, người khỏe và có kỹ thuật mới thay được 4 cái. Biết bao đôi găng đã rách bởi đôi tay người dưỡng lộ, biết bao đôi dép đã mòn dưới đôi chân người tuần đường!

Anh Hùng có hai con trai sinh đôi, vì phải đảm đương việc chăm sóc cha mẹ già nên anh cho một cháu ra trông ông nội ốm, sau khi bố anh mất anh chuyển khẩu cho con về quê để chăm lo cho bà nội, cũng là một bước chờ để sau khi anh chị nghỉ hưu sẽ lại hồi hương chăm lo hương khói cho bố mẹ, rút lại ý định ở lại Huế. Thế nhưng con anh vừa về quê thì lại được gọi nhập ngũ, hiện cháu đang làm nhiệm vụ tại một đơn vị thuộc Lữ đoàn 28 của Quân chủng Phòng không - Không quân, thế là mẹ anh ở tuổi tám mươi vẫn phải ở một mình. Anh bảo, tuần sau là giỗ bố anh nhưng anh cũng không thể về.

Tác giả trò chuyện với Trưởng ga Hải Vân Bắc Trần Phước Đức.

Anh Hùng hứa chỉ hỗ trợ tôi mười phút sau khi xuống ban vì sau đó anh có việc nhà phải chạy về Phú Lộc để đầu giờ chiều lại quay lại lên ban chiều nhưng câu chuyện kéo dài hơn dự định. Kết thúc phần trao đổi với tôi, anh Hùng không kịp thay đồ thường ngày, vội vã đi dọc đường ray về ga Hải Vân Bắc để đi xe máy về nhà. Nhìn dáng đi tất tả của người tuần đường tuổi 55 tôi không khỏi chạnh lòng. Hai bên đường sắt, theo những bước chân anh những vạt hoa dại màu vàng, màu trắng nở kín núi rừng, cảnh quan thì đẹp mà lòng tôi thấy nao nao.

Trần Phước Đức, sinh năm 1995, nhà ở Thành phố Huế, đang là Trưởng ga Hải Vân Bắc. Trước khi về ga này đảm nhiệm vị trí trưởng ga, Đức đã có 8 năm gắn bó với ga Hải Vân. Cùng làm việc trên đèo nên cơ bản anh em cũng ít nhiều biết nhau. Đức mới về nhận vị trí Trưởng ga Hải Vân Bắc được 5 tháng. Ở ga Hải Vân Bắc còn có Nguyễn Văn Hoàng và Trần Văn Nhân trước đây ở cùng Đức trên Hải Vân.

Công đoàn ngành Đường sắt trong nhiều năm qua đã dành cho những ga khó khăn dọc tuyến đường sắt Bắc - Nam, điển hình là các nhà ga khu vực đèo Hải Vân, một sự quan tâm đặc biệt. Những kiến nghị của Công đoàn đã thành chính sách của ngành, khi đưa lực lượng trẻ trở thành lực lượng chính làm việc tại những nơi khó khăn gian khổ, tiên phong đi đầu, vừa là thử thách với lao động trẻ, vừa là tạo điều kiện cho những cán bộ, nhân viên, người lao động nhiều tuổi hơn, có gia đình cần chăm sóc con cái về những ga ít nhiều thuận lợi hơn. Bởi vậy khi Trần Phước Đức học xong Cao đẳng Đường sắt về, được gọi phỏng vấn và đi làm ngay không hẳn là một may mắn khi nơi làm việc là ga Hải Vân.

Ban đầu nghe cậu nói lên đèo Hải Vân ba mạ cũng khá lo lắng. Mà cái sự lo lắng của phụ huynh nhiều khi cũng buồn cười: lên nơi heo hút ấy nhỡ đi làm con gì nó cắn thì sao?. Quả là trong ý niệm của nhiều người, trên núi cao chỉ có đường sắt và núi, việc có con gì tấn công cũng là suy nghĩ logic và không quá xa hiện thực. Ngày đầu lên Hải Vân, Đức được phân công làm gác ghi, sau một thời gian thì làm trực ban chạy tàu. Mọi vị trí anh đều đã trải. Sau chuyến về thăm nhà đầu tiên từ đèo Hải Vân thì gia đình Đức mới phần nào yên tâm.

Buổi sáng hôm sau tại ga Hải Vân Bắc, trong ca trực của Nguyễn Văn Hoàng, khi một đoàn tàu từ phía Nam chạy ra, tôi định quay một clip ngắn công việc đón tàu nhưng bất ngờ trong khoảnh khắc tàu qua Hoàng nhận một bọc đồ chuyển xuống làm ý đồ của tôi không thành. Khi tàu đã đi rồi Hoàng mới thanh minh là đồ từ ga Hải Vân gửi xuống, không thể không nhận. Việc “trao đổi vật lý” giữa các ga trên đèo thường theo cách này. Đây là trường hợp còn có thể trao nhận, có khi cũng chẳng kịp gửi trực tiếp nếu tàu không mở cửa khi qua Hải Vân, anh em gửi gì cho nhau chỉ ngoắc ở cửa tàu rồi thông báo để bên kia tự lấy. Đôi khi là chia sẻ một chút đồ ăn, ít cá, ít mực câu được, ít rau rừng hay nhu yếu phẩm gì đó.

Bọc đồ hôm nay gồm ba chiếc áo mưa và ba cái thiệp mời cưới. Khương Tân Thuận, một đồng nghiệp của họ ở ga Hải Vân sẽ cưới vợ vào tuần tới nên có gửi xuống 3 tấm thiệp cho Trần Phước Đức, Nguyễn Văn Hoàng và Trần Văn Nhân, vốn là những đồng nghiệp trong “gia đình Hải Vân” thời họ gắn bó với nhau trên đỉnh đèo lộng gió. Còn ba chiếc áo mưa để phục vụ cho mùa mưa đang tới khi lên ban. Những chàng trai trên đỉnh gió năm nào giờ đây đang dần yên bề gia thất. Trần Phước Đức cũng đã có người yêu là một cô gái làm dịch vụ trang điểm và cho thuê váy cưới ở Huế. Trần Văn Nhân, Trần Văn Hoàng cũng đã có nơi có chốn, chỉ chờ ngày lành tháng tốt và sắp xếp công việc để lo hỉ sự. Một cái kết đẹp đang khép lại phần thanh xuân đẹp đẽ nhất của họ.

Nhà người yêu Đức ở ga Hương Thủy, nơi cậu thực tập ngày xưa. Một cô gái tên Nhi làm công việc khá thời thượng và nhiều màu sắc hội hè đã chọn một người làm việc nơi núi cao rừng thẳm cũng là điều khá thú vị.

Một chuyến tàu từ ga Lăng Cô đang chuẩn bị vào địa phận đèo Hải Vân.

- Em nghĩ Nhi yêu em ở điểm gì?

Tôi hỏi Đức. Cậu trả lời có chút hài hước:

- Có lẽ là vì em ít đi chơi.

Ở trên đèo cao cách trở này đi chơi kiểu gì cho được?!

Trong tám năm tuổi trẻ của Trần Phước Đức không biết có bao nhiêu lần “đi chơi” nhưng có một lần khi từ nhà trở lại ga anh đã được “đi chơi” bất đắc dĩ. Vẫn là đi nhờ quá giang tàu để xuống ga Hải Vân nhưng khi qua ga trưởng tàu lại… quên mở cửa, thế là Đức bị kéo tuốt về Đà Nẵng hoa lệ, được chạm mặt thành phố nhộn nhịp người xe, ánh sáng và những cô gái đẹp đến từ mọi miền đang lưu trú tại thành phố biển. Sau đó Đức phải nhờ đồng nghiệp đón lên ga Kim Liên ngủ để hôm sau cùng đi nhờ tàu lên Hải Vân.

Ở Hải Vân Đức nhớ nhất thời covid, vừa nhà xa vừa dịch dã cách ly, anh em đều trụ lại trên đèo. Bình thường với họ đã là một sự “cách ly”, nay có dịch thì gần như là “giam lỏng”. Nhưng nhờ vậy họ lại có thời gian hơn cho những gắn kết, quan tâm lẫn nhau. Sân bóng chuyền, cầu lông cũng năng hoạt động hơn. Trên “đệ nhất hùng quan”, sớm chiều mây lãng đãng vắt ngang lưng đèo, những đám mây trắng đã bay qua tuổi trẻ của những chàng trai mang màu áo lam để biến thành những kỷ niệm đẹp như cánh mai rừng.

Không khó để tìm thấy những gia đình hai, ba thế hệ gắn bó với ngành đường sắt. Ở những vị trí gian khổ đối chọi với nắng cháy mưa tuôn, với đồng lương chỉ đủ sống nhưng vẫn có những tiếp nối trao truyền. Hải Vân cũng ghi nhận những câu chuyện như vậy. Gia đình Võ Thành Trung, công nhân tuần đường ca đêm hôm ấy là một ví dụ. Trung thuộc thế hệ thứ ba. Vóc người nhỏ bé, xuống ban rồi anh vẫn mặc chiếc áo của ngành, chỉ là không gắn phù hiệu, cầu vai, chiếc áo cũ năm chiếc cúc đã đứt mất hai nhưng màu áo vẫn xanh thắm như tình yêu dành cho đường sắt.

Võ Thành Trung sinh năm 1985 tại Phú Thuận, về cung từ năm 2005, nếm trải đủ gian khó của cung đường. 21 năm gắn bó với Hải Vân, Trung có 10 năm làm dưỡng lộ, tức là bảo dưỡng đường, và 11 năm tuần đường. Dường như có một quy luật bất thành văn, khi mới về cung, trẻ khỏe còn sung sức thì làm dưỡng lộ, đi vun đá, thay tà vẹt, những công việc nặng nhoc, khi xuống sức rồi thì chuyển qua tuần đường, già nữa thì qua gác đường ngang.

Đồng chí Dương Thị Mơ, Phó Chủ tịch Công đoàn Đường sắt Việt Nam thay mặt Công đoàn ngành Đường sắt khen thưởng các lực lượng có thành tích đột suất trong việc tìm kiếm hành khách tại ga Hải Vân Bắc.

Ba của Trung, ông Võ Văn Sắc cũng đã theo “quy trình” ấy. Những năm cuối, ông kết thúc sự nghiệp bằng công việc gác đường ngang. Trung là thế hệ thứ ba gắn bó với ngành đường sắt nhưng chuyện gia đình éo le, cắc cớ. Ông nội anh là Võ Văn Lệ quê Cẩm Lệ, Đà Nẵng lấy bà nội ở Huế sau đó đi tập kết ra Bắc, bà nội ở lại Huế nuôi con là ba anh. Ông nội đi biền biệt không tin tức, ba anh là Võ Văn Sắc, sinh năm 1948, lớn lên học Trường Quốc học Huế, nhà trong vùng Ngụy nên ba anh bị bắt đi lính Việt Nam Cộng hòa, do có trình độ, học giỏi nên may mắn được phân công làm văn phòng, không phải cầm súng bắn giết đồng bào.

Sau giải phóng ông nội anh tìm về quê, lúc này ở quê mới biết ông đã có gia đình mới ở ngoài Bắc cùng bốn người con với vợ sau. Dưới sự bảo lãnh của ông nội, ba anh, người lính chế độ cũ, đã được đi học và vào ngành đường sắt làm việc tại ga Lăng Cô. Bây giờ thì đến lượt anh tiếp nối sự nghiệp đường sắt. Những người con với vợ sau của ông nội Võ Thành Trung cũng có người theo ngành đường sắt, làm việc tại các ga phía Bắc. Lịch sử đất nước cùng những biến động thời thế đã hắt bóng tại một sân ga, một cung cầu đường như thế.

Trần Trung Thành, người cán bộ công đoàn làm vị trí trực ban chạy tàu ga Hải Vân Bắc cũng không chỉ có bố cùng làm việc. Ông nội của anh là Trần Văn Sỏ, một cán bộ tập kết làm việc trong ngành đường sắt tại Hà Nội, ông nội ở Phú Vang, gặp bà nội người Hương Thủy. Ông bà lấy nhau ở Hà Nội, bởi vậy ba anh được sinh ra và đi học ở đó. Khi giải phóng miền Nam, ông nội anh trở về Huế đem theo gia đình, về làm việc tại Xí nghiệp công trình đường sắt, làm công việc khai thác đá ở Lăng Cô. Nhiều người cứ thắc mắc tại sao người Huế mà ba anh và mấy bà o chị gái ba lại nói giọng Bắc là như vậy. Tuổi thơ họ sinh ra và lớn lên tại Hà Nội, đã quen với giọng Hà Nội nên dù về Huế sinh sống và làm việc thì ông vẫn nói giọng Bắc.

Trên chuyến tàu SE8 từ Đà Nẵng ra Hà Nội tôi vô tình ngồi cùng anh Nguyễn Duy Thắng, Chủ tịch Công đoàn Công ty cổ phần vận tải Đường sắt. Anh Thắng trước đây có thời gian dài làm Bí thư Đoàn Thanh niên của Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam, gần như mỗi nhà ga anh đều thuộc như lòng bàn tay.

Một công nhân đường sắt trong Cầu Vòm, cung đường Hải Vân.

Nhắc đến ga Hải Vân Bắc anh kể vanh vách chỗ nào là bể nuôi cá, chỗ nào là bể nước mưa anh em thường tắm lộ thiên, chỗ nào là cây mai huyền thoại. Anh Thắng bảo, một phần anh em làm việc trên đèo bị khuất lấp là bởi cảnh quan qua đèo biển trời bao la vô cùng cuốn hút nên khách thường nhìn ra phía biển ngắm cảnh, nhà ga nhỏ lại nằm ở phía núi nên thuộc phần sau lưng dễ bị bỏ qua. Vả lại, những con tàu vút qua chỉ giây lát, khó mà lưu lại những hình ảnh chỉ chạy qua tầm mắt một vài giây. Bởi vậy những người gắn bó với cung đường đèo không chỉ khuất lấp trong những bộn bề ngược xuôi của dòng đời mà còn khuất lấp trong chính khách đi tàu lướt qua mỗi ngày.

Cảnh quan hùng vĩ và thơ mộng cũng khiến việc đãi ngộ người lao động có khi rơi vào tình huống khôi hài. Hàng năm công đoàn tổ chức đi nghỉ mát, người lao động các ga đăng ký tham dự, có năm Trần Trung Thành đưa vợ con đi, tưởng đi đâu, cuối cùng cũng lại đi biển, nhưng là biển phía Bắc. Thành ngó biển chút thấy nước đục ngầu nên cóc thèm tắm. Gì chứ tắm biển thì biển nào đẹp bằng biển miền Trung quê anh, biển nào xanh bằng biển Lăng Cô, nơi tuổi thơ anh gắn bó, khi đi làm vẫn lội rừng xuống câu cá và tắm. Tất nhiên đó chỉ là chuyện vui chứ chuyến đi còn nhiều trải nghiệm khác ngoài tắm biển. Đời người thợ có vui có buồn, ở đâu cũng vậy. Như Võ Thành Trung chia sẻ về nghề, có nắng có mưa, có gian khổ nhưng cũng có niềm vui lên ban lên kíp, gặp gỡ anh em, khi có mạng thì xem tin tức, thời sự, giải trí, xem giá xăng lên hay xuống. Niềm vui của người thợ chỉ giản dị vậy thôi.

Ẩn mình nơi đèo heo hút gió, lại chẳng phải ga chính khách lên xuống nhưng những nhà ga trên Hải Vân lại không thể thiếu cho sự an toàn của những đoàn tàu khi đi qua cung đường hiểm trở này. Từ Hải Vân Bắc về Đà Nẵng theo đường đèo, sang mạn Đà Nẵng, tôi dừng ở lưng chừng vào một quán cà phê khu vực bãi đá, cảnh quan đẹp đến mê mẩn. Từ đây có thể quan sát bao quát gần như toàn bộ phía Nam đèo Hải Vân. Tôi đã ngồi rất lâu ở đó để ngắm một đoàn tàu chạy qua, phải để ý lắm mới thấy một vệt dài bò lặng lẽ giữa bạt ngàn xanh. Tôi hỏi chủ quán tên Tý vị trí ga Hải Vân Nam, Tý vừa chỉ vừa bảo tôi:

- Anh có nhìn thấy cái mái tí xíu màu hồng kia không?

Theo tay Tí chỉ, tôi chống mắt nhìn mãi mới ra nhà ga bé xíu xiu ẩn trong ngút ngàn cây lá. Nó đó. Thì ra cái ga mà hôm trước chúng tôi đi qua nó nằm ở đó. Cái ga mà mỗi cán bộ, nhân viên, người lao động đường sắt, để đến nơi làm việc chỉ có thể bằng đôi chân hoặc bằng chính phương tiện của ngành mình.

Rời Hải Vân, âm vọng trong tôi là những tiếng còi tàu như trầm hơn trong đêm, thổn thức và hoang hoải giữa đại ngàn, dưới Ải Vân Quan lẫm liệt ngang trời. Trong đêm, những đoàn tàu trở nên lầm lụi và có chút gì côi cút độc hành chạy vắt qua “đệ nhất hùng quan”. Ở đây chứng kiến những hành trình xuyên thời gian, năm tháng, kết nối hôm qua và hôm nay.

Và một ngày mới lại đến dưới Ải Vân Quan!