TS. Nguyễn Viết Chức: “Xóa nhà tạm không có nghĩa là làm tạm bợ”

Tuy nhiên, ông TS. Nguyễn Viết Chức lưu ý, việc xóa nhà tạm không có nghĩa là làm tạm bợ. Theo ông, mỗi căn nhà cần đảm bảo tiêu chí vững chắc, an toàn, phù hợp với điều kiện sống của từng địa phương.

- Xin ông đánh giá ý nghĩa chính trị - xã hội và tầm vóc chiến lược của chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát? Việc này khẳng định điều gì về đường lối, quyết sách của Đảng, Nhà nước và đóng góp ra sao cho mục tiêu giảm nghèo bền vững, an sinh xã hội?

Việc Đảng và Nhà nước quyết định xóa nhà tạm, nhà dột nát là một quyết sách vừa cụ thể, vừa có tầm vóc chiến lược. Bởi lẽ, độc lập mà người dân không được sống tự do, hạnh phúc thì độc lập để làm gì.

Một mái nhà an toàn, ấm áp là điều kiện tối thiểu để mỗi gia đình yên tâm lao động, sản xuất và nuôi dưỡng khát vọng vươn lên. Đây cũng là bước đi cụ thể hóa mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau”, góp phần trực tiếp vào công cuộc giảm nghèo bền vững, củng cố hệ thống an sinh xã hội, và quan trọng hơn là khẳng định sự đúng đắn trong đường lối vì dân của Đảng ta.

TS. Nguyễn Viết Chức - Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về Văn hóa xã hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

- Thưa ông, cần những cơ chế huy động nào để biến tinh thần “dân làm, dân hưởng” và sức mạnh toàn dân thành nguồn lực thực chất, bền vững cho chương trình?

Lịch sử dân tộc ta đã chứng minh sức mạnh “ngàn người như một” là sức mạnh vô địch. Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát càng cần phát huy sức mạnh đó. Cơ chế huy động không chỉ từ ngân sách mà còn từ doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, bà con kiều bào và cả những người dân đã khá giả, thành đạt.

Điều quan trọng là mọi sự đóng góp đều dựa trên tinh thần tự nguyện, công khai, minh bạch, để nhân dân thấy rõ đây là công việc chung, vì lợi ích của chính mình và cộng đồng. Khi dân làm, dân đóng góp thì dân cũng được thụ hưởng và thành quả ấy sẽ bền vững hơn bất kỳ nguồn lực nào khác.

- Ông từng lưu ý “không làm theo kiểu bố thí” và phải bảo đảm chất lượng nhà. Theo ông, cần những tiêu chí và cơ chế gì để bảo đảm kết quả trọn vẹn?

Xóa nhà tạm không có nghĩa là làm tạm bợ. Mỗi căn nhà phải đảm bảo tiêu chí vững chắc, an toàn, phù hợp với điều kiện sống của từng địa phương. Cần có cơ chế giám sát chặt chẽ từ thiết kế, thi công đến bàn giao, đặc biệt là sự tham gia của cộng đồng và chính người thụ hưởng.

Mỗi căn nhà không chỉ được xây bằng gạch, xi măng mà còn được dựng lên từ tinh thần đoàn kết, từ sự đồng lòng của xã hội. Khi làm đến nơi đến chốn, nhà không chỉ là chỗ ở mà còn là niềm tin, là động lực để người dân an tâm làm ăn, đóng góp trở lại cho đất nước.

- Để đạt mục tiêu hoàn thành việc xóa số nhà còn lại chưa đăng ký và số phát sinh mới trước tháng 12/2025, ông đề xuất những bước ưu tiên và cơ chế giám sát nào?

Trước hết, phải rà soát kỹ lưỡng, không để sót một hộ dân nào vẫn còn ở nhà tạm, nhà dột nát. Kế đó là phân loại rõ hộ nào cần xây mới, hộ nào cần sửa chữa để bố trí nguồn lực hợp lý.

Về giám sát, tôi cho rằng cần cơ chế kiểm tra nhiều tầng: Từ chính quyền địa phương, Mặt trận, đoàn thể, cho đến người dân. Làm đến đâu phải công khai đến đó.

Bên cạnh đó, việc tinh gọn bộ máy cũng giúp nguồn lực tập trung hơn, tránh dàn trải, rườm rà. Khi dân đồng tình, khi việc làm minh bạch, thì tiến độ và hiệu quả chắc chắn sẽ đạt như mục tiêu đề ra.

- Để biến một mái nhà thành nền tảng cho cuộc sống ổn định, cần thêm những giải pháp gì về việc làm, sinh kế, thu nhập, thưa ông?

Một mái nhà mới chỉ là điểm khởi đầu. Muốn giảm nghèo bền vững, phải gắn nhà ở với việc làm, sinh kế và thu nhập ổn định. Ví dụ, cùng với việc xây nhà, địa phương cần hỗ trợ đào tạo nghề, kết nối việc làm hoặc tạo điều kiện tiếp cận tín dụng nhỏ để hộ dân phát triển kinh tế.

Tôi nghĩ có thể nhân rộng mô hình “nhà + việc làm” - nghĩa là khi trao nhà, cũng trao luôn cơ hội làm ăn: Đất sản xuất, vốn vay ưu đãi hoặc gói hỗ trợ khởi nghiệp nhỏ. Khi người dân có chỗ ở vững vàng, lại có kế sinh nhai ổn định, thì đó mới là thành công trọn vẹn của chương trình.

Có thể nói vừa qua chúng ta đã đạt được những kết quả căn bản nhưng đây mới chỉ là bước khởi đầu. Tôi mong muốn toàn xã hội tiếp tục rà soát, huy động nguồn lực để hoàn thành toàn bộ số nhà còn lại và những phát sinh mới trước tháng 12/2025. Và quan trọng hơn, phải chăm lo toàn diện cho người dân, không chỉ là chỗ ở, mà còn là việc làm, sinh kế, thu nhập ổn định. Có như vậy, khát vọng không ai bị bỏ lại phía sau mới trở thành hiện thực và dân tộc ta mới thật sự vững vàng bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!