Dấu ấn Việt Minh trong Cách mạng tháng Tám và bài học về sức mạnh đại đoàn kết

Để làm rõ hơn vai trò lịch sử của Mặt trận Việt Minh, phóng viên đã có cuộc trò chuyện với ông Nguyễn Túc - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam.

PV: Ông có thể chia sẻ về bối cảnh chính trị, xã hội Việt Nam trước Cách mạng Tháng Tám 1945 và vai trò ra đời của Mặt trận Việt Minh trong thời điểm đó?

Trước Cách mạng Tháng Tám 1945, đất nước ta rơi vào cảnh “một cổ hai tròng”: Vừa chịu ách đô hộ của thực dân Pháp, vừa bị phát xít Nhật chèn ép, bóc lột. Đời sống nhân dân vô cùng cực khổ, nạn đói 1945 cướp đi sinh mạng của hơn 2 triệu đồng bào. Trong bối cảnh đó, Hội nghị Trung ương 8 (tháng 5/1941) dưới sự chủ trì của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã xác định nhiệm vụ trọng tâm là giải phóng dân tộc, đồng thời quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh - gọi tắt là Việt Minh.

Đây là tổ chức chính trị - xã hội rộng rãi, thống nhất, tập hợp mọi lực lượng yêu nước để đánh đuổi phát xít, giành độc lập dân tộc. Sự ra đời của Việt Minh chính là bước ngoặt lịch sử, mở ra con đường đưa toàn dân tộc tiến tới tổng khởi nghĩa.

Ông Nguyễn Túc - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam.

- Theo ông, đâu là những yếu tố chủ yếu khiến Mặt trận Việt Minh trở thành lực lượng quyết định trong việc lãnh đạo phong trào cách mạng?

Có ba yếu tố then chốt:

Thứ nhất, đường lối đúng đắn và kịp thời của Đảng Cộng sản Đông Dương, đặc biệt là sự nhạy bén của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc khi đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu.

Thứ hai, phương châm hoạt động của Việt Minh rất gần gũi quần chúng: "Lãnh đạo bằng lối đề nghị”, gắn bó mật thiết với nhân dân, lắng nghe nguyện vọng của họ.

Thứ ba, Việt Minh biết khơi dậy và phát huy truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, từ đó biến ý chí thành hành động cụ thể. Chính những yếu tố này khiến Việt Minh trở thành lực lượng hạt nhân, quy tụ được sức mạnh toàn dân.

- Vậy Việt Minh đã tổ chức, tập hợp các tầng lớp nhân dân như thế nào để tạo nên sức mạnh tổng hợp cho Cách mạng Tháng Tám?

Việt Minh xây dựng hệ thống tổ chức cứu quốc ở mọi giai tầng: Công nhân cứu quốc, Nông dân cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc, Phụ lão cứu quốc, Văn hóa cứu quốc... Ở nông thôn, Nông dân cứu quốc trở thành lực lượng đông đảo và hăng hái nhất; ở thành thị, Công nhân cứu quốc cùng thanh niên, phụ nữ là nòng cốt; trong quân đội địch, Việt Minh tổ chức Hội quân nhân cứu quốc. Đặc biệt, Việt Minh còn chú trọng phát triển lực lượng tự vệ cứu quốc, từng bước xây dựng thành các đội vũ trang giải phóng. Nhờ đó, phong trào kháng Nhật cứu nước nhanh chóng lan rộng, tạo nên sức mạnh tổng hợp cho cuộc tổng khởi nghĩa.

- Trong quá trình hoạt động, Việt Minh đã gặp những khó khăn, thách thức nào, và tổ chức này đã vượt qua ra sao?

Khó khăn lớn nhất là sự đàn áp khốc liệt của kẻ thù, cả Pháp lẫn Nhật đều tìm cách triệt phá các tổ chức cách mạng. Thêm vào đó là nạn đói, sự khủng hoảng chính trị - xã hội khiến đời sống nhân dân vô cùng cơ cực. Nhưng chính trong thử thách, Việt Minh càng chứng tỏ bản lĩnh: Kiên trì hoạt động bí mật, linh hoạt xây dựng cơ sở trong dân, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang. Đặc biệt, khi Nhật đảo chính Pháp (tháng 3/1945), Việt Minh đã kịp thời chuyển hướng, phát động cao trào kháng Nhật, đẩy nhanh quá trình chuẩn bị tổng khởi nghĩa.

- Ông đánh giá thế nào về vai trò của Mặt trận Việt Minh trong việc chuẩn bị lực lượng và điều kiện để tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền?

Việt Minh chính là lực lượng chuẩn bị quyết định cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám. Từ xây dựng cơ sở quần chúng, tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng tự vệ, đến hình thành Việt Nam Giải phóng quân - tất cả đều do Việt Minh khởi xướng và lãnh đạo. Quan trọng hơn, Việt Minh đã chuẩn bị về tư tưởng, tạo niềm tin sắt đá cho nhân dân rằng “Chúng ta có thể và nhất định giành độc lập”. Đó là sự chuẩn bị về cả chính trị, tổ chức, lực lượng vũ trang, tinh thần, tất cả hội tụ để khi thời cơ đến, cách mạng bùng nổ và giành thắng lợi nhanh chóng.

Quần chúng cách mạng và tự vệ chiến đấu Hà Nội chiếm Phủ Khâm sai (Bắc Bộ phủ), ngày 19/8/1945. Ảnh: Tư liệu.

- Những chiến lược, phương pháp hoạt động cụ thể nào của Việt Minh đã góp phần trực tiếp vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, thưa ông?

Tôi cho rằng có bốn điểm nổi bật: Thứ nhất, công khai Tuyên ngôn, Chương trình, Điều lệ ngay từ 1941, thể hiện rõ ràng mục tiêu cứu quốc, tạo niềm tin cho nhân dân.

Thứ hai, tuyên truyền rộng rãi qua thư “Kính cáo đồng bào” và các khẩu hiệu dễ nhớ, dễ hiểu, biến tư tưởng thành hành động cụ thể.

Thứ ba, tổ chức khởi nghĩa từng phần, xây dựng các căn cứ địa, chiến khu, từng bước làm tê liệt chính quyền tay sai.

Thứ tư, kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang, giữa trong nước và quốc tế, tạo thế và lực để tổng khởi nghĩa thành công trong tháng Tám 1945.

- Nhìn từ lịch sử, theo ông, có thể rút ra bài học gì từ vai trò của Mặt trận Việt Minh đối với công tác xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân và lãnh đạo cách mạng hôm nay?

Bài học lớn nhất chính là sức mạnh của đại đoàn kết dân tộc. Việt Minh thành công vì đã quy tụ được mọi tầng lớp, mọi giai cấp, mọi lực lượng yêu nước - từ công nhân, nông dân, trí thức, thanh niên, phụ nữ đến cả những tầng lớp trên như tư sản dân tộc, địa chủ yêu nước. Tất cả đều đặt lợi ích dân tộc lên trên hết. Đó là bài học vô giá cho hôm nay: Muốn đất nước phát triển bền vững, phải tiếp tục củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy trí tuệ, sức mạnh của mọi người Việt Nam ở trong và ngoài nước. Việt Minh đã để lại di sản quý báu: Khi dân tộc đồng lòng, không kẻ thù nào có thể khuất phục.

Điều đáng nói là, mặc dù chỉ tồn tại trong 10 năm (1941-1951), Mặt trận Việt Minh đã thực sự trở thành biểu tượng của cả một giai đoạn lịch sử huy hoàng và vẻ vang của dân tộc, thể hiện sự nhạy bén với thời cuộc, Đảng lãnh đạo nhanh chóng thay đổi tư duy chiến lược về Cách mạng Việt Nam, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và là nhiệm vụ cấp bách. Tại Đại hội II của Đảng (1951), Việt Minh hợp nhất với Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam thành Mặt trận Liên Việt, rồi sau này phát triển thành Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ngày nay. Như vậy, sứ mệnh của Việt Minh tuy khép lại, nhưng tinh thần đoàn kết và ý chí vì độc lập dân tộc mà Việt Minh khơi dậy thì vẫn tiếp nối và tỏa sáng cho đến hôm nay.

Xin trân trọng cảm ơn ông!