Thuốc lá điện tử có nguy cơ gây nhiều bệnh tật ở thanh thiếu niên

Vạch trần "lớp vỏ" công nghệ và lối sống

Chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2025: "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo" không đơn thuần là một khẩu hiệu, mà là một lời tuyên chiến với chiến lược "bình mới rượu cũ" của ngành công nghiệp thuốc lá. Thay vì những điếu thuốc ám mùi khói, thuốc lá điện tử được ngụy trang dưới hình dáng của những chiếc USB, bút chì, hay những hộp kẹo rực rỡ sắc màu.

Sự "hấp dẫn giả tạo" này đánh lừa thị giác và tâm lý giới trẻ, biến một sản phẩm độc hại thành một "phụ kiện thời trang" hay một biểu tượng của sự sành điệu, công nghệ cao.

WHO khẳng định: Đằng sau những làn khói thơm mùi trái cây ấy là một chiến dịch tiếp thị tinh vi, nhắm thẳng vào sự tò mò của trẻ em và thanh thiếu niên để tạo ra một thế hệ "nghiện mới" – thế hệ nghiện nicotine số.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo, các tập đoàn thuốc lá đang sử dụng những chiến thuật tinh vi để quảng bá thuốc lá điện tử như một sản phẩm "an toàn hơn" nhằm lôi kéo giới trẻ. Thực tế, không có bất kỳ sản phẩm thuốc lá nào là an toàn, kể cả thuốc lá điếu, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng hay thuốc lá không khói.

Học sinh sử dụng thuốc lá điện tử. Ảnh: Huy Hoàng

Theo WHO, toàn cầu hiện có khoảng 37 triệu trẻ em từ 13 - 15 tuổi đang sử dụng thuốc lá. Đáng chú ý, ở nhiều quốc gia, tỷ lệ thanh thiếu niên hút thuốc lá điện tử đã cao hơn cả người trưởng thành. Tại Việt Nam, tỷ lệ người trưởng thành (từ 15 tuổi trở lên) hút thuốc lá điện tử tăng từ 0,2% năm 2015 lên 3,6% năm 2020, trong đó nhóm tuổi từ 15 đến 24 có tỷ lệ cao nhất (7,3%).

Đáng lo ngại hơn, dữ liệu từ năm 2023 cho thấy tỷ lệ học sinh từ lớp 6 đến 12 đang sử dụng thuốc lá điện tử là 7%. Ở nhóm tuổi 13 - 15, tỷ lệ này tăng từ 3,5% (2022) lên 8% (2023). Đây là xu hướng rất đáng báo động.

Theo các chuyên gia y tế, thuốc lá điện tử chứa nicotine - một chất gây nghiện cao - cùng nhiều hóa chất độc hại như chất tạo mùi, kim loại nặng, diethylene glycol và nitrosamine. Những chất này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến phổi, gan, thận mà còn làm suy yếu hệ miễn dịch, ảnh hưởng đến chức năng sinh sản và gây rối loạn nội tiết.

Minh họa ảnh hưởng của thuốc lá điện tử đối với sức khỏe thanh thiếu niên. Ảnh: AI

Bác sĩ CKII Vương Kim Đức (Bệnh viện Đa khoa Hà Tĩnh) cho biết, một số bệnh nhân bị ngộ độc sau khi sử dụng thuốc lá điện tử đã rơi vào tình trạng suy thận cấp, phải chạy thận nhân tạo. Dù qua được cơn nguy kịch, nhưng các tổn thương chức năng thận vẫn có thể tái phát nếu tiếp tục sử dụng.

Ngoài ra, nicotine có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, làm suy yếu sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên. Những tác động này bao gồm giảm khả năng ghi nhớ, học tập, kiểm soát cảm xúc và làm tăng nguy cơ trầm cảm, rối loạn lo âu. Não bộ của trẻ em và thanh thiếu niên vẫn đang trong quá trình phát triển cho đến tuổi 25, do đó phơi nhiễm với nicotine trong giai đoạn này có thể để lại hậu quả lâu dài.

Không ít trường hợp, chỉ sau vài lần sử dụng thuốc lá điện tử, người trẻ đã bị ngộ độc cấp, suy tim, tổn thương não hoặc thậm chí rơi vào hôn mê. Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai đã tiếp nhận không ít ca cấp cứu liên quan đến việc sử dụng thuốc lá điện tử có chứa chất gây ảo giác hoặc chất ma túy tổng hợp.

Học sinh Trường THCS Kỳ Giang (huyện Kỳ Anh, Hà Tĩnh) ntìm hiểu về xây dựng trường học không khói thuốc. Ảnh: Huy Hoàng

Thuốc lá điện tử không sinh khói mà tạo ra luồng hơi có hương vị giống thuốc lá, nhưng chứa các hạt siêu nhỏ có thể đi sâu vào phổi. Các thành phần độc hại trong hơi thuốc này không chỉ ảnh hưởng đến người hút mà còn gây hại cho những người xung quanh. Khói thuốc thụ động từ thuốc lá điện tử cũng nguy hiểm không kém so với thuốc lá điếu truyền thống.

Một vấn đề khác là nhiều thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá điện tử như một cách để thể hiện bản thân, mà không ý thức được những tác hại nghiêm trọng đang âm thầm phá hủy sức khỏe. Điều này dẫn đến nguy cơ hình thành thế hệ mới lệ thuộc nicotine và các chất gây nghiện…

Không chỉ ảnh hưởng đến học đường, thuốc lá thế hệ mới đang len lỏi vào các công sở, nhà máy, đe dọa trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Khi nicotine tàn phá não bộ và hệ tim mạch của giới trẻ từ sớm, hệ lụy không chỉ là gánh nặng y tế cá nhân mà còn là sự suy giảm năng suất lao động xã hội.

Một lực lượng sản xuất mới không thể hình thành dựa trên những cơ thể suy nhược và những trí tuệ bị lệ thuộc vào hóa chất. Việc bảo vệ người lao động trẻ khỏi sự "tấn công" của thuốc lá điện tử chính là bảo vệ quyền được khỏe mạnh để cống hiến, bảo vệ tài sản quý giá nhất của mỗi quốc gia trong kỷ nguyên số.

Cha mẹ cần đồng hành, lắng nghe và thấu hiểu

Trước tình hình đó, các chuyên gia y tế khuyến cáo, hãy ngăn chặn việc tiếp cận thuốc lá điện tử ngay từ sớm. Cộng đồng, gia đình, nhà trường và toàn xã hội cần chung tay đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục để giới trẻ hiểu đúng, tránh sa vào vòng xoáy nghiện nicotine.

Một số mẫu thuốc lá điện tử trên thị trường. Ảnh minh họa

Bởi thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá mới không phải là lựa chọn thay thế an toàn. Chúng đang mở ra một cánh cửa cho xu hướng lệ thuộc vào hóa chất, để lại hậu quả lâu dài cho sức khỏe cá nhân và giống nòi.

Giải pháp hiệu quả nhất chính là không bắt đầu sử dụng - và nếu đã sử dụng, hãy quyết tâm cai nghiện càng sớm càng tốt vì một thế hệ khỏe mạnh, thông minh và một môi trường sống an toàn hơn cho tất cả mọi người.

Thuốc lá điện tử ngày càng có hình dạng bắt mắt hơn. Ảnh: Thu Trang

Một chuyên viên tư vấn cai nghiện thuốc lá nhiều năm cho biết, các con ở độ tuổi vị thành niên, với đặc điểm tâm sinh lý thay đổi, thường “bắt chước”, muốn “làm ngược” và khẳng định với cha mẹ, bạn bè vè sự trưởng thành của mình nên sử dụng thuốc lá điện tử. Muốn con từ bỏ, cha mẹ thay vì trách mắng, cần có cách tiếp cận phù hợp với cá tính của con để lắng nghe. Thêm vào đó, hãy nhờ sự trợ giúp của chuyên gia y tế, tư vấn cai nghiện thuốc cho con.

Để ngăn chặn "sự hấp dẫn giả tạo" này, không chỉ dừng lại ở sự đồng hành của cha mẹ. Cần một hành lang pháp lý mạnh mẽ hơn, hướng tới việc cấm hoàn toàn việc sản xuất, kinh doanh và quảng cáo thuốc lá điện tử tại Việt Nam.

Đồng thời, vai trò của các tổ chức như Công đoàn, Đoàn thanh niên cần được đẩy mạnh trong việc xây dựng "Môi trường làm việc không khói thuốc". Cần vạch trần các quảng cáo sai lệch rằng thuốc lá điện tử là "công cụ cai thuốc lá" – thực tế, đó là một vòng lặp nghiện ngập nguy hiểm hơn. Các chiến dịch truyền thông phải đi thẳng vào bản chất: thuốc lá điện tử là rác thải công nghệ độc hại và là "cái bẫy" tước đoạt tự do sức khỏe của người trẻ.