Khi “đất lửa” thành “đất lành”

Vùng chiến địa hóa thành phố công nhân

Mỗi lần trở lại Gò Dầu (Tây Ninh), ông Nguyễn Văn Long – cựu chiến binh 74 tuổi – lại đứng lặng thật lâu trước những dãy nhà máy hiện đại của Khu công nghiệp Phước Đông – Bời Lời. Ánh mắt ông ngân ngấn khi nhìn thấy dòng xe chở công nhân nối dài, tiếng máy móc vang lên giữa một vùng đất từng chìm trong khói lửa.

“Chỗ đó… tụi tôi từng đào công sự giữa đồng lau, từng khiêng xác đồng đội băng qua bưng biền. Không ngờ, nơi từng chỉ nghe tiếng đạn pháo, nay lại là chốn mưu sinh của hàng vạn con người”, ông Long nghẹn giọng.

Từ miền Đông Nam Bộ đến miền Tây sông nước, những cái tên như Tây Ninh, Long An, Hậu Giang, Bình Phước, Cần Thơ… từng là những điểm đỏ trên bản đồ kháng chiến. Căn cứ Bời Lời, Tà Thiết, U Minh, Trà Nóc… từng bị bom đạn cày xới, người dân sống bám rừng, ăn rau rừng, ngủ võng giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết.

Di tích lịch sử khu chiến Đ. Ảnh:P.V

Sau ngày đất nước thống nhất, những vùng đất từng hoang tàn ấy bắt đầu hành trình hồi sinh. Nhưng phải đến hai thập kỷ sau, với chính sách đổi mới, thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp, cuộc chuyển mình mới thật sự khởi sắc.

Năm 2009, Tây Ninh chính thức khởi động dự án mở rộng Cụm công nghiệp Phước Đông – Bời Lời. Trên nền ba xã từng là chiến trường ác liệt, một “thành phố sản xuất” đã hình thành – nơi gần 50.000 công nhân sống và làm việc mỗi ngày.

Máy móc thay tiếng đạn bom. Những giấc mơ xây đời từ đôi tay lao động hôm nay, chính là lời khẳng định cho sức sống bất diệt của vùng đất từng “chết đi sống lại” trong chiến tranh.

Những câu chuyện hồi sinh tương tự cũng đang diễn ra ở Lộc Ninh (Bình Phước), Châu Thành A (Hậu Giang), hay Trà Cú (Trà Vinh). Nổi bật nhất phải kể đến Trà Nóc – khu công nghiệp nằm trên địa bàn quận Bình Thủy, TP Cần Thơ, nay đã trở thành một trong những hạt nhân kinh tế năng động nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Chỉ hơn 15 năm trước, nơi này vẫn là vùng đầm lầy cỏ mọc hoang, tách biệt với trung tâm đô thị. Nhưng từ khi được quy hoạch, đầu tư hạ tầng, Trà Nóc đã thay da đổi thịt. Những nhà máy nối dài, hàng chục xí nghiệp mọc lên, kéo theo hơn 30.000 công nhân làm việc mỗi ngày.

Điều kỳ diệu không chỉ là tốc độ tăng trưởng GDP, mà là sự thay đổi số phận của hàng triệu con người – từ nông dân nghèo, cháu con bộ đội cụ Hồ, nay trở thành công nhân có tay nghề, có nhà, có xe và ngày càng có những chính sách tốt hơn.

Từ bùn lầy vươn lên ánh sáng – Trà Nóc là biểu tượng sống động cho một miền Tây chuyển mình sau chiến tranh và hội nhập.

Nhiều vùng chiến trường xưa giờ đã hồi sinh, công nhân lao động làm việc trong môi trường hiện đại phát triển. Ảnh: Anh Châu

Huyện Vĩnh Cửu (Đồng Nai), trước giải phóng thuộc tỉnh Biên Hòa, từng là chiến địa khốc liệt ghi dấu bao chiến công oanh liệt trong hai cuộc kháng chiến. Rừng Mã Đà – Chiến khu Đ huyền thoại – từng chở che cán bộ, bộ đội, trở thành biểu tượng của lòng kiên trung, bất khuất.

Hôm nay, trên mảnh đất từng nhuốm màu bom đạn, một diện mạo mới đang dần hiện hữu. Những khu công nghiệp như Thạnh Phú, các cơ sở sản xuất gỗ, chế biến nông sản ở Tân Bình, Thiện Tân... tạo sinh kế ổn định cho hàng nghìn lao động.

Không phát triển ồ ạt, không bê tông hóa tràn lan, Vĩnh Cửu chọn hướng đi bền vững: vừa phát triển kinh tế, vừa giữ rừng, gìn giữ di tích cách mạng – như một lời tri ân quá khứ và gìn giữ “hồn đất thiêng” cho thế hệ mai sau.

Khu công nghiệp tại tỉnh Đồng Nai. Ảnh: P.V

“Làm việc trên vùng đất Mã Đà – Chiến khu Đ không chỉ là thuận lợi về địa lý, mà còn là một niềm kiêu hãnh đặc biệt”, ông Đặng Tuấn Tú – Chủ tịch Công đoàn Công ty Chang Shin Việt Nam chia sẻ.

"Mỗi bước chân đến nhà máy, mỗi hàng cây, con đường nơi đây đều như thấm đẫm dấu tích của lịch sử. Đó là nơi từng có những người đi trước đã đổ máu vì độc lập tự do. Hôm nay, chúng tôi – những người lao động trong thời bình – tiếp bước họ bằng những giá trị lao động sáng tạo, bền vững".

Công đoàn Công ty xem việc gìn giữ ký ức lịch sử vùng đất thiêng này là trách nhiệm: không chỉ trong tuyên truyền giáo dục, mà còn trong từng hoạt động chăm lo đời sống công nhân. “Vì chỉ khi biết trân trọng quá khứ, chúng ta mới đủ vững vàng để dựng xây tương lai", ông Tú nói.

Những người mở đường cho kỷ nguyên mới

Sinh ra trên vùng đất Đồng Khởi anh hùng, Huỳnh Thị Thúy An (SN 1988) mang trong mình tinh thần kiên cường và khát vọng đổi mới. Là công nhân tại Công ty TNHH MTV Pungkook Bến Tre suốt 13 năm qua, An không chỉ cần mẫn mà còn nổi bật với những sáng kiến cải tiến kỹ thuật, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Vào Đảng từ năm 2010, An luôn ý thức vai trò của người đảng viên trong môi trường sản xuất hiện đại. Những đề xuất của cô – từ cải tiến dây chuyền đến tinh gọn thao tác – đều được ban lãnh đạo ghi nhận. Đặc biệt, cô từng được trao chứng nhận 7S – phần thưởng dành cho những cá nhân xuất sắc trong cải tiến môi trường làm việc.

Một công nhân của thời đại mới – gắn bó, đổi mới, trách nhiệm – đó là cách Thúy An đang tiếp nối truyền thống quê hương bằng chính đôi tay lao động sáng tạo của mình.

Chị Huỳnh Thị Thúy An chủ trì sinh hoạt chi bộ định kỳ. Ảnh: Báo Đồng Khởi

Cô chính là hình mẫu của lớp công nhân mới, không chỉ góp phần làm lợi cho doanh nghiệp mà còn mở ra những cơ hội mới cho nền sản xuất của tỉnh Bến Tre, tiếp nối truyền thống anh hùng của quê hương, đóng góp vào kỷ nguyên phát triển mạnh mẽ sau giải phóng.

“Ba má em từng kể chuyện đi kháng chiến hồi xưa, thiếu thốn trăm bề. Giờ mình có đủ đầy, được làm chủ công việc, được sáng tạo – em nghĩ, đây là cách em tri ân thế hệ trước, nối tiếp tinh thần “đồng khởi” của thế hệ cha ông trong thời bình”, An chia sẻ.

Câu chuyện của An không cá biệt. Nguyễn Thị Quyên (SN 1990), quê ở xã Lý Văn Lâm, TP. Cà Mau – từ một công nhân nay đã trở thành quản lý nhân sự tại Công ty Thủy sản Minh Phú. “Ngày nhỏ, tôi đi lượm cá rơi ở bến sông để giúp mẹ, nuôi em. Bây giờ tôi dám mơ cho con gái lớn lên sẽ theo học đại học”, chị nói.

Công đoàn – người bạn không rời của công nhân

Bà Nguyễn Thị Hương Giang - Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Bình Phước, nói rằng điều khó nhất khi công nghiệp hóa vùng đất cũ là “làm sao để người lao động ở lại và xem đây là quê hương thứ hai”; và công đoàn chính là cầu nối.

Trong nhiệm kỳ vừa qua, Công đoàn tỉnh Bình Phước đã triển khai nhiều chương trình thiết thực nhằm chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho đoàn viên, người lao động. Đặc biệt, trong dịp Tết Nguyên đán 2025, hơn 127.000 lượt đoàn viên, người lao động đã được hỗ trợ thông qua chương trình “Tết sum vầy - Xuân ơn Đảng” với tổng kinh phí hơn 39,5 tỷ đồng .​

Bên cạnh đó, Công đoàn Bình Phước còn tổ chức các hoạt động như “Chợ Tết Công đoàn” với khoảng 3.000 lượt đoàn viên tham gia, cung cấp hàng hóa thiết yếu với giá ưu đãi và tặng phiếu mua hàng cho người lao động có hoàn cảnh khó khăn. Ngoài ra, chương trình “Mái ấm Công đoàn” đã hỗ trợ xây dựng và sửa chữa nhiều căn nhà cho đoàn viên có hoàn cảnh khó khăn, góp phần ổn định cuộc sống và tạo động lực làm việc cho người lao động.​

Nguyễn Thị Hương Giang - Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Bình Phước trong một lần tặng quà cho công nhân lao động. Ảnh: CĐBP

Công đoàn tỉnh cũng chú trọng đến việc nâng cao nhận thức pháp luật cho người lao động. Trong năm 2024, đã tổ chức tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho hơn 109.000 lượt người, giúp người lao động hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ.​

Những nỗ lực này thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Công đoàn tỉnh Bình Phước trong việc đồng hành và nâng cao chất lượng cuộc sống cho đoàn viên, người lao động trên địa bàn tỉnh.

“Đó không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên của tổ chức Công đoàn mà là sự tử tế cần thiết để giữ chân người lao động”, bà Nguyễn Thị Hương Giang nhấn mạnh.

Tại Bình Dương, 18 năm trước, chị Nguyễn Thị Hoa (quê ở Nghệ An) vào thuê trọ, xin làm việc tại bộ phận sản xuất đế giày Công ty TNHH Hài Mỹ (TP. Thuận An). Ngày đó, với mức thu nhập khiêm tốn, cuộc sống của chị rất khó khăn khi phải gồng gánh đủ thứ chi phí.

Nhờ sự hỗ trợ của công đoàn, những nỗ lực không ngừng của bản thân, đến nay, chị đã lập gia đình, mua được đất, cất được nhà tại phường Phú Mỹ, TP. Thủ Dầu Một.

“Tôi vô cùng biết ơn công ty nơi tôi làm việc, nhất là Công đoàn cơ sở Công ty đã hỗ rất nhiều cho người lao động, trong đó có cả việc đề xuất công ty xây trường học cho con em công nhân, hỗ trợ tiền nhà trọ, xăng xe... Từ đó, đã giúp những người lao động xa quê như chúng tôi có thêm điều kiện vươn lên trong cuộc sống”, chị Hoa nói.

Không chỉ có công nhân, cả vùng quê cũ cũng chuyển mình. Hàng trăm tiểu thương sống bằng dịch vụ phục vụ công nhân: bán quán ăn, sửa xe, mở nhà trẻ, tiệm tạp hóa... Mỗi nhà máy mọc lên là thêm một chuỗi cộng sinh lan tỏa.

Bà Phạm Hồng Hạnh - Bí thư Đảng ủy xã Bàu Đồn (Gò Dầu, Tây Ninh), cho biết: “Nếu không có nhà máy, chắc giờ xã vẫn chỉ là vùng nông thôn nghèo. Nhưng công nghiệp không chỉ tạo việc làm, mà kéo theo trường học, bệnh viện, đường sá, dịch vụ… Từ đó mà phát triển toàn diện”.

Sau 50 năm giải phóng, điều kỳ diệu nhất không chỉ là đô thị hóa, mà là quá trình “công nhân hóa vùng giải phóng” – nơi người dân thay cuốc thành máy, thay túp lều thành mái ấm, thay nỗi lo cơm áo bằng hy vọng về học hành, tương lai, và lòng tự hào nghề nghiệp.

“Ở đó, công đoàn – không chỉ là tổ chức bảo vệ quyền lợi – mà là bạn đồng hành lịch sử, nối liền hai nửa của hành trình: từ kháng chiến đến kiến quốc, từ người hy sinh đến người dựng xây”, bà Nguyễn Thị Hương Giang cho biết thêm.

Từ những vùng căn cứ kháng chiến năm xưa, Nam Bộ hôm nay vươn mình mạnh mẽ với những khu công nghiệp sầm uất, những lớp công nhân trẻ miệt mài lao động và khát khao đổi đời. Thế hệ con cháu của những người từng cầm súng giữ đất giờ đang tiếp nối bằng công cuộc dựng xây. Cuộc sống tuy còn nhiều thử thách, nhưng tinh thần kiên cường và nghĩa tình Nam Bộ vẫn lặng thầm chảy trong từng nhịp sống mới – như một mạch nguồn không bao giờ tắt, kết nối quá khứ anh hùng với hiện tại đổi thay và tương lai đang rộng mở.