Nhà báo “đại ca”

Để tiết kiệm, chúng tôi rủ nhau nấu cơm, hai ba phòng lập một bếp. Các bạn nữ nấu nướng. Đời sống tuy khó khăn nhưng rất vui. Mỗi khi ai có nhuận bút lại có tiền cải thiện một chút.

Một hôm, các bạn dẫn về một người đàn ông tầm thước khoảng ngoài 40 tuổi, dáng vẻ phong trần. Các bạn giới thiệu là Thư ký Tòa soạn Tạp chí Lao động và Công đoàn.

“Đây là Đại tá Trần Hiền”, một bạn nói.

“Đại tá?”, tôi hoài nghi nhìn anh.

Anh không có vẻ gì là một ông sĩ quan cao cấp chuyển ngành. Mãi sau tôi mới biết tên thật của anh là Nguyễn Trọng Hiền, còn kia chỉ là “biệt danh” của anh. Nhưng lúc đó cảm giác của tôi chỉ rất khó chịu.

Anh hào phóng rút ra sấp tiền bảo các bạn đi chợ và ở lại ăn cơm với chúng tôi. Trong bữa ăn, anh kể chuyện vui làm nhiều bạn cười chảy nước mắt. Khi về, anh lại cho mỗi đứa một trăm nghìn - ngày ấy là một số tiền khá lớn. “Thật là một gã khoe mẽ trơ tráo”, tôi nghĩ vậy.

Nhà báo Nguyễn Trọng Hiền, nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Lao động và Công đoàn (nay là Tạp chí Lao động Đoàn thể).

Một tấm lòng rộng mở

Rồi, không hiểu sao, tôi với anh rất nhanh đã thân nhau. Anh cũng quý tất cả mọi thành viên khác của lớp và được mọi người quý lại. Từ ngày đầu tiên ấy cho đến tận khi chúng tôi ra trường, không mấy ngày anh không sang chơi, ở lại ăn cơm, nhiều khi còn ngủ cùng tôi trên chiếc giường hẹp tại ký túc xá.

Nền tảng tri thức phong phú, kinh nghiệm sống dồi dào, hào sảng, không vụ lợi… anh đã chinh phục tất cả chúng tôi. Các bạn nữ đều gọi anh là “đại ca”. Có lần tôi bảo: “Anh là người hạnh phúc”. Anh hỏi “Tại sao?”. Tôi nói: “Vì lòng anh rộng mở. Anh chứa được hết mọi người”.

Lạ nhất là thái độ của anh với đồng tiền. Tôi nghĩ anh có dáng vẻ của một anh hai Nam bộ chính hiệu, kiểu “Ăn thì nhiều chứ ở hết bao nhiêu/ Nón lá khỏi lo nhưng nhậu phải đều đều” (Nguyễn Duy). Không biết đồng tiền vào tay anh thế nào nhưng ra thì luôn như lũ lụt. Bạn nào cũng được anh nhiều lần cho tiền, người có hoàn cảnh khó khăn được anh cho nhiều hơn. Cho như gửi hương cho gió, như lá bay đi, hoàn toàn không ra vẻ, không sân si tiếc nuối. Tôi còn tận mắt nhiều lần chứng kiến anh rút tiền cho những người không quen biết vừa gặp nữa…

Nhưng chúng tôi quý anh vì hay được anh cho tiền thì không hẳn.

Người anh, người thầy và người bạn

Hồi ấy, ngoài đảm đương nhiệm vụ Thư ký Tòa soạn Tạp chí Lao động và Công đoàn, anh còn nhận làm cuốn phụ trương “Lao động trẻ”, tôi không nhớ ra hằng tháng hay hằng quý, nó có cùng khuôn khổ với cuốn tạp chí chính. Ở đó, rất nhiều bạn được anh đặt bài, góp ý sửa bài và sử dụng bài. Đó thực sự là cái “lò luyện” tay nghề cho không ít bạn lớp tôi.

Phụ trương “Lao động trẻ” cũng là nơi lần đầu tiên tôi tiếp cận và “bén duyên” với Tạp chí Lao động và Công đoàn. Đến kỳ xuất bản anh lại ôm một đống bản thảo đến bảo tôi biên tập, khi có bản bông lại bảo tôi sửa bông. Tôi nhớ có lần anh cầm một bản thảo tôi vừa biên tập xong, nói: “Mày sửa thế này là sai. Công đoàn đại diện chăm lo, bảo vệ người lao động chứ không sản xuất kinh doanh. Mày sửa thế này người đọc tưởng công đoàn đứng ra điều hành sản xuất là không đúng”.

Phụ trương in, phát hành xong, lớp tôi có nhuận bút vui như ngày hội. Tôi biết anh dùng cả tiền cá nhân cho thêm chúng tôi. Mặt bằng nhuận bút không cao như vậy.

“Mấy việc này anh làm một nhoáng là xong sao lại bảo em?”, một lần tôi hỏi.

“Để mày làm quen. Với lại…”

“Với lại gì kia?”

“Để tao có lý do cho mày ít tiền. Và để nay mai mày có về tạp chí thì thuận”.

Chung một “chiến hào”

Tôi tốt nghiệp, ra trường, anh hỏi: “Mày có muốn về tạp chí không?”. Sâu thẳm, tôi vẫn mơ ước điều này. Nhưng lúc đó, mẹ tôi, anh trai tôi, em vợ tôi đều đang mắc bệnh nan y, có người phải điều trị lâu dài. Việc tôi ở lại Hà Nội là không thể…

Tôi tiếp tục làm báo địa phương. Chúng tôi vẫn liên lạc thường xuyên. Những biến cố gai góc, đau thương nhất của tôi anh đều có mặt. Có lẽ anh cũng thực sự coi tôi như em ruột của mình.

Khi các sự cố của gia đình tôi kết thúc thì thời gian đã trôi một khoảng khá xa. Tôi xác định sẽ yên tâm công tác đến ngày nghỉ hưu. Đột nhiên một ngày anh hỏi: “Mày còn muốn về Hà Nội không?”. Tôi ngao ngán: “Em già mất rồi. Đã muộn để chuyển đổi”.

Anh nói: “Muộn thì đã muộn, nhưng sang năm còn muộn hơn, muộn hẳn. Thời điểm này là cơ hội cuối của mày”.

“Tuổi em giờ biết xin về đâu?”

“Về Lao động và Công đoàn. Tao bàn với Tổng Biên tập rồi. Tao sắp nghỉ hưu. Tạp chí rất cần một thư ký tòa soạn, một vị trí mà chắc chắn mày sẽ làm tốt”, anh nói.

Tôi đắn đo mấy hôm rồi về Hà Nội gặp anh Tổng Biên tập. Không lâu sau đó tôi trở thành đồng nghiệp cùng cơ quan với anh, làm đúng công việc thư ký toàn soạn của anh trước đây.

Năm ấy tôi đã 48 tuổi.

“Đời cũng được”

Tôi chỉ được làm việc cùng anh ba năm thì anh nghỉ hưu. Điều đáng tiếc là mới nghỉ được hai năm thì anh bị đột quỵ. Trước đó mấy hôm, anh sang chỗ tôi chơi, nhún nhún một chân, bảo: “Bên chân này của tao hôm nay không thật, như bị mất cảm giác”. Một người có mặt hôm ấy nói không cẩn thận đó là đột quỵ thể nhẹ. Nguy hiểm là, nếu đúng thì nguy cơ bị đột quỵ tiếp sẽ rất cao, di chứng rất nặng nề.

Anh cười hà hà, như câu chuyện nói chơi…

Anh không có gia đình nhỏ của riêng mình, cả đời rong chơi, dành tất cả thời gian, tâm sức cho anh em, bạn bè. Tối ấy anh đi uống rượu về, thấy nóng bèn đi tắm, mặc xong quần áo đi ra thì đầu óc váng vất, anh ngã ra. Hôm sau có người đến nâng anh dậy thì đã qua “thời gian vàng” chữa trị.

Anh khó nhọc chống gậy thập thững được hơn một năm thì nằm hẳn.

Chúng tôi hay đến chơi với anh. Anh thay đổi làm tôi kinh ngạc.

Từ một người quảng giao, không chịu ngồi yên một chỗ, luôn luôn có mặt ở các cuộc vui, những chốn ồn ào, giờ anh lắng lại. Sổ lương hưu của anh vừa vặn đủ trả một người phục vụ. Anh cũng vô cùng dễ tính, không đòi hỏi, không mè nheo, không cáu gắt, gần như không có nhu cầu. Điều ấy làm tôi thắt lòng.

“Anh thấy thế nào?”, một lần tôi hỏi.

“Đời cũng được”, anh nói và nhìn vào mông lung.

Tôi biết anh đang sống những ngày cuối.

Chữ tình đọng lại

Vậy mà nghe tin anh đi tôi vẫn bàng hoàng.

Tôi nhắn một dòng thông báo vào nhóm lớp tôi trên zalo. Rồi nhắn báo tin cho cơ quan cũ, nhắn những người tôi biết quen biết mà quý mến anh.

Phản hồi đồng loạt của các bạn lớp tôi làm tôi xúc động nhất. Tôi đọc một dòng thế này: “Nhà báo Nguyễn Trọng Hiền, hay gọi là đại ca, đại tá Trần Hiền, người anh lớn thân thương, người bạn gần gũi của chúng ta mất rồi”.

Lại một dòng thế này: “Nhà báo đại ca chọn đi đúng vào một ngày tháng 6, tháng có Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam. Đại ca còn là người thầy làm báo của tôi”…

Tôi nghĩ, các bạn cũng nói đúng tiếng lòng tôi.