Tác giả "Bài ca Mặt trận Tổ quốc": Đoàn kết là giá trị bất biến của dân tộc Việt Nam

Hà Nội những ngày mùa Thu tháng Tám ngập tràn cờ hoa, trong căn nhà nhỏ ở phố Hào Nam, nhạc sĩ Đoàn Bổng bồi hồi xúc động khi loa phát thanh ngoài đầu ngõ cất lên giai điệu: “Việt Nam, Việt Nam, Tổ quốc yêu thương ngàn đời/ Toàn dân đoàn kết dựng xây giang sơn đẹp tươi/ Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết/ Thành công, thành công, đại thành công”.

Bên chén trà sen, nhạc sĩ chia sẻ, năm 2000, ông nhận được lời mời từ đồng chí Phạm Thế Duyệt - Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khi ấy cùng 10 nhạc sĩ khác tham gia sáng tác ca khúc về Mặt trận.

“Khi đó tôi vừa vui, vừa lo. Vui vì đây là vinh dự lớn lao, lo vì viết cho Mặt trận Tổ quốc khác với viết cho các phong trào khác. Đây phải là khúc hát chung của toàn dân, dễ nhớ, dễ hát nhưng vẫn mang sự hào hùng, trang nghiêm như một lời hiệu triệu” - ông nhớ lại.

Nhạc sĩ Đoàn Bổng.

Ngay từ đầu, ông đã chọn phong cách nhạc trang trọng, hùng tráng. Ca từ được chắt lọc từ ý tưởng xuyên suốt là lời dạy bất hủ của Bác Hồ: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết! Thành công, thành công, đại thành công!”. Đó không chỉ là một khẩu hiệu mà là linh hồn của ca khúc, là “sợi chỉ đỏ” kết nối từng giai điệu, từng câu hát.

Một trong những kỷ niệm khiến ông nhớ mãi là ngày bài hát lần đầu vang lên trong một hội nghị lớn của Mặt trận. Ngay từ những nốt nhạc đầu tiên, cả hội trường bỗng im lặng, rồi tiếng hát đồng loạt cất lên, ngân vang, dồn dập. “Tôi đã rưng rưng, bởi từ giây phút ấy, bài hát không còn của riêng tôi nữa. Nó đã trở thành tiếng hát chung, là lời hẹn ước thiêng liêng của hàng triệu con tim Việt Nam” - ông xúc động.

Hơn 2 thập kỷ trôi qua kể từ ngày “Bài ca Mặt trận Tổ quốc” được giới thiệu lần đầu, ca khúc vẫn bền bỉ vang lên trên sóng phát thanh quốc gia, trong các buổi sinh hoạt cộng đồng, lễ hội, đại hội và cả trong những khoảnh khắc đời thường của nhân dân khắp mọi miền đất nước.

Trong một chuyến đi công tác ở miền Trung sau bão lũ, ông bất ngờ được nghe bà con hát vang ca khúc này giữa khung cảnh đổ nát. “Âm nhạc khi ấy như một liều thuốc tinh thần. Giữa mất mát, tiếng hát gợi lên niềm tin rằng dân mình sẽ cùng nhau vượt qua. Đó là lúc tôi thấm thía nhất ý nghĩa của tinh thần đại đoàn kết mà Mặt trận là biểu tượng” - ông bồi hồi.

Ông còn nhớ, có lần ở một bản vùng cao Tây Bắc, trong buổi sinh hoạt cộng đồng, đồng bào dân tộc cũng cất vang “Bài ca Mặt trận Tổ quốc”. Dù phát âm chưa thật chuẩn, nhưng từng câu hát vẫn đầy nhiệt huyết và chân thành. “Tôi lặng người khi thấy âm nhạc của mình đã đến với đồng bào xa xôi, hòa cùng tiếng khèn, tiếng trống thành một bản hòa ca đoàn kết” - ông nhớ lại.

Điều đặc biệt là sau đúng 20 năm kể từ khi ca khúc được công bố lần đầu (năm 2020), lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã chính thức công nhận “Bài ca Mặt trận Tổ quốc” trở thành bài hát truyền thống của Mặt trận, một biểu tượng tinh thần không thể thiếu trong các sự kiện lớn nhỏ của tổ chức. Sự công nhận ấy không chỉ là phần thưởng lớn lao dành cho tác giả mà còn minh chứng cho sức sống bền bỉ của một tác phẩm nghệ thuật khi nó thực sự chạm đến trái tim hàng triệu con người.

Điều làm nên giá trị trường tồn của ca khúc, theo giới chuyên môn, chính là tính phổ quát: Bài hát không phân biệt tôn giáo, dân tộc, vùng miền hay giai tầng xã hội. Từ miền xuôi đến miền ngược, từ đồng bằng tới hải đảo, đâu đâu cũng thấy mình ở trong đó khi hát vang “Bài ca Mặt trận Tổ quốc”. Nó được hát lên bởi đồng bào Kinh cũng như đồng bào dân tộc thiểu số, bởi những cụ già trong làng quê yên bình cũng như những em nhỏ nơi thành thị nhộn nhịp. Tất cả cùng chung một nhịp đập trái tim, hòa chung trong lời ca như một lời hiệu triệu về tinh thần đại đoàn kết.

Nhạc sĩ Đoàn Bổng ký tặng vào lá cờ Tổ quốc có in bài hát “Khúc quân ca Trường Sa” của ông để gửi ra Trường Sa lưu giữ ở phòng truyền thống đơn vị.

Không phải ngẫu nhiên mà bài hát mở đầu bằng hai tiếng thiêng liêng “Việt Nam”. Chỉ hai từ ấy thôi, khi cất lên đã vang dội như tiếng kèn gọi, khơi dậy niềm tự hào và nhắc nhở mỗi người về cội nguồn, về trách nhiệm của một công dân đối với Tổ quốc. Giai điệu khỏe khoắn, hào sảng mà vẫn trang nghiêm, khiến bất kỳ ai khi hát cũng cảm thấy mình đang đứng trong một hàng ngũ chung - hàng ngũ của tình yêu nước, của khát vọng hòa bình, thống nhất và độc lập.

Âm nhạc của ca khúc, như nhiều người nhận xét, có sức lan tỏa đặc biệt: Vừa giản dị, dễ hát, dễ thuộc, lại vừa hùng tráng, trang trọng. Chính sự kết hợp ấy đã giúp ca khúc đi vào lòng người, trở thành khúc hát quen thuộc từ hội trường trang nghiêm cho tới những buổi sinh hoạt cộng đồng. Không chỉ thế, nó còn gợi lại niềm tự hào từ ngàn xưa - niềm tự hào của con cháu Lạc Hồng, của dòng giống rồng tiên.

Có thể nói, sau hơn 20 năm, “Bài ca Mặt trận Tổ quốc” không chỉ là một tác phẩm âm nhạc thành công mà đã trở thành một phần của đời sống tinh thần, một tài sản văn hóa chung của dân tộc. Sự công nhận từ lãnh đạo Mặt trận chính là sự khẳng định trang trọng rằng: Bài hát ấy đã, đang và sẽ tiếp tục đồng hành cùng khối đại đoàn kết toàn dân, như một ngọn lửa âm thầm nhưng bền bỉ, thắp sáng niềm tin và khát vọng dựng xây đất nước.

Nhạc sĩ Đoàn Bổng tâm niệm rằng, sức mạnh đoàn kết chính là giá trị bất biến của dân tộc Việt Nam và âm nhạc cũng phải góp phần củng cố, lan tỏa giá trị ấy. Chính vì vậy, với ông, ca khúc này còn là lời nhắn gửi thế hệ mai sau: Hãy biết trân trọng và phát huy tinh thần đoàn kết - sức mạnh làm nên mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam.

Nhạc sĩ Đoàn Bổng cùng con gái - nhạc sĩ Đoàn Thu Trà và cháu ngoại - sinh viên Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

Cứ vào dịp ngày truyền thống của Mặt trận hay các ngày lễ lớn của dân tộc như dịp Quốc khánh 2/9, nhạc sĩ Đoàn Bổng lại nhận được nhiều cuộc điện thoại xin bản nhạc bài này để hát cho đúng, cho đều, cho vang. Bởi với họ, được cất cao khúc hát ấy cũng là một cách để bày tỏ niềm tự hào, trách nhiệm và tình cảm với Tổ quốc.

Ở tuổi ngoài 80, nhạc sĩ Đoàn Bổng vẫn khiêm nhường nói rằng mình chỉ góp một “nốt nhạc nhỏ” vào bản hòa ca lớn lao của dân tộc. Nhưng với công chúng, “Bài ca Mặt trận Tổ quốc” đã và sẽ mãi là một khúc ca truyền thống, một "Mặt trận ca", cùng với "Quốc ca" ("Tiến quân ca" của nhạc sĩ Văn Cao), "Lãnh tụ ca" ("Ca ngợi Hồ Chủ tịch" của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước), "Đảng ca" ("Ca ngợi Đảng Cộng sản Việt Nam" của nhạc sĩ Đỗ Minh) vang lên nghiêm trang, tự hào trong mỗi ngày lễ lớn của dân tộc.