Nhiều cách làm hiệu quả được chia sẻ tại phiên thảo luận về chăm lo, bảo vệ người lao động

Đồng chí Ngọ Duy Hiểu, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam và đồng chí Trần Thị Thanh Hà, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Phó Trưởng Ban Quan hệ lao động, Tổng LĐLĐ Việt Nam chủ trì Trung tâm thảo luận số 1.

Không khí thảo luận diễn ra sôi nổi, thẳng thắn với nhiều tham luận giàu tính thực tiễn từ các địa phương, ngành nghề, doanh nghiệp. Từ những vụ kiện đòi quyền lợi cho người lao động, các mô hình đối thoại hiệu quả tại doanh nghiệp đến những sáng kiến nâng cao văn hóa an toàn lao động, các đại biểu đã mang đến bức tranh sinh động về vai trò đại diện, bảo vệ và chăm lo của tổ chức Công đoàn trong bối cảnh mới.

Ưu tiên hình thức "đại diện" hơn "bảo vệ" khi tham gia tố tụng

Một trong những tham luận nhận được sự quan tâm lớn là nội dung về hoạt động hỗ trợ pháp lý của Công đoàn TP. Hồ Chí Minh.

Toàn cảnh Trung tâm thảo luận. Ảnh: Hoàng Mạnh Thắng

Đồng chí Nguyễn Thành Đô, Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật TP. Hồ Chí Minh cho biết, để duy trì được niềm tin vững chắc của người lao động, tổ chức Công đoàn Thành phố đã chủ động thay đổi tư duy: Không dừng lại ở vai trò hòa giải mang tính bị động, mà quyết liệt trở thành “lá chắn pháp lý” kiên cường bảo vệ người lao động từ sớm, từ xa.

Minh chứng rõ nét nhất là thời gian qua, các cấp Công đoàn Thành phố đã chủ động tiến hành các thủ tục pháp lý, khởi kiện hàng loạt doanh nghiệp cố tình chây ì, vi phạm nghĩa vụ, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của người lao động.

Cụ thể, thông qua Trung tâm Tư vấn Pháp luật và Công đoàn các cấp, Công đoàn Thành phố đã trực tiếp lập hồ sơ khởi kiện, tham gia tố tụng và tranh tụng bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho hơn 2.500 người lao động tại các doanh nghiệp trốn đóng, nợ đọng BHXH và nợ lương kéo dài. Qua các bản án có hiệu lực và quá trình đối thoại tại tòa, Công đoàn đã buộc các chủ doanh nghiệp phải khắc phục, chi trả tiền lương, trích nộp lại số tiền nợ đọng bảo hiểm xã hội và các khoản bồi thường khác, với tổng số tiền lên đến hơn 49 tỷ đồng.

Đồng chí Nguyễn Thành Đô, Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật TP. Hồ Chí Minh phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Dương Dũng.

Những kết quả này không chỉ khôi phục quyền lợi an sinh cho hàng ngàn gia đình công nhân mà còn tạo sức răn đe mạnh mẽ, thượng tôn pháp luật, góp phần ngăn chặn hiệu quả các cuộc ngừng việc tập thể tự phát.

Đồng chí Nguyễn Đức Thắng, Phó Chủ tịch LĐLĐ thành phố Đồng Nai cho biết, để kịp thời giải đáp những vướng mắc của đoàn viên và người lao động, đơn vị đã chủ động triển khai linh hoạt các phương thức tiếp cận và cán mốc tổng số lượt tư vấn lên đến 50.504 lượt. Trong đó, đơn vị đã tư vấn trực tiếp cho 6.548 lượt người, giúp họ giải tỏa tâm lý lo lắng và định hướng giải quyết vấn đề chuẩn xác. Ngoài ra, đơn vị còn thực hiện tư vấn lưu động tại cơ sở cho 1.951 lượt người; tư vấn qua điện thoại cho 22.234 lượt người lao động không có điều kiện thời gian di chuyển trong giờ hành chính và tư vấn qua mạng xã hội cho 1.048 lượt người, giúp thu hẹp khoảng cách trên không gian số.

Không dừng lại ở việc tư vấn pháp luật, LĐLĐ thành phố Đồng Nai đã trực tiếp hỗ trợ pháp lý cho người lao động. Cụ thể đã trực tiếp hướng dẫn thủ tục, hỗ trợ thảo đơn các loại cho 2.984 người lao động; tham gia giải quyết khiếu nại tại doanh nghiệp, bảo vệ người lao động trước các quyết định xử lý kỷ luật hoặc chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật; đồng thời tham gia giải quyết các tranh chấp lao động tại Hội đồng Trọng tài lao động thành phố.

Để mang pháp luật đến với người lao động, tuyên truyền quảng bá hoạt động tư vấn, hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi cho người lao động; LĐLĐ thành phố đã tổ chức chuyên biệt 150 buổi tuyên truyền, tư vấn về pháp luật cho 13.234 người trong doanh nghiệp và các khu nhà trọ (bao gồm cả cán bộ công đoàn cơ sở và người lao động). Các buổi này LĐLĐ thành phố đã và lồng ghép tuyên truyền pháp luật, vừa tư vấn giải quyết các vấn đề của người lao động và tuyên tryền hoạt động tư vấn, hỗ trợ, bảo vệ miễn phí.

Nhằm góp phần thực hiện chức năng số một của tổ chức Công đoàn là bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp và chính đáng cho người lao động, tập thể người lao động. Đội ngũ cán bộ, tư vấn viên đã tham gia tố tụng, bảo vệ thành công tại Tòa án cho 618 người lao động. Trong đó 11 việc lao động, tập trung vào yêu cầu đấu tranh, kiến nghị Tòa án tuyên bố hợp đồng lao động vô hiệu do người lao động mượn hồ sơ đi làm 607 vụ án lao động, tranh chấp lao động tập thể, cá nhân tập trung chủ yếu về vấn đề bảo hiểm xã hội (nợ, trốn đóng), người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật, tiền lương, tiền thưởng, trợ cấp thôi việc. Kết quả đã giúp người lao động được nhận lại tổng số tiền lên đến gần 12 tỷ đồng.

Điểm nổi bật trong công tác bảo vệ quyền lợi cho người lao động là LĐLĐ thành phố đã hỗ trợ cho CĐCS Công ty TNHH Kobelco E&M Việt Nam khởi kiện Công ty yêu cầu thực hiện nâng lương đúng quy chế và thoả ước lao động tập thể của Công ty. Vụ việc này không chỉ mang tính chất đòi lại quyền lợi kinh tế, mà còn là một bước ngoặt lịch sử khẳng định vai trò của Công đoàn cơ sở sẵn sàng bảo vệ quyền lợi cho tập thể người lao động tại Tòa án khi quyền lợi của tập thể người lao động bị xâm phạm.

Từ hoạt động đồng hành cùng người lao động tại các cấp Tòa án, đặc biệt là từ vụ án tranh chấp lao động tập thể đầu tiên trong cả nước, LĐLĐ thành phố ưu tiên hình thức "Đại diện" hơn "Bảo vệ" khi tham gia tố tụng, thực tiễn cho thấy việc tham gia với tư cách là Người đại diện theo ủy quyền mang lại hiệu quả thực tế tốt hơn nhiều so với tư cách người bảo vệ quyền lợi. Với tư cách đại diện, cán bộ Công đoàn có toàn quyền thay mặt người lao động thực hiện các quyền tố tụng, chủ động phương án tại tòa, tháo gỡ hoàn toàn áp lực tâm lý và thời gian cho người lao động.

Công đoàn cần trở thành “bà đỡ” trong quá trình tiếp cận các thủ tục hành chính

Chia sẻ tại phiên thảo luận, đồng chí Bùi Văn Trường, Chủ tịch Công đoàn cơ sở thuộc LĐLĐ tỉnh Bắc Ninh cho rằng, muốn người lao động tin tưởng và gắn bó với tổ chức Công đoàn thì trước hết họ phải hiểu rõ quyền lợi, vai trò và chức năng của Công đoàn.

Xuất phát từ thực tế đó, công đoàn cơ sở đã đẩy mạnh các lớp đào tạo, tập huấn dành cho người lao động. Thông qua các chương trình này, người lao động được trang bị kiến thức pháp luật lao động, kỹ năng đối thoại và hiểu rõ hơn vai trò đại diện của tổ chức Công đoàn trong doanh nghiệp.

“Điều quan trọng nhất là người lao động dám nói lên tiếng nói của mình”, đồng chí Bùi Văn Trường nhấn mạnh. Tại các dây chuyền sản xuất, công nhân được tạo điều kiện phản ánh ý kiến, kiến nghị một cách khách quan, thẳng thắn mà không phải lo ngại bị gây khó dễ hay chịu áp lực từ phía người sử dụng lao động.

Theo đồng chí Trường, doanh nghiệp duy trì cơ chế đối thoại định kỳ hằng quý giữa người lao động và người sử dụng lao động. Đồng thời, tập đoàn xây dựng hệ thống tiếp nhận phản ánh, khiếu nại tập trung, giúp bất kỳ người lao động nào cũng có thể gửi kiến nghị khi quyền lợi bị ảnh hưởng.

Đồng chí Ngọ Duy Hiểu, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam và đồng chí Trần Thị Thanh Hà, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Phó Trưởng Ban Quan hệ lao động, Tổng LĐLĐ Việt Nam chủ trì phiên thảo luận số 1.

Đáng chú ý, đội ngũ cán bộ công đoàn luôn hiện diện trực tiếp tại các phân xưởng sản xuất. Những cán bộ công đoàn đeo băng tay nhận diện có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý hoặc chuyển ngay các phản ánh phát sinh, giúp nhiều vấn đề được giải quyết ngay từ cơ sở, không để kéo dài thành điểm nóng.

Khẳng định công đoàn không chỉ dừng lại ở vai trò đại diện, bảo vệ mà cần trở thành “bà đỡ” cho người lao động trong quá trình tiếp cận các thủ tục hành chính, chính sách an sinh xã hội, đồng chí Nguyễn Anh Ngọc, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty TNHH Canon Việt Nam cho rằng, công nhân rất ngại với các thủ tục và nhiều khi sẽ bị thiệt thòi. Khi những rào cản về thủ tục được tháo gỡ, người lao động sẽ dễ dàng hơn trong việc thụ hưởng các quyền lợi chính đáng của mình, từ đó cảm nhận rõ hơn giá trị và sự đồng hành của tổ chức Công đoàn.

Thoả ước lao động tập thể đạt nhiều kết quả quan trọng

Góp ý kiến về kinh nghiệm đối thoại và thương lượng tập thể nhằm mang lại quyền lợi cho người lao động tại công đoàn cơ sở,đồng chí Ngô Ngọc Vinh, Chủ tịch Công đoàn Công ty Stanley thuộc LĐLĐ thành phố Hà Nội cho biết, trên thực tế hoạt động tại công ty, mục tiêu của công đoàn không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo đúng luật mà luôn nỗ lực thương lượng để người lao động được hưởng các chế độ tốt hơn luật quy định. BCH Công đoàn công ty đã chủ động đề xuất, phối hợp với Ban lãnh đạo công ty liên tục rà soát, bổ sung và nâng cao chất lượng Thỏa ước lao động tập thể (TƯLĐTT) với nhiều điều khoản có lợi, nổi bật như: NLĐ cứ 4 năm làm việc, người lao động được cộng thêm 1 ngày phép thâm niên; người lao động làm ca 2 và ca 3, được hưởng mức phụ cấp cao hơn 30% so với quy định pháp luật, hưởng các khoản trợ cấp như: Trợ cấp sinh hoạt, trợ cấp đi lại, trợ cấp chống nóng, trợ cấp nuôi con nhỏ dưới 3 tuổi.

Đặc biệt, trong hai năm 2023 và 2025, TƯLĐTT tiếp tục bổ sung các nội dung thiết thực đối với quyền lợi NLĐ như: Phụ cấp kỹ thuật từ 800.000 đồng đến 3,5 triệu đồng/tháng cho gần 200 nhân sự kỹ thuật; điều chỉnh lương hằng năm dựa trên mức lương tối thiểu vùng kết hợp đánh giá hiệu quả sản xuất; Mức thưởng năm lên tới 6 tháng lương, được chia thành 2 đợt trong năm…

Đây là những kết quả rất cụ thể từ quá trình thương lượng thực chất và hiệu quả. Trong buổi đối thoại định kỳ năm 2026, nhiều kiến nghị của NLĐ và Công đoàn được Ban lãnh đạo Công ty ghi nhận và có ngay các chỉ thị yêu cầu phòng ban chức năng triển khai như: Tăng phụ cấp chống nóng lên gấp đôi, xây dựng nhà mái che đi bộ, lắp đặt thang cuốn cho khu vực nhà ăn,...

Một trong những kết quả nổi bật là công đoàn đã thuyết phục Ban lãnh đạo công ty đầu tư hơn 40 tỷ đồng xây dựng “Điểm sinh hoạt văn hóa công nhân” cùng tổ hợp thiết chế văn hóa - thể thao hiện đại ngay tại công ty. Bên cạnh đó, công đoàn còn phối hợp duy trì: xây dựng 3 căng tin đạt chuẩn xanh 5 sao, được trợ giá 50%, xây dựng mô hình Siêu thị Công đoàn với hơn 2.500 mặt hàng thiết yếu với giá bán thấp hơn thị trường từ 15% đến 25%; xây dựng khu vựctâm linh thờ gian thờ phật. Qua đó giúp người lao động giảm đáng kể chi phí sinh hoạt và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Cũng đề cập đến việc nâng cao TƯLĐTT, đồng chí Đặng Thị Kim Chung, Phó Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Quảng Ninh cho biết, từ năm 2023 đến nay, đã ký mới 981 thỏa ước lao động tập thể, trong đó tỷ lệ thỏa ước lao động tập thể đạt loại B trở lên chiếm trên 50%; có 4 thỏa ước lao động tập thể nhóm doanh nghiệp theo ngành được ký kết, triển khai trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn 2023 - 2026 (du lịch – dịch vụ; xây dựng; giao thông vận tải và giáo dục).

"Có thể nói số lượng, chất lượng TƯLĐTT được nâng lên, với các quy định có lợi hơn cho NLĐ về tiền lương, thưởng, việc làm, kỹ năng nghề, môi trường làm việc, nâng chất lượng bữa ăn ca. Có được kết quả đó là do Công đoàn tỉnh đã triển khai đồng bộ, đa dạng các giải pháp thực hiện dân chủ ở cơ sở, phát huy quyền làm chủ của đoàn viên, người lao động trong tham gia xây dựng, hoàn thiện hệ thống quy chế, quy định của đơn vị, doanh nghiệp; tổ chức hội nghị cán bộ, công chức, viên chức, hội nghị người lao động; đẩy mạnh đối thoại, thương lượng tập thể, góp phần hoàn thiện các chế độ, chính sách hỗ trợ đoàn viên, người lao động, xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ", đồng chí Chung nhấn mạnh.

Chuyển từ tư duy “xử lý sự cố” sang “quản trị rủi ro”

Chia sẻ về vấn đề khá "nóng" hiện nay - vấn đề an toàn lao động, đồng chí Nguyễn Mạnh Kha, Chủ tịch Công đoàn Công nghiệp và năng lượng quốc gia Việt Namcho biết, Petrovietnam hiện duy trì mạng lưới gần 1.200 tổ an toàn vệ sinh viên với hơn 3.000 an toàn vệ sinh viên hoạt động tại các đơn vị, công trình và dự án trong toàn Tập đoàn. Hằng năm, 100% an toàn vệ sinh viên được đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ; đồng thời, gần 1.000 lớp huấn luyện ATVSLĐ cho người lao động, nhà thầu và lực lượng trực tiếp sản xuất được tổ chức thường xuyên tại các đơn vị.

Nhiều đơn vị thành viên duy trì hàng triệu giờ công lao động an toàn liên tục, từng bước hình thành ý thức chủ động phòng ngừa rủi ro, nâng cao kỷ luật lao động và xây dựng môi trường làm việc an toàn, ổn định tại đơn vị.

Bên cạnh đó, phần lớn các đơn vị của Petrovietnam đều thực hiện chế độ phụ cấp đối với an toàn vệ sinh viên nhằm khuyến khích, động viên lực lượng này phát huy vai trò. Đây cũng là một trong những nội dung được Petrovietnam triển khai tương đối đồng bộ và hiệu quả trong thời gian qua.

Các cấp Công đoàn Petrovietnam đã phát huy vai trò tích cực trong tuyên truyền, vận động và giám sát công tác ATVSLĐ. Hằng năm, Tháng Công nhân và Tháng hành động về ATVSLĐ được triển khai đồng thời với nhiều hoạt động hướng về cơ sở như: Kiểm tra hiện trường sản xuất; Đối thoại doanh nghiệp với người lao động; Thăm hỏi, động viên lực lượng trực tiếp sản xuất; Phát động các phong trào thi đua bảo đảm an toàn; Tuyên dương các tập thể, cá nhân tiêu biểu trong công tác ATVSLĐ. Nhiều mô hình hay, cách làm hiệu quả đã được triển khai rộng rãi trong toàn Tập đoàn như: “Công trường an toàn”, “Ngày an toàn lao động”, “Ca sản xuất an toàn”, kiểm tra “5 phút đầu ca” …các mô hình này không chỉ góp phần giảm nguy cơ mất an toàn mà còn từng bước hình thành ý thức chủ động phòng ngừa rủi ro trong người lao động.

Từ thực tiễn triển khai công tác ATVSLĐ tại Petrovietnam, đồng chí Nguyễn Mạnh Kha khẳng định công tác an toàn muốn bền vững phải lấy phòng ngừa là chính; chuyển từ tư duy “xử lý sự cố” sang “quản trị rủi ro”. Để thúc đẩy văn hóa an toàn lao động trước yêu cầu mới, cần tập trung thực hiện một số giải pháp trọng tâm sau: Người lao động phải được “thực hành an toàn”, chứ không phải chỉ “nghe về an toàn”.

Các ý kiến phản ánh sinh động thực tiễn từ cơ sở

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, đồng chí Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đánh giá cao tinh thần làm việc nghiêm túc, trách nhiệm và liên tục của các đại biểu. Các ý kiến tham luận không chỉ phong phú về nội dung mà còn bao quát nhiều lĩnh vực hoạt động công đoàn, phản ánh sinh động thực tiễn từ cơ sở và mang tính ứng dụng cao.

Đồng chí Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Hoàng Mạnh Thắng.

Theo đồng chí Ngọ Duy Hiểu, nhiều tham luận đã đưa ra những cách làm hay, mô hình hiệu quả trong công tác đại diện, chăm lo, bảo vệ người lao động, phát triển đoàn viên, xây dựng tổ chức công đoàn vững mạnh và thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường lao động.

Nhấn mạnh nhiệm vụ phát triển đoàn viên tăng gấp đôi trong nhiệm kỳ tới là một thách thức lớn, đồng chí diễn giải hiện nay cơ cấu lao động đang có nhiều thay đổi khi lực lượng lao động khu vực phi chính thức ngày càng gia tăng. Cùng với đó, những biến động về kinh tế thế giới, cạnh tranh thương mại và các tác động địa chính trị đang ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm, thu nhập và đời sống của người lao động.

Đồng chí Ngọ Duy Hiểu bày tỏ tin tưởng những kinh nghiệm, sáng kiến và giải pháp được chia sẻ tại phiên thảo luận sẽ tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện và lan tỏa rộng rãi trong toàn hệ thống Công đoàn thời gian tới.