Hoa bừng nở vụ Xuân Đồng Dụ

Tết Bính Ngọ năm nay, Đồng Dụ phát lộc vụ hoa sau khi thoát khỏi dư chấn cơn bão Yagi dữ dằn. Đầu tiên phải kể tới hoa hải đường lại càng rực rỡ và thắm nụ từ sớm. Cho dù diện tích trồng hải đường của Đồng Dụ không nhiều, chỉ chừng 10 ha nhưng lại có tiếng lâu đời hơn cả đào cổ, hơn 100 ha. Ai sành chơi hải đường đều tìm tới đây. Họ nghiện những cánh hoa dầy và tươi của giống cây hải đường trồng bằng hạt chứ không bằng cành như nhiều địa phương khác.

Tôi tới Đồng Dụ cũng với tâm thế đó. Những câu thơ thiền luôn vang lên trong tôi mỗi khi đứng trước những cành hải đường sáng ngời đỏ thắm nơi cửa phật.

Nghệ nhân Nguyễn Xuân Thiêm.

Xuân năm nay, tôi có dịp gặp nghệ nhân Nguyễn Xuân Thêm, Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh Đồng Dụ, người có vườn đào cổ khá rộng. Ông xởi lởi kể, thực ra làng Đồng Dụ nổi tiếng hàng mấy trăm năm trước về sản phẩm cam tiến vua chứ chưa phải là hoa.

Trong dân gian xưa đã truyền tụng trên đất cảng Hải Phòng rằng: “L… Cổ Am - Cam Đồng Dụ - V... Đồ Sơn” thì phải biết rồi đấy. Tôi phì cười vì những câu tục ngữ truyền miệng hóm hỉnh và đầy ấn tượng ấy. Nhưng sau này, do đất của vùng sông nước canh tác, giống cam đặc biệt của Đồng Dụ bị hoang hoải lụi tàn dần. Ông nhấn mạnh, trong khi đó giống hoa hải đường lại chống úng tốt nên còn giữ nghề cho tới ngày nay.

Hiện gia đình nghệ nhân Đào Thị Nguyệt vẫn còn giống hải đường có tuổi 200 năm được giữ gìn tốt tươi. Đây là cây hải đường cổ được truyền tới 7 đời con cháu trong gia đình. Vườn nhà đều lấy hạt của “Cụ” hải đường này gieo trồng chứ không giâm cành như mọi nơi. Trên đường làng, đám con trẻ vừa chạy quanh đình vừa hát đồng dao: “Xưa có cam Đồng Dụ/ Nay có hoa đào tươi/ Nụ hải đường bật nhú/ Cùng thắm đỏ ngời ngời”. Nghệ nhân Thêm mỉm cười thơ thới dẫn tôi tới những vườn đào khủng trước mặt. Ông kể làng vừa tiến hành thời khắc “Thiến đào, đảo quất” nên những cây hoa trong các vườn đều bật nụ sau một tháng vặt lá.

Đi qua vườn đào nhà “Thảo Việt” với những gốc cây to sụ bắt đầu nhú nụ. Một số khách đang đi dạo trong khu vườn để chọn đặt cọc gốc ưng ý. Họ đợi vào Tết là sẽ mang về chơi. Ông Thêm cho biết, năm nay hoa sẽ cao giá lắm nhưng người chơi kén hoa vẫn tìm tới.

Khi tôi hỏi về bí quyết trồng hoa đào của dân Đồng Dụ, ông Thêm vui vẻ tâm sự. Người dân Đồng Dụ đã cất công lên các vùng núi Tây Bắc mua những gốc cây đào rừng lớn đưa về gây giống. Họ đã chiết ghép mắt đào tại địa phương, hoặc cả những mắt đào chọn ở Nhật Tân lên thân cây đào rừng cổ để tạo được giống hoa đào phai mới trên đất Đồng Dụ.

Dự án táo bạo này diễn ra hơn ba mươi năm qua cần mẫn với nghiên cứu kỹ thuật về giống cây trồng. Do đó, hoa đào Đồng Dụ luôn nở vào dịp Tết và kéo dài được cả tháng cành vẫn bật nụ. Ông nhíu mày nói, dân chơi đào luôn đòi hỏi những thế hình lạ mắt, độc bản và quái dị. Vì thế, các nghệ nhân ở Đồng Dụ phải cất công tìm tòi gốc lạ; hoặc gia công uốn nắn quanh năm cùng những kỹ thuật tạo hình từ mỗi cây cho bắt mắt mới bán được.

Vườn nhà ông Hiệp có khoảng 300 cây hải đường để cung cấp ra thị trường dịp Tết.

Chúng tôi đi tiếp qua những vườn đào khủng của nhiều gia đình. Có nhiều luống cây to tỏa tán rộng tới ba mét. Còn gốc cây cả người ôm với bộ rễ chùm nổi không khác gì gốc đa. Ông Thêm vừa đi vừa tâm sự, nghề trồng đào như đánh bạc vì cơ bản dù cho có nắm vững kỹ thuật và kinh nghiệm tới đâu cũng không lại được thời tiết xấu không đúng thời diểm. Giống hoa đào và hải đường để ra hoa đúng tết Nguyên Đán quả là trời cho nếu thuận đúng quy luật hãm và kích hoa đúng lúc.

Chung quanh chúng tôi, mọi vườn đào và hải đường đều tươi xanh với những chồi nụ xinh xinh hồ hởi đón xuân. Những câu ca dao Đồng Dụ lại vang lên đâu đó: “Hoa lại nở vụ xuân vui/ Đồng Dụ vẫn thắm đỏ trời hoa xinh/ Ai về vui với quê mình/ Nhận hương duyên mới với cành đào phai”. Trước mắt chúng tôi một chiếc xe đang cẩu một chậu cây đào cổ đã được khách chọn mang về gia đình.

Ông Thêm còn cho biết làng hoa Đồng Dụ còn có dịch vụ cho thuê đào cổ để khách chơi tới rằm nguyên tiêu. Đây là dịch vụ đem lại khá nhiều tiền bạc cho các gia đình trồng hoa. Tùy mỗi cây, với dáng độc đáo có giá cho thuê từ 5 triệu tới 15 triệu. Vậy nên, các gia đình đều có cất công tìm cho được những cây cổ quái. Thảo nào trên đường làng dân chơi đào nhộn nhịp xe pháo tới. Họ tràn xuống các vườn cây, còn các trẻ em thì chơi trốn tìm nấp sau những gốc đào to bự xù xì trên những luống đất cao.

Cảnh chùa Phước Linh.

Sau đó, chúng tôi được dẫn tới chùa Phước Linh (Phúc Linh) cổ ở ngay đầu làng Đồng Dụ. Nơi đây có những cây đào và hải đường cổ và cũng là nơi làng tổ chức “Lễ dâng hoa đào”. Đứng trước những nụ hải đường thắm đỏ tươi mắt cùng hương trầm dìu dịu, man mác; chúng tôi lặng thầm trong cảm hoài với những câu thơ của Thiền su Thích Tánh Tuệ được ghi trên bia đá: “Tôi xin sống đời của nắng/ Nắng hong khô mọi não phiền/ Để nghe tâm hồn phẳng lặng. Giữa dời dông bão triền miên”.

Một nhà sư nói, chùa là một trong những cảnh hiện trong bộ phim truyền hình “Những cánh hoa yêu thương”. Bộ phim kể câu chuyện tình lứa đôi yêu thương nhau trên cánh đồng hoa đào. Họ chăm chỉ lao động, vượt khó và say sưa với nghề trồng hoa đem lại niềm vui cho đời sống nhân gian. Bộ phim đã vang lên những khúc hát mơ say “Sống như những đóa hoa”. Tôi sực nhớ, đây là bài hát do chính nhạc sĩ ca sĩ Quang Thắng hát trên truyền hình. Lời ca hồn nhiên và gian dị nơi cửa thiền: “Và tôi sống như đóa hoa này/ Tỏa ngát hương cho đời/ Sống với nỗi khát khao rằng/ Được hiến dâng cho cuộc đời…”.

Ngôi chùa được sửa sang và thiết kế thêm những hạng mục để đón chào năm mới. Đồng thời chùa còn tổ chức những lễ cưới cho các cặp đôi từ khắp nơi hội ngộ. Đó chính là lễ cưới “Hằng thuận” mà chùa Phước Linh đã thực hiện thường xuyên hàng năm.

Ngôi chùa trên những cánh đồng hoa đào thật linh thiêng cổ kính hơn 300 năm tuổi. Chùa là một nôi gắn kết những cuộc hôn nhân hướng tới nếp sống an lành, từ bi của đạo phật. Phải nói, chùa Phước Linh ở Đồng Dụ có duyên với những hạnh phúc lứa đôi. Nhiều vợ chồng trẻ cùng tới đây thề nguyền hạnh phúc nơi cửa phật. Họ được Đại đức cùng các nhà sư chứng giám và truyền dạy đạo nghĩa vợ chồng, kính cha mẹ và thủy chung mãi mãi bên nhau. Họ được sống trong lễ dâng hoa đào với bài ca lao động và dựng xây cuộc sống mới hạnh phúc. Ngôi chùa là một trong những địa chỉ hiếm hoi duy trì tổ chức lễ cưới Hằng thuận từ năm 2015 tới nay. Đây là một nghi lễ hạnh phúc mà phật ban phước lành đến cho những gia đình trẻ mới đoàn viên.

Thực đây là nghi lễ đã từng diễn ra từ thời Đức phật còn tái thế. Khi bao năm tháng tu luyện gian khổ, một lần ngài trở về vương quốc để thăm gia đình. Đúng ngày đó đã diễn ra lễ thành hôn cho vương tử. Nhà vua đã mời ngài vào hoàng cung để chứng kiến cho hôn lễ. Ngài đã dậy họ về lẽ sống và tôn trọng lẫn nhau ra sao. Ngài truyền rằng, mượn nhân duyên vợ chồng để đồng làm pháp lữ tạo thiện nghiệp. Vui cũng thuận, buồn cũng thuận. Thành công cũng thuận, thất bại cũng thuận. Giàu cũng thuận, nghèo kém cũng thuận. Thế nên được gọi là lễ Hằng thuận. Kể từ đó, trong Phật giáo mới tổ chức lễ Hằng thuận.

Cây đào khủng ở Đồng Dụ.

Rời cửa chùa, chúng tôi trở lại với không gian của những vườn đào rộng lớn. Cổ nhân xưa đã dậy “Một chữ siêng, khắp thiên hạ không còn việc khó/ Trăm điều nhịn trong gia đình luôn có niềm vui”. Người dân trồng hoa Đồng Dụ đã sống đúng như vậy. Họ chăm chỉ lao động ngày đêm trên ruộng vườn. Lấp lánh những nụ hoa hải đường trên đường đi đẹp như những viên ngọc dưới ánh nắng xuân rực rỡ. Trăm cánh đào phai dịu hồng ướp sương lung linh. Đứng trước tốc độ đô thị hóa mạnh mẽ cùng những khu công nghiệp xô đẩy nhưng làng Đồng Dụ vẫn nhẫn nhịn không chịu lui bước. Họ dành đất thiêng liêng của làng để gây dựng những cánh đồng hoa tươi sắc. Mỗi năm, Đồng Dụ đã cấp cho người dân Hải Phòng và các tỉnh hàng ngàn gốc đào cổ cùng hàng vạn cành hoa hải đường thắm đỏ.

Một thủ phủ hoa của đất Cảng là đây. Làng hoa Đồng Dụ trở thành điểm nhấn và bản trường ca tươi sáng giữa các khu đô thị cao ngất ngưởng vây quanh. Những chuyến xe về đón hàng hoa đưa đi các chợ sớm mai tấp nập đổ về. Mọi người nhanh nhẹn khuân lên xe những bó hải đường tươi cành xanh lá và thắm nụ; cùng với đó là những thùng hàng đầy ắp cành đào. Ai nấy đều hối hả cho phiên chợ sớm mai để kịp cho những giờ lễ cúng giao thừa trong mọi gia đình đón Tết Bính Ngọ đã kề bên.

Thật hoan hỉ với những nụ cười của những cô gái trên cánh đồng hoa đào. Bọn trẻ thì vẫn nhảy nhót cùng những cành hoa trên tay. Chúng vừa chạy vừa hát đồng dao bay trên đường làng. Lời ca về hoa đào Đồng Dụ cứ lặp đi lặp lại mãi không thôi.

*Bài đăng trên Tạp chí Lao động Đoàn thể Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026