Những điều còn trăn trở ở Quốc hội khóa XV và kỳ vọng gửi tới Quốc hội khóa XVI

Nhưng cùng với niềm tự hào ấy là những trăn trở còn ở lại. Bởi càng đi nhiều, gặp nhiều cử tri, càng tham gia sâu vào công việc lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, tôi càng thấy rằng còn không ít điều cá nhân tôi cũng như Quốc hội khóa XV vẫn chưa làm được như kỳ vọng ban đầu.

PGS. TS. Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội. Ảnh: QH

Những suy nghĩ ấy, với tôi không phải để nuối tiếc, mà để tự nhắc mình phải bước tiếp với tinh thần trách nhiệm lớn hơn khi đất nước đang chuẩn bị đi vào một giai đoạn phát triển mới.

Quốc hội khóa XV đã để lại nhiều dấu ấn về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, hoàn thiện thể chế và thích ứng với yêu cầu phát triển mới của đất nước. Nhiều tổng kết chính thức cũng khẳng định năm 2025 là một bước ngoặt trong tổ chức bộ máy và hoạt động của Quốc hội khóa XV.

Đồng thời công tác chuẩn bị cho cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI ngày 15.3.2026 được triển khai đồng bộ trong bối cảnh đất nước sắp xếp bộ máy, tổ chức lại địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cũng đã được Quốc hội khóa XV thông qua để phù hợp với giai đoạn mới.

Tuy vậy, điều khiến tôi day dứt nhất là có những vấn đề chúng ta đã nói rất nhiều, đã nhận diện rất rõ, nhưng bước đi trong thực tế vẫn còn chậm hơn đòi hỏi của cuộc sống. Là người gắn bó lâu năm với lĩnh vực văn hóa, tôi luôn đau đáu một câu hỏi: làm sao để văn hóa thực sự được đặt đúng vị trí của mình, không chỉ trong các bài phát biểu, trong nghị quyết, mà trong từng quyết định ngân sách, từng thiết kế chính sách, từng tiêu chí đánh giá phát triển?

Tổ bầu cử số 7, xã Giao Ninh (Ninh Bình) chuẩn bị hòm phiếu, sẵn sàng cho ngày bầu cử. Ảnh: Công Luật/TTXVN

Nói một cách thẳng thắn, trong khóa XV chúng ta đã có thêm nhiều nhận thức đúng hơn về vai trò của văn hóa, nhưng quá trình thể chế hóa để biến nhận thức ấy thành cơ chế cụ thể vẫn chưa theo kịp mong muốn.

Tôi vẫn thấy ở nhiều nơi, văn hóa chưa được nhìn như một nguồn lực nội sinh, một sức mạnh mềm, một hệ điều tiết phát triển, mà đôi khi vẫn bị coi là phần việc đi sau, phần việc mềm, phần việc có thể chờ thêm.

Trăn trở thứ hai của tôi là khoảng cách giữa làm luật và đi vào cuộc sống. Quốc hội ban hành luật, nghị quyết, cơ chế, nhưng điều người dân chờ đợi không chỉ là văn bản được thông qua, mà là sự thay đổi thật sự trong đời sống hằng ngày.

Nhiều lần tiếp xúc cử tri, tôi cảm nhận rất rõ mong muốn của người dân không nằm ở những lời hứa lớn, mà ở những chuyển động cụ thể: thủ tục gọn hơn, dịch vụ công tốt hơn, di sản được bảo vệ tốt hơn, môi trường văn hóa lành mạnh hơn, quyền tiếp cận văn hóa bình đẳng hơn, người tài có cơ hội cống hiến rõ ràng hơn.

Ở góc độ đó, tôi nghĩ Quốc hội khóa XV đã rất nỗ lực, nhưng hiệu quả giám sát việc thực thi ở một số lĩnh vực vẫn còn cần mạnh hơn, sâu hơn, quyết liệt hơn. Có những luật ban hành rồi nhưng độ trễ thực thi còn dài; có những chủ trương rất đúng nhưng khi xuống đến cơ sở lại bị vướng bởi cách hiểu, cách làm, hoặc tâm lý sợ trách nhiệm.

Tôi cũng còn một nỗi băn khoăn khác, đó là chúng ta vẫn chưa tạo được một bước đột phá đủ lớn cho những lĩnh vực mới của phát triển. Trong một thế giới đang thay đổi rất nhanh bởi công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế sáng tạo, cạnh tranh về tri thức và bản sắc ngày càng gay gắt, Quốc hội không thể chỉ làm nhiệm vụ “theo sau” thực tiễn.

Một khu vực bỏ phiếu ở phường Bình Thạnh (TP. Hồ Chí Minh) đã sẵn sàng cho ngày hội non sông vào 15/3. Ảnh: Hoàng Tuyết/Báo Tin tức và Dân tộc

Quốc hội phải đi trước một bước trong kiến tạo thể chế. Nhưng thực tế cho thấy có lúc, có nơi, pháp luật vẫn đi chậm hơn đời sống. Những vấn đề như công nghiệp văn hóa, tài sản số, không gian số, bản quyền số, dữ liệu văn hóa, hay cơ chế đủ mạnh để khuyến khích sáng tạo và bảo vệ sáng tạo, vẫn cần những bước đi quyết liệt hơn nữa.

Tôi tự hỏi nhiều lần rằng: giá như chúng ta mạnh dạn hơn, nhanh hơn, quyết liệt hơn trong một số quyết sách mang tính mở đường, có lẽ đất nước đã có thể tận dụng tốt hơn những cơ hội của thời đại.

Với cá nhân tôi, điều còn chưa làm được cũng là một nỗi trăn trở rất riêng. Trong nhiệm kỳ qua, tôi đã cố gắng lên tiếng nhiều hơn cho văn hóa, cho quyền tiếp cận đời sống tinh thần của người dân, cho di sản, cho sáng tạo, cho những giá trị bền vững của dân tộc trong một thời đại biến động. Nhưng tôi vẫn cảm thấy mình chưa làm đủ.

Chưa đủ để một số vấn đề văn hóa được chuyển hóa nhanh hơn thành chính sách. Chưa đủ để tiếng nói của lĩnh vực văn hóa trở nên mạnh mẽ hơn trong các ưu tiên phát triển. Chưa đủ để kết nối sâu hơn giữa giới nghiên cứu, nhà quản lý, nhà lập pháp và người làm nghề trong thực tiễn.

Có những việc mình đã theo đuổi rất lâu, nhưng kết quả còn dang dở. Có những điều mình đã nói bằng tất cả tâm huyết, nhưng hành trình để biến thành hiện thực vẫn còn ở phía trước.

Nhưng có lẽ, chính những điều còn dang dở ấy lại làm nên lý do để đặt kỳ vọng vào Quốc hội khóa XVI. Cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI diễn ra trong một bối cảnh rất đặc biệt: đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với khát vọng lớn hơn, yêu cầu cải cách mạnh hơn, bộ máy tổ chức theo hướng tinh gọn hơn, và chất lượng đại biểu, nhất là chất lượng chuyên môn, năng lực hoạch định chính sách, năng lực giám sát và bản lĩnh hành động, được đặt ra cao hơn trước.

Công tác chuẩn bị cho bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đã sẵn sàng. Ảnh: TTXVN

Đây là cuộc bầu cử trong bối cảnh triển khai sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức lại địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp để tiến vào “kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc”.

Tôi kỳ vọng Quốc hội khóa XVI trước hết sẽ là một Quốc hội kiến tạo phát triển theo đúng nghĩa. Không chỉ làm luật để quản lý, mà làm luật để mở đường; không chỉ xử lý những vấn đề trước mắt, mà phải chuẩn bị cho tương lai dài hạn của quốc gia.

Đó phải là một Quốc hội có tư duy cải cách mạnh mẽ, biết lắng nghe thực tiễn, biết dựa trên tri thức, dữ liệu và kinh nghiệm quốc tế, nhưng đồng thời phải bám rất chắc vào bản sắc, điều kiện và lợi ích lâu dài của Việt Nam.

Tôi cũng kỳ vọng Quốc hội khóa XVI sẽ làm sâu hơn nữa chức năng giám sát. Người dân ngày nay không chỉ nhìn vào số lượng luật được thông qua, mà nhìn vào hiệu quả thực thi.

Một Quốc hội mạnh không chỉ ở những phiên thảo luận sôi nổi, mà còn ở khả năng theo đến cùng các cam kết chính sách, phát hiện điểm nghẽn, yêu cầu giải trình rõ trách nhiệm, và thúc đẩy bộ máy vận hành hiệu lực hơn. Trong giai đoạn mới, giám sát không chỉ là kiểm tra, mà còn là đồng hành để chính sách đi trúng và đi tới nơi.

Công tác chuẩn bị tại các điểm bầu cử phường Việt Hưng, TP Hà Nội, được triển khai nghiêm túc, đúng quy định, bảo đảm phục vụ tốt ngày bầu cử. Ảnh: Phan Phương/TTXVN

Riêng với lĩnh vực tôi theo đuổi, tôi mong Quốc hội khóa XVI sẽ có những quyết sách thật sự mang tính đột phá cho văn hóa. Không thể đi vào kỷ nguyên mới với một tư duy phát triển chỉ dựa vào hạ tầng cứng, vào vốn, vào công nghệ, mà thiếu hạ tầng mềm của văn hóa, con người và niềm tin xã hội.

Tôi mong Quốc hội khóa XVI sẽ góp phần định hình một hệ thống pháp luật coi văn hóa là động lực, con người là trung tâm, sáng tạo là tài nguyên, di sản là vốn quý, và bản sắc dân tộc là nền tảng để hội nhập tự tin.

Khi nghĩ về Quốc hội khóa XVI, tôi không chỉ nghĩ về một nhiệm kỳ mới, mà nghĩ về cơ hội để hoàn thành những điều còn dang dở của khóa XV, để trả lời những câu hỏi mà thực tiễn đang đặt ra gấp gáp hơn bao giờ hết.

Đất nước đang đứng trước một ngưỡng cửa mới. Muốn bước qua ngưỡng cửa ấy một cách vững vàng, chúng ta cần một Quốc hội thật sự bản lĩnh, trí tuệ, hành động và gần dân.

Còn với tôi, những trăn trở của khóa XV sẽ không dừng lại như những điều chưa làm được. Tôi muốn xem đó là một lời nhắc nhở, một món nợ trách nhiệm, để tiếp tục đi tiếp, tiếp tục lên tiếng, tiếp tục góp sức, cùng Quốc hội khóa XVI đưa Việt Nam tiến vào kỷ nguyên mới bằng niềm tin, bằng trí tuệ và bằng khát vọng phát triển bền vững.