Năm Ngọ kể chuyện con ngựa ở Già Lam cổ tự

Người quen gọi đó là ngựa Xích Thố. Nhưng với nhiều người miền Tây, pho tượng ấy không chỉ là một hình khối xi măng cũ kỹ, mà là một phần ký ức, một điểm tựa tinh thần đã hiện diện ở đó từ rất lâu, trước cả khi người ta bắt đầu nói nhiều về linh vật, vận hội hay năm tuổi.

Già Lam Cổ Tự nhìn từ bên ngoài.

Già Lam Cổ Tự tọa lạc ngay mặt tiền Quốc lộ 1A, đoạn qua ấp Xẻo Vong C, xã Hiệp Lợi, thị xã Ngã Bảy, tỉnh Hậu Giang cũ. Ngôi chùa được Hòa thượng Thích Huệ Đức sáng lập vào năm 1940, ban đầu mang tên Quan Thánh Đế với khuôn viên rộng hơn 2.300 m², xây dựng theo lối kiến trúc Ấn Độ độc đáo giữa miền sông nước bình dị. Đến năm 1970, tên gọi chùa được đổi thành Già Lam Cổ Tự và từ đó trở thành một trong những điểm đến tâm linh nổi bật của vùng.

Giấc mộng và niềm tin vượt ranh giới tôn giáo

Già Lam Cổ Tự theo hệ phái Phật giáo Bắc Tông, thờ Đức Phật Thích Ca Mâu Ni cùng nhiều tượng Phật, Bồ tát, La Hán, Quan Công và các chư thánh. Trong khuôn viên có tới hơn 140 pho tượng lớn nhỏ, nhiều bức tượng và lễ đài được điêu khắc công phu, tạo nên không gian vừa tôn nghiêm, vừa sinh động khiến du khách như “lạc vào cõi Phật" mỗi lần ghé thăm.

Nổi bật ngay trước chùa là bức tượng ngựa Xích Thố cao khoảng 3 m, dài hơn 2 m, được nghệ nhân chế tác vào khoảng năm 1964, theo lời kể của người xưa, với nhiều giai thoại được truyền miệng trong vùng mang màu sắc huyền bí.

Tương truyền, trong một đêm tĩnh lặng, nhà sư trụ trì nằm mộng thấy Quan Thánh Đế Quân hiện về, bảo rằng: “Nếu có người phát tâm cúng dường cho ta một con ngựa Xích Thố, ta sẽ độ trì cho gia đình ấy được ba đời yên ổn”.

Sau giấc mộng ấy, câu chuyện lan đi rất nhanh, theo những buổi trà nước, theo những chuyến ghe xuôi ngược, rồi đến tai một người dân trong vùng. Điều khiến nhiều người ngạc nhiên là người đứng ra cúng dường tiền để tạo tác bức tượng ngựa lại không theo đạo Phật, mà là một giáo dân theo Thiên Chúa giáo.

Sau khi nhận phần cúng dường ấy, vị trụ trì không vội cho làm tượng ngay. Ông lặn lội tìm đến những nghệ nhân nổi tiếng trong vùng, những người không chỉ giỏi tay nghề mà còn am hiểu tạo tác tượng thờ. Người xưa kể rằng, khi bắt tay vào chế tác, dù chỉ là một pho tượng bằng xi măng, các nghệ nhân vẫn làm rất công phu, đến mức tạo hình đủ lục phủ ngũ tạng, xem như thổi vào pho tượng một “thân xác trọn vẹn” trước khi đặt hồn vía tâm linh. Không phải để khoe kỹ thuật, mà như một cách gửi gắm sự tôn kính: đã làm thì phải làm cho trọn đạo, trọn nghĩa.

Khi niềm tin là liều thuốc tinh thần

Ở miền đất Nam Bộ, nơi nhiều tín ngưỡng cùng tồn tại, câu chuyện ấy không gây tranh cãi. Người ta tiếp nhận nó một cách tự nhiên, như cách vẫn kể về những điều thiêng liêng trong đời sống: không cần lý giải rạch ròi, không cần đúng - sai tuyệt đối. Bởi điều quan trọng không nằm ở giấc mộng, mà ở lòng thành đã tạo nên bức tượng, một lòng thành vượt qua ranh giới tôn giáo, giáo lý hay nghi thức.

Cận cảnh khuôn mặt tượng ngựa Xích Thố tại Già Lam cổ tự, với những đường nét được tạo tác tỉ mỉ, ánh mắt và hình khối toát lên sự sắc xảo dù pho tượng đã trải qua nhiều thập niên.

Từ đó đến nay, con ngựa vẫn đứng trước sân chùa, hướng mặt ra Quốc lộ 1A. Dòng xe cứ thế đi qua, hết lớp người này đến lớp người khác. Có những người từng rời quê lên thành phố mưu sinh, nhiều năm sau quay về, tóc đã pha sương. Có những chuyến xe đầu năm chở theo hy vọng, và cũng có những chuyến xe cuối năm mang theo mệt mỏi. Trong nhịp sống hối hả ấy, Già Lam cổ tự là một khoảng chậm hiếm hoi. Và con ngựa trước sân chùa, bằng cách nào đó, trở thành nơi người ta dừng lại lâu hơn một chút.

Rất đông khách thập phương tìm về Già Lam cổ tự. Có người từ các tỉnh lân cận, có người từ tận Hà Nội vào miền Tây, chỉ để ghé chùa, đứng trước bức tượng con ngựa đã nhuốm màu thời gian. Người thì chạm tay vào tượng, người lặng lẽ chui qua thân ngựa, xem đó như một cách cẩu bình an trước những hành trình sắp tới.

Những hành động ấy, nếu nhìn từ bên ngoài, dễ bị hiểu lầm là mê tín. Nhưng thực chất, đó là nhu cầu rất tự nhiên của con người khi đối diện với bất an. Giống như một người đang mang bệnh, dù uống thuốc đều đặn nhưng tâm trạng nặng nề thì khó mà thấy nhẹ nhõm; còn khi có niềm tin để gửi gắm, lòng bỗng nhẹ tênh, tinh thần an ổn hơn, và đôi khi, chính sự an ổn ấy trở thành liều thuốc đầu tiên.

Ở đây, không có nghi lễ bắt buộc, không có lời khẳng định về phép màu. Mỗi người đến, mỗi người tin theo cách của mình. Có người chỉ đứng nhìn. Có người lặng lẽ thắp nhang rồi rời đi. Con ngựa không hứa hẹn điều gì, cũng không ban phát điều gì. Nó chỉ đứng đó, đủ lâu để người ta cảm thấy lòng mình dịu lại.

Tết năm nay lại trùng năm con Ngựa. Ở nhiều nơi, hình ảnh ngựa xuất hiện trong trang trí, lời chúc đầu năm. Nhưng những biểu tượng ấy rồi cũng sẽ được tháo xuống khi mùa lễ hội qua đi. Chỉ có con ngựa ở Già Lam cổ tự là không thay đổi - vẫn dáng đứng cũ, vẫn vị trí cũ, vẫn lặng lẽ nhìn Xuân đến rồi Xuân đi.

Có lẽ, điều khiến con ngựa ấy trở nên đặc biệt không nằm ở huyển tích hay câu chuyện truyền miệng, mà ở chỗ nó đã trở thành một phần đời sống tinh thần của vùng đất này. Một nơi để con người gửi gắm mong ước bình an trước khi bước tiếp trên những con đường dài...

Tri ân những “cánh tay nối dài” của Công đoàn Đà Nẵng dịp Tết Bính Ngọ 2026 Sáng 30.1, Liên đoàn Lao động thành phố Đà Nẵng tổ chức Chương trình gặp mặt Ban Điều hành Tổ công nhân tự quản khu ...

Hoa bừng nở vụ Xuân Đồng Dụ Mới chớm xuân, nhiều người mê hoa đào cổ và hoa hải đường Đồng Dụ (Đặng Cương - An Dương - Hải Phòng) đã nhộn ...