Đất nước thu nhỏ giữa lòng Hà Nội

Mục tiêu chính của làng không chỉ muốn giới thiệu nét đẹp với du khách trong và ngoài nước về những truyền thống, bản sắc văn hoá đặc trưng độc đáo mà còn có khát vọng bồi đắp tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, truyền lại những giá trị văn hoá sâu sắc tới thế hệ trẻ sau này.

Toàn cảnh Làng văn hoá – Du lịch các dân tộc Việt Nam

Làng Văn hoá – Du lịch các dân tộc Việt Nam được xây dựng và vận hành như một trung tâm văn hoá, nhằm tái hiện lại không gian văn hoá, kiến trúc, phong tục tập quán của các dân tộc trên mọi miền Tổ quốc. Toàn bộ Làng được tổ chức thành nhiều phân khu chức năng rõ ràng. Nổi bật nhất là Khu các làng dân tộc - được ví như “trái tim” của quần thể - với địa hình phong phú gồm đồi núi và thung lũng hài hoà. Nơi các nếp nhà, không gian sinh hoạt và kiến trúc đặc trưng của từng dân tộc được phục dựng, đặc biệt chia thành bốn cụm làng theo từng vùng miền.

Tâng tung da dá: Điệu múa kể chuyện núi rừng

Một trong những cộng đồng dân tộc có mặt tại Làng văn hóa là đồng bào dân tộc Cơ Tu. Tại đây du khách sẽ được hòa mình vào văn hoá cùng những làn điệu đặc sắc của người dân nơi đây, nổi bật trong số đó là điệu nhảy “Tâng tung da dá”. Điệu nhảy này còn có tên gọi khác mang tên “Vũ điệu dâng trời” và thường được thể hiện vào hầu hết các dịp lễ lớn: mừng lúa mới, cưới hỏi,…

Các du khách trẻ xem điệu múa Tâng tung da dá của đồng bào Cơ Tu. Ảnh: Vũ Quỳnh Anh

“Tâng tung” theo ý nghĩa của tiếng Cơ Tu là mạnh mẽ lên, rộn ràng hơn nữa và kiên cường hơn nữa….. Đây là điệu múa của nam giới, thể hiện sức mạnh chinh phục thiên nhiên và bảo vệ làng; “da dá” theo tiếng Cơ Tu có nghĩa là thẳng hàng, nhịp nhàng, mang ý nghĩa biểu tượng cho sự dịu dàng, lòng biết ơn trời đất, thể hiện sự thuỷ chung, yêu thương. Với ý nghĩa đó, điệu múa “da dá” dành riêng cho những người phụ nữ dân tộc Cơ Tu với nét tính hiền hoà, nhẹ nhàng và đặc biệt là tình yêu với núi rừng.

Hai điệu múa một mạnh mẽ, một nhẹ nhàng, uyển chuyển hoà làm một như trời với đất, như âm với dương, hoà quyện tạo thành vòng xoáy vô tận, tạo nên biểu tượng của vòng tròn sự sống, của tinh thần đoàn kết và khát vọng sống hoà hợp với thiên nhiên.

Đối với người Cơ Tu, “Tâng tung da dá” không đơn thuần là điệu múa, đây còn là linh hồn của người dân tộc. Người dân không chỉ bảo tồn căn nhà, ẩm thực, nhạc cụ mà còn là bảo tồn cả di sản văn hoá phi vật thể - “Tâng tung da dá” - mạch nguồn di sản của dân tộc.

Chùa Khmer: Kiến trúc tôn giáo và hồn dân tộc

Nối tiếp những làn điệu vừa sôi động và những điệu múa uyển chuyển của dân tộc Cơ Tu, hành trình tiếp tục đưa du khách đến với công trình kiến trúc tân ly của người dân tộc Khmer - chùa Khmer. Ngôi chùa được xây dụng theo nguyên mẫu ngôi chùa K’Leang được đặt tại đồng bằng sông Cửu Long mang đậm hơi thở của dân tộc Kmer tại Nam Bộ.

Với tổng diện tích 0,8 ha, chùa Khmer ở đây tuy chỉ bằng 1/5 so với kích thước bản gốc nhưng kiến trúc ngôi chùa tại nơi đây được tái hiện vô cùng chi tiết và sống động, mang đến cảm giác chân thực nhẩt cho du khách.

Điểm đặc biệt trong văn hoá của người Khmer là chủ yếu thờ Phật Thích Ca, không thờ nhiều vị Bồ Tát, chính vì vậy khi vào điện thờ họ chỉ khấn “Nam mô Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật”. Bên cạnh đó theo phong tục của người dân nơi đây, con trai khi lên 12-13 tuổi đều phải vào chùa để tu. Nếu không đi tu, e rằng… khó lấy vợ.

Được nghe đàn tính, hát then và ăn bánh dày

Hành trình tìm về những giá trị nguyên bản ấy không thể trọn vẹn nếu thiếu sự hiện diện của dân tộc Tày.

Nhắc đến dân tộc Tày, người ta thường chỉ nghĩ tới núi non trùng điệp vùng Đông Bắc. Nhưng tại Làng văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng mà còn có cơ hội được sống chậm lại để lắng nghe những câu chuyện về nếp nhà sàn, những câu hát Then và làn điệu múa bát đặc trưng.

Nghệ nhân Ma Thị Hến biểu diễn hát Then. Ảnh: Vũ Quỳnh Anh.

Trong không gian đa dạng, ngôi nhà sàn của người Tày được tái hiện với đầy đủ cấu trúc truyền thống, từ mái ngói âm dương, cầu thang gỗ cho đến gian bếp luôn đỏ lửa - nơi giữ nhịp sinh hoạt của cả gia đình. Bên cạnh đó là những vật dụng quen thuộc như khung cửi dệt vải, nông cụ sản xuất hay những nhạc cụ dân tộc. Tất cả được đặt trong chính không gian sống thay vì tách riêng như một “bảo tàng”, giúp du khách cảm nhận rõ nét văn hoá Tày.

Những vị khách quý đến đây còn có cơ hội được trải nghiệm trực tiếp các hoạt động như: thưởng thức ẩm thực bánh dày, bánh chưng gù, khâu nhục,….giao lưu văn nghệ với làn điệu Then, âm thanh réo rắt, trầm bổng của cây đàn Tính. Làng Văn hoá đã mang đến cái nhìn toàn diện và sống động về đời sống tinh thần, vật chất phong phú của đồng bào dân tộc Tày.

Tháp Chăm – Biểu tượng kiến trúc Chăm

Tháp Chăm tại Làng Văn hoá – Du lịch các dân tộc Việt Nam là một điểm nhấn đặc sắc, góp phần tái hiện sinh động không gian văn hoá, bản sắc dân tộc cộng đồng người Chăm trong “ngôi nhà chung” của 54 dân tộc anh em.

Tháp Chăm. Ảnh: Vũ Quỳnh Anh.

Công trình được xây dựng theo nguyên mẫu cụm tháp Po Klong Garai nổi tiếng tại Ninh Thuận. Toàn bộ kiến trúc bao gồm 3 toà tháp chính: Tháp chính Kalan, tháp cổng Gopura, tháp hoả Kosaghara đều mang đặc trưng với hình khối vươn cao, kết cấu gạch nung đỏ bền vững, các đường nét chạm khắc tinh xảo và hoa văn mang đậm chất tôn giáo.

Không chỉ là một công trình kiến trúc, tháp Chăm tại đây còn là không gian văn hoá – tâm linh thu nhỏ. Hàng năm cộng đồng người Chăm tại địa phương tổ chức các lễ hội truyền thống lớn tại đây như lễ Kate, lễ cầu mưa với các nghi thức tắm tượng, dâng cúng thần linh và các tiết mục nghệ thuật truyền thống.

Giữa không gian đa dạng của Làng, tháp Chăm nổi bật như một biểu tượng vừa cổ kính, vừa huyền bí, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hoá nhiều sắc màu của các dân tộc Việt Nam.

Nơi gặp gỡ đại gia đình các dân tộc Việt Nam

Mới đây, khi đến với Làng văn hoá – Du lịch các dân tộc Việt Nam, chúng tôi tình cờ gặp một đoàn sinh viên của Trường đại học Văn Hoá cũng đang tham quan, tìm hiểu, học tập tại Làng. Các em cho biết ở đây, mọi người không chỉ có cơ hội được khám phá những nét đẹp của đồng bào Tày, Cơ Tu, Khơ-me, Dao, Xơ Đăng,... mà còn có thể gặp gỡ, trao đổi với những “đại sứ văn hoá trẻ”- những người bản địa trẻ, nhiệt tình và lắng nghe những câu chuyện thú vị về nguồn cội xa xưa, cuộc sống mộc mạc, tình yêu đơn sơ bền chặt hay cách họ nỗ lực giữ gìn những giá trị di sản quý báu trong bối cảnh hội nhập hiện đại.

Chủ trương “Mùa xuân tuổi trẻ” cũng góp phần thổi vào không gian Làng văn hoá một sức sống mới, khi những khách tham quan trẻ tới đây không còn là người tiếp nhận một chiều mà trở thành người trực tiếp tham gia và lan toả. Qua mỗi câu chuyện được nghe kể, mỗi hoạt động được tham gia, họ không chỉ tiếp nhận tri thức mà còn hình thành ý thức gìn giữ, bảo tồn, trân trọng bản sắc dân tộc trong thời kì hội nhập.

Chị Nguyễn Quỳnh Anh, du khách tham quan tại Làng chia sẻ: “Đây là lần đầu tiên tôi đến tham quan tại Làng. Điều mà tôi thích nhất là được giao lưu với đồng bào và tham gia các hoạt động truyền thống. Những trải nghiệm này giúp tôi cảm nhận văn hoá một cách sống động, rõ nét hơn so với việc chỉ được học qua sách vở trên lớp”.

Một nữ du khách giao lưu với đồng bào dân tộc. Ảnh: Vũ Quỳnh Anh.

Một hướng dẫn viên làm việc ở đây cho biết, những năm gần đây, Làng văn hoá đã và đang từng bước phát triển, chuyển mình từ một điểm đến mang tính trưng bày sang một môi trường giáo dục văn hoá thực tiễn – nơi mà hành trình khám phá của du khách cũng chính là con đường để học hỏi và mỗi du khách rời đi, đều mang theo không chỉ kỷ niệm, mà còn là sự hiểu biết và trách nhiệm đối với di sản văn hoá dân tộc.

Hoàn thiện không gian văn hoá

Tuy nhiên, không gian tái hiện đời sống và bản sắc của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam tại Làng vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Trước hết là xuất phát từ những nguyên nhân khách quan khiến việc duy trì sự hiện diện liên tục của tất cả các dân tộc gặp nhiều trở ngại. Bên cạnh đó, mỗi cộng đồng đều có những tính chất, đặc thù riêng về không gian cư trú, phong tục tập quán,… không phải lúc nào cũng thuận lợi và đáp ứng được điều kiện để tham gia lâu dài tại Làng.

Ngoài ra, công tác phục dựng, bảo tồn và tổ chức hoạt động văn hoá cũng đòi hỏi thời gian, sự chuẩn bị kĩ lưỡng để đảm bảo được tính chân thực và bền vững.

Điều này cũng nằm trong tinh thần phát triển, phù hợp với định hướng của Nghị quyết số 80-NQ/TW, trong đó nhấn mạnh về việc phát triển công nghiệp văn hoá, xây dựng con người đồng thời thích ứng với xu hướng hội nhập và chuyển đổi trong bối cảnh mới.