Hiệu quả hỗ trợ nhà ở cho người có công tại Đà Nẵng

Khi chính sách nhà ở đi vào đời sống

Những năm qua, cùng với phát triển kinh tế - xã hội, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP. Đà Nẵng luôn quan tâm chăm lo đến đời sống của người có công với cách mạng và thân nhân. Trong đó, hỗ trợ nhà ở được xác định là một trong những trụ cột quan trọng, bởi “an cư” không chỉ là điều kiện vật chất mà còn là nền tảng để ổn định đời sống, chăm sóc sức khỏe và nâng cao chất lượng sống.

Theo thống kê, TP Đà Nẵng (sau sáp nhập với tỉnh Quảng Nam) là địa phương có số lượng liệt sĩ, thương binh và Bà mẹ Việt Nam anh hùng lớn nhất cả nước. Hiện thành phố có hơn 83.000 liệt sĩ; 18.844 Bà mẹ Việt Nam anh hùng; trên 2.300 cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa; cùng 412 Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Bên cạnh đó, Đà Nẵng còn có hơn 35.000 thương binh và người hưởng chính sách như thương binh; trên 10.000 bệnh binh; hơn 18.700 người hoạt động cách mạng, kháng chiến, bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế từng bị địch bắt, tù đày. Ngoài ra, có trên 100.000 người hoạt động kháng chiến, giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế và người có công giúp đỡ cách mạng được tặng thưởng huân, huy chương; gần 9.000 người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học.

Đáng chú ý, tỷ lệ người cao tuổi chiếm phần lớn, nhu cầu nhà ở an toàn, ổn định ngày càng cấp thiết.

Khởi công xây dựng Nhà Đại đoàn kết cho gia đình bà Nguyễn Thị Nữ, thôn 5, xã Hòa Tiến. Bà Nữ là vợ liệt sĩ, hiện thờ phụng 3 liệt sĩ và 1 Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Về vấn đề nhà ở, các chương trình gần đây, mức hỗ trợ xây mới dao động từ 60 đến khoảng 120 triệu đồng mỗi hộ, tùy đối tượng và điều kiện cụ thể. Với trường hợp sửa chữa, mức hỗ trợ từ 30 đến 40 triệu đồng. Bên cạnh đó, thành phố còn bổ sung thêm nhiều nguồn khác từ đoàn thể, xã hội hóa.

Không chỉ dừng ở hỗ trợ trực tiếp, một số chính sách liên quan đến đất ở, tái định cư cũng được lồng ghép, với mức hỗ trợ tiền sử dụng đất có thể lên đến 45-70 triệu đồng tùy nhóm đối tượng.

Giai đoạn 2014-2022, TP Đà Nẵng đã hỗ trợ sửa chữa, xây mới 10.491 căn nhà, gồm 7.980 căn được sửa chữa và 2.511 căn xây mới, với tổng kinh phí trên 329 tỷ đồng. Cùng với đó, trong các năm 2014–2021, thành phố đã trao tặng 9.759 chiếc ti vi cho các gia đình, tổng kinh phí hơn 30 tỷ đồng. Riêng năm 2022, mỗi hộ gia đình được hỗ trợ sửa chữa, xây mới lần đầu còn được nhận thêm 4 triệu đồng để chủ động mua sắm vật dụng thiết yếu khi chuyển về nhà mới, nâng tổng kinh phí quà tặng giai đoạn 2014–2022 lên trên 32 tỷ đồng.

Bước sang giai đoạn 2023–2025, tổng nguồn lực dành cho chương trình đạt hơn 705 tỷ đồng, cho thấy quy mô đầu tư lớn và sự ưu tiên rõ rệt của chính quyền thành phố đối với công tác an sinh xã hội.

Từ nguồn lực này, toàn thành phố đã hỗ trợ 12.298 căn nhà, trong đó có 7.257 căn xây mới và 5.041 căn sửa chữa. Đáng chú ý, có 2.935 căn thuộc diện người có công được ưu tiên hỗ trợ.

Đà Nẵng là thành phố tiên phong về mô hình nhà ở tập trung là chung cư dành cho người có công.

Một điểm nhấn đáng chú ý trong chính sách nhà ở cho người có công tại Đà Nẵng là thành phố đi tiên phong trong cả nước về mô hình nhà ở tập trung, tiêu biểu là chung cư xã hội dành cho người có công tại đường Vũ Mộng Nguyên, phường Ngũ Hành Sơn.

Chung cư Vũ Mộng Nguyên được xây dựng trên diện tích hơn 3.100m², gồm 12 tầng nổi và 1 tầng hầm, với 209 căn hộ. Không chỉ đáp ứng nhu cầu ở, công trình còn tích hợp nhiều tiện ích như khu sinh hoạt cộng đồng, không gian xanh, khu thể dục… Mức giá thuê được áp dụng ưu đãi, nhiều trường hợp được miễn, giảm, tạo điều kiện ổn định lâu dài.

Ông Lê Minh Thành (75 tuổi), cựu chiến binh từng tham gia kháng chiến chống Mỹ, là một trong những người được xét bố trí căn hộ tại đây. Ngồi trong căn phòng mới còn thơm mùi sơn, ông chậm rãi kể về quãng thời gian nhiều năm sống trong căn nhà tạm bợ, xuống cấp. Mỗi mùa mưa đến, cả gia đình lại thấp thỏm vì nước dột, tường ẩm. Vợ ông đau bệnh kéo dài, ba đứa cháu còn nhỏ, mọi chi tiêu đều phải chắt chiu từ khoản trợ cấp ít ỏi và thu nhập làm thuê thất thường.

Có thời điểm, ông nghĩ chuyện có được một nơi ở ổn định là điều quá xa vời. “Nhiều năm rồi, gia đình chỉ mong có chỗ ở đàng hoàng để yên tâm sinh sống. Mình già rồi, không lo cho bản thân nhiều nữa, chỉ thương vợ và mấy đứa nhỏ phải sống thiếu thốn”, người cựu binh, nói.

Ngày nhận căn hộ mới, điều khiến ông Thành xúc động không chỉ là căn nhà rộng, đẹp mà còn là cảm giác cuộc sống cuối cùng cũng bớt đi một nỗi lo thường trực. “Gia đình tôi đã chờ đợi rất lâu. Có chỗ ở ổn định như thế này là điều mà trước đây tôi không dám nghĩ tới. Thành phố đã không quên những người như chúng tôi”, ông Thành bày tỏ.

Ông Lê Minh Thành (75 tuổi), cựu chiến binh nở nụ cười tươi khi được thành phố bố trí nhà ở cho người có công.

Hay một trường hợp khác là ông Mai Văn Sỹ, thương binh 2/4 ở phường Thanh Khê có căn nhà được xây dựng từ hơn 30 năm trước. Qua thời gian dài sử dụng, nhiều hạng mục đã xuống cấp nghiêm trọng. Mỗi mùa mưa bão, mái nhà dột, việc sinh hoạt gặp không ít khó khăn. Với điều kiện kinh tế hạn chế, trong khi tuổi tác ngày càng cao, việc tự sửa chữa hay xây mới gần như vượt quá khả năng của gia đình.

Gia đình ông được thành phố hỗ trợ 60 triệu đồng để xây dựng lại nhà ở. Khoản hỗ trợ không chỉ giúp cải thiện điều kiện vật chất mà còn tháo gỡ phần nào áp lực kéo dài nhiều năm đối với gia đình thương binh đã bước qua tuổi lao động.

Ngôi nhà mới không quá lớn, nhưng chắc chắn để chống chọi với mưa gió, đủ kín đáo để sinh hoạt ổn định. Điều đáng chú ý là hiệu quả của chính sách không chỉ thể hiện ở giá trị hỗ trợ bằng tiền, mà còn ở sự ổn định tâm lý và cảm giác an cư của người thụ hưởng. Khi chỗ ở được đảm bảo, những lo toan thường nhật của ông cũng phần nào vơi bớt.

“Tôi không nghĩ ở tuổi này còn có ngày được ở trong căn nhà khang trang. Đỡ lo mưa nắng, đỡ phiền con cháu, mình thấy nhẹ lòng hơn nhiều”, ông Sỹ chia sẻ.

Còn tại phường Hòa Xuân, ông Nguyễn Văn Lợi, cựu chiến binh từng tham gia chiến trường K sống đơn thân trong căn nhà tạm bợ, mái tôn cũ, mỗi mùa mưa bão lại nơm nớp lo sợ. Tuổi cao, sức yếu, không còn khả năng lao động ổn định, cuộc sống của ông Lợi chủ yếu dựa vào chế độ trợ cấp. Việc sửa chữa hay xây mới nhà ở vì thế trở thành điều ngoài tầm với.

Ông Lợi sau đó đã nhận hỗ trợ 120 triệu đồng để xây dựng một căn nhà mới trên nền đất cũ. Ngôi nhà rộng khoảng 60m², được thiết kế đầy đủ công năng với phòng khách, phòng ngủ, gác lửng, bếp và nhà vệ sinh, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tối thiểu, đảm bảo chắc chắn, an toàn. Những sinh hoạt thường ngày như nấu ăn, nghỉ ngơi hay tiếp đón đồng đội trở nên thuận tiện hơn.

“Được hỗ trợ xây dựng lại nhà, tôi rất vui và biết ơn. Có mái nhà vững chắc, tôi yên tâm hơn trong cuộc sống”, ông Lợi chia sẻ.

Tiếp tục hoàn thiện chính sách từ thực tiễn đời sống

Từ thực tiễn triển khai, có thể nhận thấy chính sách hỗ trợ nhà ở cho người có công tại Đà Nẵng đã đạt được những kết quả tích cực, cả về quy mô lẫn chất lượng; tạo ra những chuyển biến rõ rệt về điều kiện sống và an sinh xã hội. Tuy nhiên, trong bối cảnh đã sáp nhập tỉnh Quảng Nam không gian đô thị đã mở rộng, chi phí xây dựng tăng cao, tốc độ đô thị hóa nhanh và nhu cầu của người thụ hưởng ngày càng đa dạng, việc tiếp tục hoàn thiện chính sách là yêu cầu cần thiết để bảo đảm tính bền vững và phù hợp thực tiễn.

Một trong những vấn đề đặt ra hiện nay là giá vật liệu, nhân công và đất đai liên tục biến động, tăng cao khiến nhiều hộ dù được hỗ trợ nhưng vẫn phải vay mượn hoặc phụ thuộc thêm vào người thân để hoàn thiện nhà ở. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế điều chỉnh mức hỗ trợ theo vùng, theo điều kiện kinh tế và mặt bằng xây dựng thực tế.

Bên cạnh đó, thực tế cho thấy nhu cầu nhà ở giữa các nhóm người có công có sự khác biệt lớn. Người già neo đơn, thương binh nặng, gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn hoặc đang sống trong khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, khu vực miền núi cần được ưu tiên ở mức cao hơn.

Một vấn đề khác là ngoài nguồn lực ngân sách, việc đẩy mạnh xã hội hóa cũng là yêu cầu quan trọng. Thực tế cho thấy nhiều căn nhà được xây dựng từ sự chung tay của các tổ chức, doanh nghiệp, đoàn thể và cộng đồng. Đây là nguồn lực có ý nghĩa không chỉ về vật chất mà còn ở giá trị tinh thần đối với người thụ hưởng. Tuy nhiên, để việc xã hội hóa diễn ra bền vững, cần có cơ chế minh bạch trong quản lý nguồn vốn, đồng thời xây dựng chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia các chương trình an sinh liên quan đến người có công.

Một nội dung đáng chú ý khác là cần gắn chính sách nhà ở với quy hoạch đô thị và chiến lược an sinh dài hạn. Trong bối cảnh mở rộng không gian phát triển đô thị khi sáp nhập cùng tỉnh Quảng Nam, việc dành quỹ đất phù hợp cho nhà ở chính sách cần được đưa vào quy hoạch tổng thể ngay từ đầu.

Thực tế cho thấy, hiệu quả của chính sách không chỉ nằm ở việc hoàn thành số lượng căn nhà được xây mới hay sửa chữa, mà còn ở chất lượng sử dụng lâu dài sau khi bàn giao.

Quá trình hỗ trợ nhà ở không nên dừng lại ở khâu nghiệm thu công trình, mà cần có cơ chế theo dõi, đánh giá sau đầu tư. Các địa phương cần định kỳ rà soát chất lượng nhà ở đã được hỗ trợ, kịp thời phát hiện những bất cập để có hướng xử lý phù hợp.

Bên cạnh đó, cần nâng cao vai trò giám sát của chính quyền cơ sở, tổ chức đoàn thể và cộng đồng dân cư trong suốt quá trình triển khai. Việc khảo sát đúng nhu cầu thực tế, kiểm tra chất lượng vật liệu, tiến độ thi công và khả năng sử dụng lâu dài của công trình sẽ góp phần hạn chế tình trạng hỗ trợ mang tính hình thức hoặc thiếu bền vững.

Có thể thấy, chính sách hỗ trợ nhà ở cho người có công tại Đà Nẵng thời gian qua đã được triển khai với sự quan tâm lớn và cách làm ngày càng thực chất. Trong thời gian tới, việc duy trì sự quan tâm thường xuyên, nâng cao chất lượng khảo sát, hậu kiểm và mở rộng sự tham gia của cộng đồng sẽ góp phần giúp chính sách đi vào chiều sâu hơn. Khi mỗi căn nhà được chăm lo bằng trách nhiệm và sự thấu hiểu, chính sách nhà ở cho người có công sẽ tiếp tục phát huy giá trị bền vững.