Khi “không khói thuốc” trở thành chuẩn mực văn hóa công sở hiện đại

Trong bối cảnh Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và các văn bản hướng dẫn thi hành đã được triển khai nhiều năm, hầu hết các cơ quan, đơn vị đều đã ban hành nội quy, lắp đặt biển cấm hút thuốc, tổ chức ký cam kết không hút thuốc trong khuôn viên làm việc. Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng, tại một số nơi, việc thực hiện vẫn còn mang tính hình thức; hành vi hút thuốc chưa được thay đổi một cách căn cơ; khói thuốc thụ động vẫn hiện diện, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người lao động và hình ảnh môi trường công sở.

Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá: từ việc chỉ nhấn mạnh “cấm hút” sang kiến tạo một hệ sinh thái hỗ trợ con người từ bỏ thuốc lá một cách tự nguyện và bền vững.

Thay đổi tư duy: Không chỉ là cấm đoán, mà là đồng hành

Theo ông Đoàn Thịnh Trường - Giám đốc Bệnh viện đa khoa Hoài Đức (Hà Nội), một trong những điểm mấu chốt để xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc hiệu quả là thay đổi tư duy quản lý. Thay vì coi người hút thuốc là đối tượng cần kiểm soát, nhiều đơn vị đã tiếp cận họ như những cá nhân cần được thấu hiểu, hỗ trợ và tiếp thêm động lực.

Cách tiếp cận này được thể hiện rõ qua mô hình “Chấm dứt khói thuốc 21 ngày” - một sáng kiến của đoàn viên công đoàn mang tính nhân văn và sáng tạo. Thay vì áp đặt bằng chế tài, chương trình được thiết kế như một thử thách tích cực, nơi cán bộ, nhân viên có thể tham gia theo cá nhân hoặc theo nhóm. Trong suốt 21 ngày không hút thuốc, người tham gia được ghi nhận tiến trình, được khích lệ bằng những phần thưởng nhỏ nhưng thiết thực, đồng thời nhận được sự động viên từ tập thể.

Việc xây dựng môi trường không khói thuốc gắn với môi trường xanh - sạch - an toàn. Ảnh: AI

Điểm mạnh của mô hình này không nằm ở giá trị vật chất của phần thưởng, mà ở việc tạo ra một mục tiêu cụ thể, khả thi, giúp người hút thuốc cảm nhận được sự tiến bộ từng ngày. Khi hành trình bỏ thuốc được chia nhỏ, được chia sẻ và được ghi nhận, áp lực tâm lý giảm đi đáng kể, thay vào đó là cảm giác được đồng hành và tôn trọng.

Kiến tạo "không gian xanh" đẩy lùi áp lực

Theo Thạc sĩ Phạm Hồng Quân - Cố vấn chiến lược Trung tâm Bảo vệ môi trường và Ứng phó biến đổi khí hậu, việc hút thuốc lá đã và đang ảnh hưởng ngày càng lớn đối với môi trường của trái đất. Cụ thể, ngành công nghiệp thuốc lá mỗi năm sản xuất khoảng 6.000 tỷ điếu thuốc lá và hậu quả là thải ra khoảng 840.000 tấn rác từ đầu lọc - loại rác nhựa phổ biến nhất trên hành tinh. Những đầu lọc này còn là những “quả bom độc” chứa nicotine, cadmium, arsenic, ngấm vào đất, sông, biển và giết chết hệ sinh thái.

Bên cạnh việc tác động vào nhận thức và hành vi, nhiều cơ quan đã chú trọng thay đổi không gian làm việc như một giải pháp hỗ trợ bỏ thuốc. Thực tiễn cho thấy, căng thẳng trong công việc là một trong những nguyên nhân khiến người lao động tìm đến thuốc lá như một cách giải tỏa. Vì vậy, nếu không tạo ra những lựa chọn lành mạnh thay thế, việc yêu cầu bỏ thuốc sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài.

Cán bộ, nhân viên y tế Bệnh viện Đa khoa Hoài Đức chú trọng xây dựng môi trường làm việc an toàn, không khói thuốc. Ảnh: BV

Từ nhận thức đó, mô hình “Không gian xanh - Khu vườn thư giãn” đã được hình thành tại nhiều đơn vị. Cây xanh được bố trí nhiều hơn trong khuôn viên làm việc; các góc nghỉ ngơi ngoài trời, khu vực thư giãn giữa giờ được thiết kế thân thiện, thoáng đãng. Tại đây, người lao động có thể tham gia các hoạt động nhẹ nhàng như thiền ngắn, yoga văn phòng, giãn cơ hoặc đơn giản là hít thở không khí trong lành.

Sự thay đổi này không chỉ giúp giảm nhu cầu hút thuốc, mà còn góp phần nâng cao sức khỏe tinh thần, tăng năng suất lao động. Môi trường làm việc từ đó trở nên nhân văn hơn, khi con người được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chính sách.

Không gian xanh không khói thuốc tại Khoa Hô hấp - Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Phú Thọ. Ảnh: D. Ngân

Mạng lưới hỗ trợ sức khỏe: Cánh tay nối dài của chính sách

Nếu quy định là “xương sống” thì các mạng lưới hỗ trợ chính là “mạch máu” giúp môi trường không khói thuốc vận hành hiệu quả. Nhiều cơ sở đã chủ động thành lập tổ tuyên truyền, nhóm xung kích hoặc mạng lưới hỗ trợ sức khỏe, gồm những cán bộ, đoàn viên được đào tạo về tư vấn cai thuốc, dinh dưỡng và lối sống lành mạnh.

Khác với cách làm mang tính giám sát đơn thuần, các nhóm này đóng vai trò như những người bạn, người cố vấn, sẵn sàng lắng nghe và chia sẻ. Họ giúp đồng nghiệp tiếp cận thông tin khoa học, kết nối với chuyên gia y tế, đồng thời tạo ra không gian trao đổi cởi mở về những khó khăn trong quá trình bỏ thuốc.

Chính sự gần gũi và đồng cảm này đã làm “mềm hóa” các quy định cứng, biến yêu cầu không hút thuốc thành một lựa chọn tự giác, xuất phát từ nhu cầu chăm sóc sức khỏe của mỗi cá nhân.

Truyền thông đa phương tiện: Đưa thông điệp đi vào đời sống

Song song với các giải pháp mang tính chiều sâu, công tác truyền thông vẫn giữ vai trò quan trọng, nhưng cần được đổi mới cả về hình thức và nội dung. Thay vì chỉ dừng ở khẩu hiệu hay áp phích, nhiều đơn vị đã triển khai mô hình “Góc không khói thuốc” kết hợp truyền thông đa phương tiện.

Tại các khu vực đông người qua lại như sảnh chính, hành lang, phòng chờ, những góc truyền thông nhỏ được bố trí với hình ảnh trực quan, video ngắn, thông điệp dễ nhớ về tác hại của thuốc lá và lợi ích của việc bỏ thuốc. Hệ thống màn hình nội bộ, loa phát thanh, bảng điện tử được tận dụng để truyền tải thông tin một cách liên tục, tự nhiên, không gây áp lực.

Đặc biệt, việc kể những câu chuyện thật - người thật, việc thật về hành trình bỏ thuốc thành công, tác động của khói thuốc đối với gia đình và đồng nghiệp - đã tạo ra sự đồng cảm mạnh mẽ, giúp thông điệp tuyên truyền đi thẳng vào cảm xúc người nghe.

Thực tiễn triển khai tại các bệnh viện, viện nghiên cứu lớn cho thấy, môi trường làm việc không khói thuốc chỉ bền vững khi được xây dựng trên ba trụ cột: quy định rõ ràng, giải pháp nhân văn và sự tham gia chủ động của người lao động.

Việc ban hành nội quy, gắn biển cấm hút thuốc, ký cam kết cá nhân, đưa tiêu chí không hút thuốc vào đánh giá thi đua cuối năm là cần thiết. Nhưng quan trọng hơn, các quy định ấy phải được “thổi hồn” bằng truyền thông sáng tạo, hỗ trợ thực chất và khen thưởng kịp thời.

Khi không hút thuốc trở thành một chuẩn mực văn hóa - gắn với hình ảnh đơn vị văn minh, chuyên nghiệp, thân thiện - mỗi cán bộ, nhân viên sẽ tự giác tuân thủ, không phải vì sợ bị xử phạt, mà vì ý thức bảo vệ sức khỏe chung.

Xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc không phải là nhiệm vụ ngắn hạn, càng không thể hoàn thành chỉ bằng mệnh lệnh hành chính. Đó là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, sáng tạo và đồng lòng của cả hệ thống, trong đó tổ chức công đoàn giữ vai trò nòng cốt trong vận động, tuyên truyền và bảo vệ quyền được làm việc trong môi trường an toàn, lành mạnh của người lao động.

Từ những mô hình, sáng kiến đã và đang được triển khai, có thể khẳng định: khi con người được đặt ở trung tâm, khi chính sách đi cùng sự thấu hiểu và hỗ trợ, môi trường làm việc không khói thuốc sẽ không chỉ là mục tiêu, mà trở thành giá trị bền vững trong văn hóa công sở hiện đại.