“Tấm vé” thông hành đưa Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình

Thông điệp mang tính “khai phóng” này được Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh tại phiên thảo luận về các Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, sáng 21.1.

Trong bối cảnh đất nước đứng trước ngưỡng cửa "Kỷ nguyên vươn mình", đây không chỉ là một giải pháp kinh tế, mà là một cuộc “tổng tiến công” về tư duy quản trị quốc gia.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, trình bày tham luận về vấn đề “Giải pháp đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trở thành động lực chính xác lập mô hình tăng trưởng mới và phát triển bền vững quốc gia”. Ảnh: Trung tâm Báo chí Đại hội XIV

Từ "đủ" đến "xuất khẩu" tri thức

Lịch sử đã chứng minh, "Khoán 10" từng tạo nên kỳ tích đưa Việt Nam từ một nước thiếu đói thành quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Hôm nay, tinh thần đó đang được tái hiện trong lĩnh vực chất xám thông qua các định hướng chiến lược của Nghị quyết 57.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định, với cách tiếp cận mới, chúng ta hoàn toàn có thể biến khoa học công nghệ và công nghệ số từ chỗ thiếu hụt trở nên dư thừa, thậm chí tiến tới xuất khẩu lớn.

Để làm được điều đó, sự thay đổi nằm ở việc chuyển từ "quản lý đầu vào" sang "quản lý đầu ra". Nhà nước sẽ không còn quản cách làm mà chỉ quản mục tiêu; không còn đếm hóa đơn mà sẽ đo lường hiệu quả tổng thể.

Đặc biệt, tư duy "chấp nhận rủi ro" trong nghiên cứu khoa học chính là “chìa khóa” để phá vỡ những rào cản sợ sai, sợ trách nhiệm vốn đang kìm hãm các nhà khoa học.

Trong kỷ nguyên mà công nghệ thay đổi từng ngày, quốc gia nào có thể chế linh hoạt hơn, quốc gia đó có lợi thế cạnh tranh. Việt Nam xác định xây dựng thể chế không chỉ là hành lang pháp lý mà phải trở thành “vũ khí” chiến lược.

Điều này bao gồm việc coi sở hữu trí tuệ là tài sản có thể định giá, mua bán và khai thác thực tế trên thị trường. Một quốc gia phát triển thực thụ là nơi mà 80% tổng tài sản nằm ở những giá trị vô hình và trí tuệ.

Lộ trình ưu tiên cũng được xác lập rõ ràng từ nay đến năm 2031: Chuyển đổi số đi trước, kế đến là đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ. Trong đó, chuyển đổi số đóng vai trò thay đổi phương thức vận hành (chiếm 70% thành công), còn công nghệ là công cụ hỗ trợ. Mỗi bộ, ngành, địa phương phải là một trung tâm đổi mới sáng tạo, nơi những mô hình quản trị mới được thử nghiệm và nhân rộng.

Một đồng vốn mồi, bốn đồng lực đẩy

Một trong những giải pháp thực tiễn nhất được đưa ra là cơ chế "vốn mồi". Ngân sách Nhà nước không nên bao cấp toàn bộ mà phải đóng vai trò kích hoạt. Mục tiêu là một đồng chi từ ngân sách phải thu hút được 3-4 đồng từ doanh nghiệp, đưa tổng chi cho khoa học công nghệ xã hội đạt mức 2% GDP.

Các đại biểu dự phiên thảo luận ở hội trường về các văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Ảnh: Trung tâm Báo chí Đại hội XIV

Thay vì chỉ chi tiền cho quá trình nghiên cứu, Nhà nước sẽ chuyển sang đặt hàng, mua kết quả hoặc thưởng cho các sản phẩm có tính ứng dụng cao. Cách làm này vừa đảm bảo tính sòng phẳng của thị trường, vừa trực tiếp giải quyết các bài toán lớn của đất nước như tăng trưởng hai con số và quản trị quốc gia hiện đại.

Bên cạnh đó, sự bứt phá của Việt Nam không thể dựa mãi vào tài nguyên hay nhân công giá rẻ. Con đường duy nhất để thoát bẫy thu nhập trung bình là bám trụ vào bộ ba động lực trung tâm đã được Nghị quyết 57 xác lập.

Khi đổi mới sáng tạo trở thành lối sống, khi văn hóa khoan dung với thất bại được xác lập và khi công nghệ lõi được coi là cấu phần của chủ quyền quốc gia, chúng ta mới thực sự tự chủ trên hành trình vươn mình.

Với tầm nhìn chiến lược của Đảng và sự đồng lòng của hơn 100 triệu dân, niềm tin về một Việt Nam hùng cường bằng tri thức không còn là xa vời. Đó là một tương lai mà ở đó mỗi người dân đều có thể lập nghiệp và vận hành doanh nghiệp dựa trên các nền tảng số quốc gia, đưa đất nước tiến vào hàng ngũ các quốc gia phát triển có thu nhập cao.

Khi quyết sách là sự kết tinh của “Ý Đảng, lòng dân” “Tính Đảng là cơ sở bảo đảm định hướng chính trị đúng đắn; tính nhân dân là thước đo sinh động của tính Đảng trong ...

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Trung tâm khơi dậy nguồn lực và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc Mặt trận Tổ quốc phải thật sự là sợi dây kết nối giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân, là nơi biến chủ trương đúng ...

Công tác chính trị, tư tưởng: Vai trò chủ công và sứ mệnh "mở đường" "Công tác chính trị, tư tưởng là bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng, phải đi trước mở đường, dẫn dắt và tạo ra ...