Tăng trưởng xanh hay không tăng trưởng?

Trong bối cảnh thế giới đang bước vào kỷ nguyên phát triển xanh, phát thải thấp và kinh tế tuần hoàn, con đường duy nhất để Việt Nam đạt được tốc độ tăng trưởng cao và bền vững chính là tăng trưởng xanh. Nói cách khác, tăng trưởng xanh không còn là một lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì tăng trưởng.

Thuế carbon đang định hình lại luật chơi toàn cầu

Trong nhiều thập niên, lợi thế cạnh tranh của các nền kinh tế đang phát triển chủ yếu dựa trên lao động giá rẻ, chi phí sản xuất thấp và khả năng thu hút đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, luật chơi đó đang thay đổi rất nhanh.

Xanh SM tổ chức cuộc thi video “Đi xanh - Sống xanh” trên Gen Green và tung nhiều ưu đãi sử dụng dịch vụ hấp dẫn dành cho khách hàng.

Ngày nay, dấu chân carbon của sản phẩm đang trở thành một tiêu chí quan trọng không kém giá thành hay chất lượng. Liên minh châu Âu đã triển khai Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), áp dụng đối với nhiều ngành hàng có mức phát thải lớn như thép, xi măng, nhôm, phân bón và điện năng. Trong tương lai gần, phạm vi áp dụng sẽ tiếp tục được mở rộng.

Điều đó có nghĩa là doanh nghiệp nào phát thải nhiều sẽ phải trả thêm chi phí khi xuất khẩu hàng hóa vào các thị trường lớn. Thuế carbon thực chất đang trở thành một loại “hộ chiếu xanh” đối với hàng hóa toàn cầu.

Đối với Việt Nam - một nền kinh tế có độ mở thuộc nhóm cao nhất thế giới - đây là thách thức đặc biệt lớn. Nếu doanh nghiệp không nhanh chóng chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh hơn, sạch hơn, chi phí carbon sẽ làm suy giảm lợi thế cạnh tranh vốn có. Từ góc độ này, đầu tư cho giảm phát thải không còn là chi phí môi trường mà chính là chi phí để duy trì thị trường.

Xuất khẩu xanh - tấm vé vào các thị trường cao cấp

Trong nhiều năm, tăng trưởng xuất khẩu luôn là động lực quan trọng của kinh tế Việt Nam. Nhưng trong giai đoạn mới, xuất khẩu sẽ không còn được quyết định chủ yếu bởi giá rẻ. Người tiêu dùng toàn cầu ngày càng quan tâm đến nguồn gốc nguyên liệu, mức độ phát thải, trách nhiệm xã hội và tính bền vững của sản phẩm.

Một chiếc áo không chỉ được đánh giá bởi chất lượng vải mà còn bởi lượng khí thải tạo ra trong quá trình sản xuất. Một tấn thép không chỉ cạnh tranh bằng giá bán mà còn cạnh tranh bằng lượng carbon phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm. Xu hướng này đang buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi tư duy từ “sản xuất để bán” sang “sản xuất đáp ứng các tiêu chuẩn xanh toàn cầu”.

Thực tế cho thấy nhiều tập đoàn đa quốc gia đã đưa các tiêu chí ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị doanh nghiệp) vào điều kiện lựa chọn nhà cung cấp. Những doanh nghiệp đáp ứng tốt các tiêu chuẩn xanh sẽ có nhiều cơ hội tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu, tiếp cận các đơn hàng có giá trị gia tăng cao và nguồn vốn đầu tư chất lượng. Ngược lại, doanh nghiệp chậm chuyển đổi có nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi ngay trên những thị trường truyền thống.

Chuỗi cung ứng bền vững đang trở thành lợi thế cạnh tranh mới

Thế giới đang chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình chuỗi cung ứng giá rẻ sang chuỗi cung ứng bền vững. Các tập đoàn quốc tế hiện không chỉ đánh giá nhà cung cấp ở khía cạnh năng lực sản xuất mà còn xem xét mức độ tuân thủ môi trường, sử dụng năng lượng sạch, điều kiện lao động và trách nhiệm xã hội. Điều này mở ra cơ hội nhưng cũng tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, việc đầu tư công nghệ xanh, sử dụng nguyên liệu tái chế, tiết kiệm năng lượng và xây dựng hệ thống quản trị hiện đại sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất mà còn gia tăng khả năng tham gia vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một thực tế đáng chú ý là nhiều doanh nghiệp FDI hiện nay đang yêu cầu các doanh nghiệp vệ tinh tại Việt Nam công bố dữ liệu phát thải khí nhà kính, kế hoạch giảm phát thải và lộ trình sử dụng năng lượng tái tạo. Điều đó cho thấy yêu cầu xanh hóa chuỗi cung ứng đã không còn là câu chuyện của tương lai mà đang diễn ra ngay trong hiện tại.

Chuyển đổi năng lượng - nền tảng của tăng trưởng xanh

Nếu thuế carbon là áp lực từ bên ngoài thì chuyển đổi năng lượng là giải pháp từ bên trong. Hiện nay, năng lượng hóa thạch vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu năng lượng của nhiều nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, mô hình này không còn phù hợp với các cam kết phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) mà Việt Nam đã đưa ra.

Các chuyên gia tham dự tọa đàm “Xe điện – Lời giải cho “bài toán” năng lượng và phát triển bền vững. Ảnh: Phương Lan.

Để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn, Việt Nam cần đẩy nhanh quá trình chuyển dịch sang các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời, sinh khối và hydro xanh. Đây không chỉ là yêu cầu môi trường mà còn là yêu cầu kinh tế.

Năng lượng sạch giúp doanh nghiệp giảm rủi ro trước các hàng rào carbon, tăng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế và nâng cao sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư toàn cầu. Quan trọng hơn, quá trình chuyển đổi năng lượng sẽ tạo ra những ngành kinh tế mới, những thị trường mới và hàng triệu việc làm mới trong tương lai.

Đồng hành cùng doanh nghiệp trên hành trình xanh hóa nền kinh tế

Tăng trưởng xanh là xu hướng không thể đảo ngược. Nhưng để doanh nghiệp chuyển đổi thành công rất cần sự đồng hành của Nhà nước. Các chính sách hỗ trợ tài chính xanh, tín dụng xanh, thị trường carbon, ưu đãi thuế cho công nghệ sạch và cải cách thủ tục hành chính sẽ đóng vai trò quyết định trong việc thúc đẩy quá trình chuyển đổi. Đồng thời, cần hình thành hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn quốc tế và các nguồn vốn phục vụ chuyển đổi xanh.

Bên cạnh đó, các tổ chức đại diện doanh nghiệp, tổ chức công đoàn, cơ quan nghiên cứu và báo chí cần tiếp tục đóng vai trò cầu nối, cung cấp thông tin, tư vấn và lan tỏa nhận thức về phát triển bền vững.

Tương lai thuộc về những doanh nghiệp xanh

Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp đã sớm nhận ra phát triển bền vững không còn là trách nhiệm xã hội đơn thuần mà đã trở thành chiến lược kinh doanh cốt lõi. Điển hình như Vingroup với việc đầu tư mạnh mẽ vào hệ sinh thái xe điện thông qua VinFast, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi giao thông xanh và giảm phát thải carbon. Trong lĩnh vực sữa, Vinamilk đang triển khai nhiều mô hình trang trại xanh, sử dụng năng lượng tái tạo và hướng tới mục tiêu trung hòa carbon. Trong khi đó, TH Group đã đầu tư mạnh vào nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn và các giải pháp sản xuất thân thiện với môi trường.

Ở lĩnh vực công nghiệp, Tập đoàn Hòa Phát đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm giảm tiêu hao năng lượng và phát thải trong sản xuất thép, chuẩn bị cho các yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường xuất khẩu. Nhiều doanh nghiệp dệt may, da giày và điện tử cũng đang đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái, chuyển đổi sang nguyên liệu tái chế và xây dựng các báo cáo ESG nhằm đáp ứng yêu cầu từ các tập đoàn toàn cầu. VinEnergo đã có những đề xuất đột phá và đang triển khai nhiều dự án về phát triển năng lượng xanh như điện mặt trời, điện gió, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), các giải pháp năng lượng sạch và bền vững vươn tầm hàng đầu thế giới.

Những ví dụ đó cho thấy doanh nghiệp xanh không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới. Khi các thị trường lớn áp dụng thuế carbon, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và các tiêu chuẩn ESG ngày càng nghiêm ngặt, những doanh nghiệp tiên phong chuyển đổi sẽ là những doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận vốn tốt hơn, nhận được nhiều đơn hàng hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ngược lại, những doanh nghiệp tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng tiêu tốn tài nguyên, phát thải cao sẽ ngày càng đối mặt với nhiều rào cản thương mại, chi phí tuân thủ gia tăng và nguy cơ bị loại khỏi các chuỗi cung ứng quốc tế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh: Việt Nam kiên định mục tiêu phát triển nhanh nhưng bền vững, không đánh đổi môi trường, tiến bộ và công bằng xã hội để lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Đây là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình xây dựng mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gắn chặt với các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững, định hướng đó không chỉ là yêu cầu về mặt chính sách mà còn là kim chỉ nam cho cộng đồng doanh nghiệp trên hành trình nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

Vì vậy, đối với Việt Nam, câu chuyện không còn là lựa chọn giữa tăng trưởng và môi trường. Thách thức thực sự là phải đạt được tăng trưởng bằng chính những động lực xanh. Muốn hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, chúng ta phải xanh hóa nền kinh tế.

Và trong một thế giới đang tái định hình bởi các tiêu chuẩn phát triển bền vững, có lẽ cần khẳng định một cách rõ ràng rằng: Tăng trưởng xanh, hoặc là không tăng trưởng.