Bối cảnh mới của gạo Việt

Đó là bối cảnh an ninh lương thực toàn cầu đang bị đe dọa, điều mà Bộ trưởng Hoan cũng nêu tổng quát tại tọa đàm trên rằng, nhiều quốc gia đã phải bảo hộ mậu dịch, nhiều ngành hàng bị đứt gãy, giá thức ăn chăn nuôi và phân bón tăng cao khiến nông nghiệp nhiều nước lao đao, thậm chí có những nơi phải bỏ ruộng đồng…

Nhưng, như trên, không những đảm bảo nhu cầu trong nước, gạo Việt tiếp tục vươn mạnh ra thế giới, góp phần điều tiết lương thực toàn cầu cũng như nắm cơ hội mới.

Nhìn từ phản ứng của Ấn Độ và dữ kiện lịch sử…

Cuộc xung đột Nga với Ukraine nổ ra, huých kinh tế toàn cầu chệch sang hướng mới. Giá dầu leo thang, giá nguyên vật liệu công nghiệp hoặc đầu vào sản xuất nông nghiệp cũng tăng cao. Nhiều nguồn cung, ngành hàng bị gián đoạn… Vấn đề an ninh lương thực toàn cầu nổi lên.

Nga và Ukraine chiếm gần 1/3 lượng lúa mì, lúa mạch toàn cầu. Xung đột xảy ra, tác động tức thời lên nguồn cung lương thực thế giới. Và ngày 14/5, thêm một áp lực lớn khi Ấn Độ áp lệnh cấm xuất khẩu lúa mì. Ấn Độ là nhà sản xuất lúa mì lớn thứ hai thế giới. Giữa lúc nguồn cung lúa mì toàn cầu bị thắt chặt và giá tăng cao, quyết định của Chính phủ Ấn Độ là một phản ứng đáng chú ý. Trước hết, họ chủ động để quản lý an ninh lương thực nước mình.

Quyết định của Ấn Độ, cùng với việc thiếu nguồn cung từ Nga và Ukraine, đã đẩy giá lúa mì lên mức cao nhất lịch sử trên các sàn giao dịch hàng hóa ở Chicago (Mỹ) và châu Âu, gây áp lực lên chi phí lương thực và làm trầm trọng thêm nguy cơ thiếu lương thực trên thế giới. Giới phân tích nhìn nhận, tác động của lệnh cấm từ Ấn Độ có thể gây ảnh hưởng rất nặng nề lên các thị trường đang phát triển ở châu Phi và Trung Đông, khi các nước phát triển chuyển sang củng cố nguồn cung.

Đây không phải lần đầu tiên Ấn Độ ngừng xuất khẩu lương thực. Trước đó, cuối năm 2007, nhằm kiềm chế lạm phát tăng cao và kiểm soát giá lương thực trong nước, Ấn Độ - nước xuất khẩu gạo lớn thứ ba thế giới đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu gạo. Quyết định khi đó khiến nguồn lương thực toàn cầu suy giảm và đẩy giá gạo xuất khẩu cao kỷ lục. Nếu như tháng 01/2008 giá gạo 5% tấm chỉ bình quân 389 USD/tấn, thì đến tháng 5 đã vọt lên 793 USD/tấn, tháng 6 tăng thêm 100 USD/tấn. Và khi Tổng thống Philippines có thông điệp gửi Chính phủ Việt Nam về nhu cầu mua gạo, “cơn sốt gạo” ở thị trường châu Á diễn ra, đẩy giá gạo 5% tấm xuất khẩu lên 850 - 1.000 USD/tấn.

Khi đó lúa Đông Xuân 2008 trong dân còn và diện tích gieo sạ vụ Hè Thu đạt 2.028 ha, thời tiết thuận lợi, sản lượng ước đạt khoảng 10,15 triệu tấn. Song, dựa theo tính toán của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và theo đề xuất của Bộ Công Thương, Chính phủ đã hạn chế ký hợp đồng xuất khẩu mới, lập tức giá lúa gạo trong nước rơi mạnh.

Bối cảnh hiện tại và những dữ kiện lịch sử 2008 cho thấy những khác biệt. Câu nói Việt Nam không những nuôi đủ 100 triệu miệng ăn mà còn xuất 3 triệu tấn gạo ra thế giới của Bộ trưởng Hoan càng cho thấy vị thế mới của Việt Nam: vừa chủ động trước vấn đề an ninh lương thực vừa khẳng định sức vươn ra thế giới.

Xuất khẩu gạo năm 2022 sẽ tích cực

Tự thân của bối cảnh cũng như diễn tiến trên thế giới cho thấy nhu cầu tiêu dùng, tích trữ gạo tăng lên. Động lực này tạo cơ sở để gạo Việt duy trì trạng thái tích cực trong năm 2022. Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cũng vừa dự báo xuất khẩu gạo Việt Nam năm 2022 có thể đạt 6,5 triệu tấn, tăng 4% so với 2021 nhờ nhu cầu khả quan của các thị trường truyền thống, các nước khác cũng tăng nhập khẩu để đảm bảo tiêu dùng và dự trữ quốc gia.

Ông Đỗ Hà Nam, Phó chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Intimex Group nhận định, cuộc xung đột giữa Nga với Ukraine làm cho việc cung cấp lương thực nhiều nơi trên thế giới đặc biệt khó khăn và tình hình lương thực thế giới đang biến động lớn. Việc gián đoạn nguồn cung lúa mì và ngô ở hai nước xuất khẩu hàng đầu đã khiến giá cả các loại thực phẩm tăng cao.

Đáng chú ý, nguồn cung lúa mì gián đoạn khiến các nước châu Phi bị thiếu hụt, thúc đẩy thêm sự điều tiết lương thực trên toàn cầu, và buộc châu Phi phải dùng gạo thay thế. Hiện một số vùng tại thị trường này đã mua gạo từ Việt Nam tương đối sớm.

“Châu Phi cũng là thị trường gần và truyền thống của Ấn Độ và Pakistan nên các nước này xuất khẩu gạo sang thuận lợi hơn Việt Nam. Hiện giá gạo Việt Nam thấp hơn gạo Thái Lan nhưng cao hơn gạo giá rẻ của Ấn Độ và Pakistan nên khó cạnh tranh. Vì vậy, Việt Nam bán vào thị trường này chủ yếu là loại gạo cao cấp”, Tổng giám đốc Intimex Group cho biết.

Cùng đó, tại Philippines, Chính phủ nước này cũng đang lo ngại nguồn cung gạo bị ảnh hưởng nên sớm cấp quota để các thương nhân mua trước kỳ hạn hàng năm. “Nhìn chung cánh cửa nhập khẩu gạo ở Philippines vẫn đang rộng mở, các thương nhân của họ đang tích cực mua vào. Có thể nhập khẩu gạo của Philippines năm nay sẽ nhỉnh hơn năm rồi. Qua đó cho thấy tín hiệu thị trường gạo quý 2/2022 đang rất tốt. Dự báo, các thị trường sẽ tiếp tục tăng nhu cầu nhập khẩu kéo giá gạo tăng theo, nhất là khu vực châu Phi”, ông Nam dự báo.

Còn ông Nguyễn Văn Đôn, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng nhận định: “Nếu chiến sự giữa Nga với Ukraine vẫn còn tiếp tục, các cảng xuất khẩu lúa mì của Ukraine vẫn bị Nga phong tỏa thì an ninh lương thực toàn cầu sẽ nghiêm trọng; và an ninh lương thực tại châu Phi, đặc biệt là các nước nghèo sẽ rất căng thẳng, bắt buộc phải nhập khẩu gạo để thay thế lượng lúa mì hiếu hụt. Đó là cơ hội để Việt Nam tăng xuất khẩu gạo, nhưng hiện là dự kiến chứ chưa thật sự tác động đến thị trường”, ông Đôn nhận định.

Từ thập kỷ trước, năm 2012 Việt Nam đã xuất khẩu gạo sang 30/55 nước châu Phi với tổng kim ngạch 763,3 triệu USD. Gạo là mặt hàng xuất khẩu số 1 của Việt Nam tại khu vực này nhiều năm qua. Theo Vụ Thị trường Châu Á - Châu Phi (Bộ Công Thương), sản xuất gạo của châu Phi chỉ đáp ứng được 60% nhu cầu, nên mỗi năm khu vực này phải nhập khẩu từ 12-13 triệu tấn gạo các loại.

Năm 2022, với bối cảnh mới và vấn đề an ninh lương thực nổi lên, dự báo nhu cầu nhập khẩu gạo của châu Phi tiếp tục tăng mạnh, cũng như ở các thị trường truyền thống khác như Trung Quốc, Philippines… Tuy nhiên, Việt Nam có nắm bắt được cơ hội hay không còn phụ thuộc vào điều hành của Chính phủ, bởi câu chuyện bỏ qua 2 cơ hội xuất khẩu gạo giá cao năm 2008 và 2020 khiến nông dân và doanh nghiệp lao đao vẫn là bài học còn đó.

Chính phủ đề nghị tăng giờ làm thêm với người lao động trong bối cảnh phục hồi kinh tế Ngày 10/3, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã xem xét cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết về thời gian làm thêm giờ ...

Thông tin mới nhất về chế độ bồi dưỡng bằng hiện vật với người lao động Người lao động được hưởng chế độ bồi dưỡng bằng hiện vật tính theo định suất hằng ngày có giá trị bằng tiền, từ mức ...

Hội thảo "Khơi thông dòng chảy hạt gạo Việt Nam": Khơi thông cả những kỳ vọng “Khơi thông dòng chảy hạt gạo Việt Nam” là chủ đề của hội thảo diễn ra vào sáng ngày 22/6/2022, tại khách sạn Mường Thanh, ...