Vai trò then chốt của công nhân lao động trong hành trình xanh

Toàn cảnh Diễn đàn công nhân lao động vì môi trường. Ảnh: Tô Thế

Gánh nặng trên vai công nhân môi trường

Tại các tuyến phố, khu dân cư, việc phân chia địa bàn sau sáp nhập đôi khi chưa rõ ràng, khiến công nhân thu gom rác phải làm việc trong điều kiện quá tải. Có nơi, rác ùn ứ vì thiếu xe vận chuyển; có nơi lại chồng chéo đơn vị thu gom, gây lãng phí nhân lực. Bên cạnh đó, tình trạng người dân chưa thực hiện phân loại rác tại nguồn càng khiến khối lượng rác hỗn hợp đổ dồn về điểm xử lý, làm tăng gánh nặng cho công nhân.

Không chỉ đối diện áp lực khối lượng công việc, công nhân môi trường còn thường xuyên tiếp xúc với rác thải nguy hại, thiếu trang thiết bị bảo hộ đầy đủ, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe.

Trước thực trạng đó, TS. Nguyễn Anh Thơ - Viện trưởng Viện Khoa học an toàn và vệ sinh lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) nhấn mạnh: Công nhân là lực lượng chịu tác động trực tiếp từ môi trường làm việc, đồng thời có thể tác động trở lại thông qua việc tuân thủ quy trình sản xuất, phân loại, thu gom và giám sát những nguy cơ gây ô nhiễm. Do đó, lắng nghe tiếng nói từ công nhân môi trường cũng chính là chìa khóa để tháo gỡ những vướng mắc hiện nay.

TS. Nguyễn Anh Thơ - Viện trưởng Viện Khoa học An toàn vệ sinh lao động, phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Hải Nguyễn.

Phong trào xanh trong công nhân lao động

Ngày 12/7/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 20/CT-TTg về những nhiệm vụ cấp bách, quyết liệt nhằm ngăn chặn và giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường. Chỉ thị là lời hiệu triệu mạnh mẽ đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, trong đó vai trò của Công đoàn Việt Nam và mỗi người lao động giữ vị trí then chốt.

Hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới 5/6 và Tháng hành động vì môi trường năm 2025, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã ban hành Hướng dẫn số 49/HD-TLĐ ngày 28/5/2025, triển khai đồng bộ trong toàn hệ thống. Các cấp công đoàn tổ chức 11.244 hoạt động với 1.138.971 đoàn viên và người lao động tham gia; riêng hoạt động mít tinh, tọa đàm, tập huấn, phổ biến kiến thức và hội thi về bảo vệ môi trường đạt 3.494 buổi. Công tác truyền thông được đẩy mạnh với 229.444 tờ gấp, băng rôn, khẩu hiệu, áp phích; 5.042 lượt phát thanh, truyền hình, bản tin, phóng sự và tuyên truyền tại doanh nghiệp.

Tại cơ sở, công đoàn chủ động phối hợp chính quyền đồng cấp triển khai các hoạt động cụ thể, thiết thực: trồng và chăm sóc cây xanh; phát động chiến dịch vệ sinh môi trường; chung tay giảm thiểu rác thải. Kết quả ghi nhận diện mạo, cảnh quan nhiều nơi xanh - sạch - đẹp hơn: 7.752 km đường giao thông, bãi biển, kênh rạch được vệ sinh; 5.291 tấn chất thải, rác thải được thu gom, vận chuyển và xử lý, trong đó có 76 kg pin thải, 6 kg đèn huỳnh quang, 131 kg rác thải nhựa. Đoàn viên công đoàn thả 50.000 con cá giống thủy sản, khởi công - khánh thành 346 công trình bảo vệ môi trường, đồng thời trồng và chăm sóc 1.302.028 cây hoa, cây cảnh, chậu cây tại cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp.

300 đoàn viên, người lao động cùng nhau dọn vệ sinh, bảo vệ môi trường. Ảnh: Công đoàn cung cấp.

Nhìn từ con số biết nói, mạng lưới công đoàn đã biến những chủ trương, văn bản chỉ đạo thành phong trào hành động rộng khắp, thấm vào từng “tế bào” của đời sống lao động. Đây cũng là cách Công đoàn Việt Nam khẳng định vai trò đại diện, chăm lo và bảo vệ lợi ích thiết thân của đoàn viên: một môi trường sống và làm việc an toàn, trong lành chính là lợi ích căn bản nhất.

Chủ thể then chốt trong bảo vệ môi trường đô thị

Theo TS. Nguyễn Anh Thơ, “hành trình xanh” bắt đầu từ những thay đổi rất nhỏ trong thói quen hằng ngày. Tại nơi làm việc, mỗi người lao động được kêu gọi trở thành “đại sứ môi trường”: tiết kiệm năng lượng (tắt thiết bị khi không sử dụng, tận dụng ánh sáng tự nhiên), giảm thiểu rác thải nhựa (dùng bình nước, hộp cơm cá nhân, hạn chế đồ dùng một lần), phân loại rác tại nguồn để nâng hiệu quả tái chế, ưu tiên “giao thông xanh” (phương tiện công cộng, đi chung xe, phương tiện không phát thải) và sử dụng tiết kiệm tài nguyên từ giấy in, nước đến nguyên vật liệu sản xuất.

Không chỉ dừng ở thực hành “xanh”, người lao động được khuyến khích chủ động giám sát, phản ánh và đề xuất sáng kiến. Là những người trực tiếp vận hành máy móc, hiểu quy trình sản xuất, họ có khả năng nhận diện “điểm nóng” môi trường tại doanh nghiệp. Tinh thần được nhấn mạnh là mạnh dạn lên tiếng với công đoàn cơ sở về các hành vi gây ô nhiễm, vi phạm an toàn vệ sinh lao động; đồng thời đề xuất cải tiến quy trình để tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng, giảm phát thải, vừa bảo vệ môi trường vừa giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, gia tăng năng lực cạnh tranh.

Công nhân tham gia dự diễn đàn. Ảnh: Tô Thế.

Để những hành động của người lao động không còn là những nỗ lực đơn lẻ, tổ chức Công đoàn đề ra kế hoạch hành động toàn diện với 5 mũi giải pháp. Thứ nhất là đẩy mạnh tuyên truyền, xây dựng “ý thức hệ xanh”.

Thứ hai là phát động và nhân rộng phong trào thi đua gắn tiêu chí môi trường. Thứ ba là tăng cường vai trò giám sát và phản biện xã hội. Thứ tư, thúc đẩy đối thoại, thương lượng đưa nội dung môi trường vào Thỏa ước lao động tập thể. Và thứ năm, hợp tác và huy động nguồn lực.

"Hành trình xanh" là một hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì, nỗ lực và chung tay của tất cả chúng ta. Với tinh thần chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ tại Chỉ thị 20, tổ chức Công đoàn Việt Nam cam kết sẽ luôn là người bạn đồng hành tin cậy, sát cánh cùng mỗi đoàn viên, người lao động. Bằng những hành động cụ thể, chúng ta sẽ cùng nhau xây dựng một môi trường làm việc an toàn, một xã hội bền vững và một Việt Nam xanh cho hôm nay và cho các thế hệ mai sau", TS Nguyễn Anh Thơ nhấn mạnh.

Giải quyết bất cập trong quản lý rác thải sau sáp nhập đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, doanh nghiệp và tổ chức công đoàn. Khi công nhân được trang bị kiến thức, có môi trường làm việc an toàn, tiếng nói của họ được tôn trọng, thì những mục tiêu như phân loại rác tại nguồn, xây dựng chuỗi sản xuất xanh, tiết kiệm tài nguyên… mới thực sự đi vào cuộc sống.