Ăn Tết an toàn: Chuyên gia dinh dưỡng lưu ý điều gì?

Nguyên tắc quan trọng nhất khi lựa chọn, bảo quản thực phẩm ngày Tết

- Thưa bác sĩ! Trước Tết, nhiều gia đình có thói quen mua và tích trữ thực phẩm từ sớm. Bác sĩ cho biết, đâu là những nguyên tắc quan trọng nhất khi lựa chọn, bảo quản thực phẩm nhằm đảm bảo an toàn và giữ giá trị dinh dưỡng trong những ngày nghỉ Tết kéo dài?

Thạc sĩ Đặng Thị Hoàng Khuê. Ảnh: V.L.

​Thạc sĩ Đặng Thị Hoàng Khuê: Trước Tết, việc mua sắm và tích trữ thực phẩm là thói quen phổ biến của nhiều gia đình, đặc biệt là công nhân, người lao động do đặc thù công việc, thời gian nghỉ hạn chế hoặc mong muốn chủ động nguồn thực phẩm trong những ngày lễ. Tuy nhiên, nếu không có kiến thức và phương pháp phù hợp, việc tích trữ thực phẩm có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn thực phẩm và ảnh hưởng đến sức khỏe.

Nguyên tắc đầu tiên và quan trọng nhất là lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm soát chất lượng, còn hạn sử dụng và bao bì nguyên vẹn. Người tiêu dùng nên ưu tiên mua thực phẩm tại các cơ sở uy tín, siêu thị, cửa hàng được cấp phép; tuyệt đối không mua các loại thực phẩm trôi nổi, không nhãn mác, không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Đối với thực phẩm tươi sống như thịt, cá, hải sản, không nên tích trữ với số lượng lớn. Khi lựa chọn cần chú ý các dấu hiệu cảm quan: thịt phải có màu sắc tươi, đàn hồi tốt, không chảy nước, không có mùi lạ và đã qua kiểm dịch; cá tươi có mang đỏ, mắt trong; rau củ quả còn tươi, nguyên vẹn, không dập nát, không mọc mầm hay có dấu hiệu hư hỏng.

Bên cạnh việc lựa chọn, bảo quản thực phẩm đúng cách là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn và giữ giá trị dinh dưỡng. Thực phẩm sống và chín phải để riêng, tránh lây nhiễm chéo. Thực phẩm cần được che đậy kín, bảo quản ở nhiệt độ phù hợp trong tủ lạnh. Nên phân loại thực phẩm và bảo quản trong thời gian càng ngắn càng tốt; chỉ rã đông thực phẩm một lần, không rã đông - cấp đông lại nhiều lần. Thời gian rã đông bên ngoài tủ lạnh không nên quá 4 giờ.

Đối với các món ăn đã chế biến sẵn, đặc biệt là những món giàu đạm và chất béo, không nên tích trữ quá lâu. Thực phẩm sau khi nấu chín nên sử dụng trong vòng 2 giờ nếu để ở nhiệt độ thường. Trường hợp thức ăn còn dư, cần bảo quản trong tủ lạnh và hâm sôi kỹ trước khi sử dụng.

Tóm lại, người lao động và gia đình nên thực hiện mua sắm thông minh, ăn uống hợp lý, tránh thói quen tích trữ quá nhiều thực phẩm trong dịp Tết. Chỉ nên chuẩn bị lượng thực phẩm vừa đủ cho khoảng 2-3 ngày và xây dựng chế độ ăn phù hợp với từng thành viên trong gia đình theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe để vừa đảm bảo an toàn, vừa tránh lãng phí.

Cần điều chỉnh chế độ ăn theo hướng cân bằng và điều độ

- Dịp Tết, bữa ăn thường nhiều món giàu đạm, chất béo, đồ chiên, kèm rượu bia. Từ góc độ dinh dưỡng, theo bác sĩ có những rủi ro sức khỏe nào người lao động và gia đình dễ gặp phải? Bác sĩ khuyến nghị điều chỉnh chế độ ăn ra sao để vẫn giữ không khí Tết nhưng không gây hại cho sức khỏe?

Bữa ăn ngày Tết thường có xu hướng dư thừa năng lượng do chứa nhiều thực phẩm giàu đạm, chất béo, muối, đường, kèm theo việc sử dụng rượu bia với tần suất cao. Điều này dễ gây ra nhiều hệ lụy cho sức khỏe, đặc biệt là với người lao động vốn đã chịu áp lực công việc và sinh hoạt không đều.

Việc ăn quá nhiều thịt đỏ, giò chả, hải sản kết hợp uống nhiều rượu bia tạo áp lực lớn lên gan, thận và hệ tiêu hóa. Hệ quả thường gặp là rối loạn tiêu hóa, tăng cân nhanh, bùng phát các bệnh gout, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và nguy cơ tổn thương gan cấp tính.

Để hạn chế những rủi ro này, cần điều chỉnh chế độ ăn theo hướng cân bằng và điều độ. Trước hết, nên tăng cường rau xanh, trái cây tươi và ngũ cốc nguyên hạt nhằm hỗ trợ tiêu hóa và cung cấp vitamin, khoáng chất cần thiết. Các loại trái cây như chuối, táo, bưởi, quả mọng rất phù hợp trong dịp Tết.

Bên cạnh đó, cần hạn chế rượu bia. Đồng thời, duy trì vận động nhẹ như đi bộ, tập thể dục giúp tiêu hao năng lượng dư thừa và cải thiện sức khỏe tim mạch. Ngoài ra, nên chia nhỏ bữa ăn, không bỏ bữa nhưng cũng không ăn quá no, nhất là vào buổi tối. Hạn chế các món ăn quá mặn như dưa hành, thịt kho để giảm gánh nặng cho thận. Giữ được sự chừng mực trong ăn uống sẽ giúp mọi người vẫn tận hưởng không khí Tết mà không ảnh hưởng đến sức khỏe.

Lưu ý khi sử dụng lại thực phẩm đã chế biến trong ngày Tết

- Thực tế cho thấy nhiều gia đình, đặc biệt là công nhân, có thói quen hâm đi hâm lại thức ăn Tết trong nhiều ngày để tránh lãng phí. Theo bác sĩ, thói quen này tiềm ẩn những nguy cơ gì và đâu là cách sử dụng lại thực phẩm an toàn?

Hâm nóng thức ăn nhiều lần là thói quen khá phổ biến nhằm tránh lãng phí thực phẩm, tuy nhiên đây lại là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mất an toàn thực phẩm trong dịp Tết.

Quá trình nóng - lạnh lặp đi lặp lại tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi và phát triển, làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Đồng thời, việc hâm nóng nhiều lần còn làm giảm giá trị dinh dưỡng của thức ăn.

Đối với rau xanh, nấu lại ở nhiệt độ cao khiến vitamin và khoáng chất bị mất đáng kể; đặc biệt, rau xào có nêm muối để qua đêm dễ phát sinh các chất có hại. Với thịt cá, việc đun nóng nhiều lần làm protein biến tính, gây khó tiêu và có thể tạo ra các hợp chất độc hại như aldehyde.

Cơm không nên để qua đêm vì có nguy cơ nhiễm vi khuẩn Bacillus cereus, có thể gây ngộ độc dù đã hâm nóng lại. Trứng luộc hoặc chế biến chín cũng chỉ nên ăn một lần, tránh hâm lại nhiều lần.

Để sử dụng lại thực phẩm an toàn, cần đun nóng kỹ ở nhiệt độ ít nhất 75°C, ăn hết trong một lần, không hâm đi hâm lại nhiều lần. Thức ăn chín không nên bảo quản quá 24-48 giờ; khi có dấu hiệu mùi lạ, đổi màu, nhớt thì tuyệt đối không sử dụng.

Ai cần hạn chế uống rượu, bia trong ngày Tết?

- Rượu bia gần như khó tránh trong các cuộc gặp gỡ đầu năm. Bác sĩ có thể đưa ra những khuyến cáo cụ thể về liều lượng, cách uống và những nhóm đối tượng cần tuyệt đối hạn chế hoặc tránh rượu bia trong dịp Tết?

Việc sử dụng rượu bia với tần suất cao trong dịp Tết gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Rượu bia tác động trực tiếp đến hệ tiêu hóa, gan, thận, não và hệ tuần hoàn; đồng thời làm tăng nguy cơ tai nạn lao động, tai nạn giao thông.

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, nam giới không nên sử dụng quá 2 đơn vị cồn/ngày, nữ giới không quá 1 đơn vị cồn/ngày. (1 đơn vị cồn 10g ethanol tương đương bia: Khoảng 263ml bia hơi hoặc 3/4 chai/lon bia 330ml (nồng độ 5%). Rượu vang: Khoảng 100ml rượu vang (nồng độ 13.5%). Rượu mạnh: Khoảng 30ml rượu mạnh (nồng độ 40%). Cần tránh uống rượu bia khi đói, uống chậm, xen kẽ nước lọc và tuyệt đối không ép uống.

Những nhóm cần hạn chế hoặc tránh hoàn toàn rượu, bia bao gồm: người mắc bệnh gan, tim mạch, dạ dày, gout, đái tháo đường; phụ nữ mang thai; người đang dùng thuốc; người lao động làm việc ca kíp, vận hành máy móc, thiết bị nguy hiểm.

- Xin cảm ơn bác sĩ!