Xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Công nhân Việt Nam Lan tỏa tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc trong diễu binh Quốc khánh 2.9.2025.

Tóm tắt:

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm đến giai cấp công nhân (GCCN) và khẳng định đây là giai cấp giữ vai trò lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản Việt Nam. Từ khi ra đời đến nay, GCCN nước ta không ngừng lớn mạnh, tiếp tục khẳng định vị trí nòng cốt trong sản xuất, tạo ra phần lớn của cải vật chất và đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế. Trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, vai trò của GCCN ngày càng được củng cố và nâng cao.

Trên cơ sở nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về GCCN, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm vận dụng sáng tạo hệ thống quan điểm của Người, góp phần xây dựng GCCN Việt Nam hiện đại, lớn mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Từ khóa: Giai cấp công nhân; Kỷ nguyên mới; Tư tưởng Hồ Chí Minh; Xây dựng giai cấp công nhân.

1. Xây dựng giai cấp công nhân trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, GCCN đóng vai trò quan trọng nhất trong lực lượng cách mạng, vừa là chủ thể lãnh đạo, vừa là động lực chủ yếu của tiến trình phát triển xã hội. Quan điểm của Người về GCCN không chỉ kế thừa sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, mà còn được vận dụng linh hoạt, phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể của cách mạng Việt Nam.

Trước hết, Hồ Chí Minh khẳng định sứ mệnh lịch sử và vai trò lãnh đạo cách mạng của GCCN. Người coi đây là giai cấp tiên tiến nhất, có khả năng lãnh đạo toàn dân tộc thực hiện sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng CNXH. Người chỉ rõ: “Chỉ có giải phóng giai cấp vô sản thì mới giải phóng được dân tộc; cả hai cuộc giải phóng này chỉ có thể là sự nghiệp của chủ nghĩa cộng sản và của cách mạng thế giới”.

Trên phương diện chính trị, Người khẳng định dứt khoát vai trò lãnh đạo của GCCN: “Trong công việc kháng chiến và kiến quốc, trong sự nghiệp xây dựng nền dân chủ mới, GCCN phải là người lãnh đạo”. Từ đó, GCCN được xác định là lực lượng chủ chốt trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng CNXH.

Thứ hai, Hồ Chí Minh làm rõ đặc điểm và phẩm chất ưu việt của GCCN. Theo Người, do gắn liền với nền sản xuất hiện đại, GCCN mang bản chất cách mạng triệt để, có tính tổ chức và kỷ luật cao, có tinh thần tập thể và ý thức chính trị sâu sắc. Người nhận xét đây là giai cấp “Đặc tính cách mạng của GCCN là: kiên quyết, triệt để, tập thể, có tổ chức, có kỷ luật.

Lại vì là giai cấp tiền tiến nhất trong sức sản xuất”. Đặc biệt, GCCN có khả năng tiếp thu và thấm nhuần sâu sắc chủ nghĩa Mác – Lênin, từ đó trở thành lực lượng có vai trò dẫn dắt, giáo dục và lan tỏa tư tưởng cách mạng tới các tầng lớp khác trong xã hội.

Thứ ba, Hồ Chí Minh nhấn mạnh sự chuyển biến căn bản về vị thế của người công nhân trong chế độ mới. Từ thân phận bị áp bức, bóc lột, người công nhân trở thành người làm chủ đất nước và làm chủ quá trình sản xuất. Người chỉ rõ: “Công nhân phải hiểu tương lai của công nhân và tương lai của xí nghiệp phải dính liền. Công nhân phải hiểu xí nghiệp là của mình, làm chủ nước nhà là nói chung, làm chủ xí nghiệp là nói riêng, xí nghiệp có phát triển, tương lai của công nhân mới tiến lên”. Tuy nhiên, quyền làm chủ luôn gắn liền với trách nhiệm. Người yêu cầu mỗi công nhân phải tự giác chấp hành kỷ luật lao động, nâng cao ý thức trách nhiệm, thực hành tiết kiệm, coi đó là biểu hiện cụ thể của vai trò làm chủ.

Thứ tư, trong tổng thể chiến lược cách mạng, Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng khối liên minh công nhân, nông dân và đội ngũ trí thức. Người xác định đây là nền tảng chính trị xã hội vững chắc của nhà nước dân chủ nhân dân, trong đó GCCN giữ vai trò lãnh đạo. Sự liên minh này không chỉ có ý nghĩa chính trị mà còn mang tính kinh tế sâu sắc. Người ví công nghiệp và nông nghiệp như hai chân của nền kinh tế, cần phát triển hài hòa để tạo nền tảng cho CNXH. Đồng thời, Người nhấn mạnh vai trò không thể thiếu của đội ngũ trí thức trong quá trình phát triển, qua đó hình thành một khối đoàn kết thống nhất, tạo nên sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội.

Thứ năm, Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng và rèn luyện GCCN lớn mạnh cả về số lượng và chất lượng. Người yêu cầu công nhân phải không ngừng học tập nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế hiện đại với khẩu hiệu “Công nông trí thức hóa”. Cùng với đó là việc xây dựng đạo đức lao động, ý thức tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí và nâng cao tinh thần trách nhiệm đối với xã hội. Người cũng đề cao phong trào thi đua lao động sản xuất, coi đó là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao đời sống nhân dân.

Cuối cùng, Hồ Chí Minh xác định rõ vai trò của tổ chức công đoàn với tư cách là hình thức tổ chức cơ bản của GCCN. Ngay từ rất sớm, Người đã chỉ ra mục đích của công hội là đoàn kết công nhân, nâng cao nhận thức, cải thiện đời sống và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động. Đồng thời, công đoàn còn có trách nhiệm tham gia xây dựng đất nước, gắn lợi ích của giai cấp công nhân với lợi ích của quốc gia, dân tộc. Người nhấn mạnh mục tiêu xuyên suốt của tổ chức này là không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của công nhân và Nhân dân lao động: “Mục đích công đoàn là phải cải thiện dần đời sống công nhân, nâng cao đời sống vật chất, văn hóa của giai cấp công nhân”.

Công nhân làm việc tại xưởng lắp ráp, Công ty THACO Mazda. Ảnh: THACO

2. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng GCCN đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới của dân tộc

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về GCCN trong điều kiện hiện nay đòi hỏi phải đặt trong bối cảnh mới của đất nước, khi Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên phát triển với yêu cầu cao về CNH, HĐH và chuyển đổi số. Thực tiễn cho thấy, GCCN Việt Nam đã có bước phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng, ngày càng khẳng định vai trò là lực lượng sản xuất chủ yếu của nền kinh tế.

Hiện nay, cả nước có khoảng 17,5 triệu lao động trong lĩnh vực công nghiệp xây dựng và 21,2 triệu lao động trong khu vực dịch vụ, chiếm khoảng 73,6 % lực lượng lao động xã hội. Riêng đội ngũ công nhân có trên 15 triệu người, chiếm khoảng 29 % lực lượng lao động và tạo ra gần 70 % tổng sản phẩm xã hội.

Chất lượng nguồn nhân lực từng bước được nâng lên, thể hiện ở tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng từ 64,5 % năm 2020 lên khoảng 70 % năm 2025; trong đó, tỷ lệ có bằng cấp, chứng chỉ đạt khoảng 29,2 %. Đáng chú ý, đã xuất hiện một bộ phận công nhân trẻ có khả năng làm chủ khoa học công nghệ, tham gia vào các lĩnh vực then chốt như công nghệ thông tin, tự động hóa, điện tử viễn thông, công nghệ sinh học. Đây là biểu hiện sinh động cho sự vận động, phát triển của GCCN trong điều kiện kinh tế tri thức và cách mạng công nghiệp mới.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình phát triển giai cấp công nhân vẫn còn những hạn chế nhất định. Tỷ lệ công nhân có trình độ cao còn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững; ý thức chính trị, tác phong công nghiệp, kỷ luật lao động ở một bộ phận còn hạn chế; sự tham gia của công nhân trong hệ thống chính trị chưa tương xứng với vai trò của giai cấp lãnh đạo.

Lãnh đạo LĐLĐ thành phố Hà Nội thăm, động viên sản xuất tại Công ty TNHH Yamaha Motor Việt Nam.

Số liệu về công tác phát triển đảng trong Văn kiện Đại hội XIV cho thấy, trong tổng số đảng viên được kết nạp qua ba nhiệm kỳ, tỷ lệ công nhân mới đạt 8,81 %, trong khi nông dân là 15,43%, học sinh, sinh viên 5,02% và 15,98% là người dân tộc thiểu số. Số liệu trên phản ánh yêu cầu cần tiếp tục chú trọng bồi dưỡng, phát triển lực lượng này cả về số lượng, chính trị và tổ chức.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu xây dựng GCCN theo tư tưởng Hồ Chí Minh càng trở nên cấp thiết. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ: “Xây dựng GCCN Việt Nam hiện đại, lớn mạnh về cả số lượng và chất lượng, có bản lĩnh chính trị vững vàng, giác ngộ giai cấp, tinh thần tự hào, tự tôn dân tộc, thực sự là giai cấp lãnh đạo sự nghiệp cách mạng thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản Việt Nam”.

Đây là định hướng chính trị và là yêu cầu mang tính chiến lược đối với sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới. Kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc gắn với chuyển đổi số, kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế sâu rộng đặt ra những đòi hỏi ngày càng cao đối với GCCN. Không chỉ dừng lại ở vai trò lực lượng sản xuất trực tiếp, GCCN phải trở thành lực lượng nòng cốt trong đổi mới sáng tạo, làm chủ khoa học công nghệ, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đồng thời, yêu cầu về bản lĩnh chính trị, ý thức giai cấp, tinh thần dân tộc và trách nhiệm xã hội cũng ngày càng cao, nhằm bảo đảm GCCN thực sự giữ vững vai trò lãnh đạo thông qua Đảng trong mọi điều kiện, hoàn cảnh. Trên cơ sở đó, cần thực hiện đồng bộ, có hiệu quả một số giải pháp sau:

Thứ nhất, nâng cao bản lĩnh chính trị, giác ngộ giai cấp cho công nhân. Cần tăng cường giáo dục lý luận chính trị, bồi dưỡng nhận thức về vai trò lịch sử của GCCN, gắn với việc học tập chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Trọng tâm là hình thành ý thức giai cấp, tinh thần dân tộc, lập trường chính trị vững vàng trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Đồng thời, chú trọng phát hiện, bồi dưỡng, tạo nguồn phát triển đảng trong công nhân, khắc phục tình trạng tỷ lệ đảng viên là công nhân còn thấp so với yêu cầu.

Thứ hai, phát triển nguồn nhân lực công nhân chất lượng cao, làm chủ khoa học công nghệ. Đẩy mạnh đào tạo nghề, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp số, tự động hóa. Gắn đào tạo với nhu cầu của thị trường lao động và yêu cầu của chuyển đổi số quốc gia. Khuyến khích hình thành đội ngũ công nhân trí thức, có khả năng đổi mới sáng tạo, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, qua đó hiện thực hóa quan điểm của Hồ Chí Minh về việc công nhân phải không ngừng học tập, nâng cao trình độ.

Thứ ba, xây dựng tác phong công nghiệp, kỷ luật lao động và đạo đức nghề nghiệp. Tiếp tục quán triệt yêu cầu của Hồ Chí Minh về tinh thần trách nhiệm, ý thức làm chủ, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Hình thành tác phong lao động hiện đại, chuyên nghiệp, kỷ luật, thích ứng với môi trường sản xuất công nghiệp và kinh tế số. Xác định rõ đây là điều kiện quan trọng để nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế, chính sách bảo đảm quyền lợi và nâng cao đời sống công nhân. Xây dựng hệ thống chính sách đồng bộ về tiền lương, việc làm, an sinh xã hội, điều kiện lao động, nhà ở, giáo dục và y tế cho công nhân. Quan tâm cải thiện đời sống vật chất và tinh thần, tạo điều kiện để công nhân yên tâm lao động, gắn bó lâu dài với doanh nghiệp và đất nước. Đây cũng chính là sự cụ thể hóa tư tưởng của Hồ Chí Minh về chăm lo lợi ích thiết thực cho GCCN.

Thứ năm, củng cố và đổi mới tổ chức công đoàn. Nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức công đoàn theo hướng thực chất, đại diện và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động. Đồng thời, phát huy vai trò của công đoàn trong tuyên truyền, giáo dục, tổ chức phong trào thi đua lao động sản xuất, tham gia quản lý, giám sát và xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ.

Thứ sáu, tăng cường khối liên minh công – nông – trí thức trong điều kiện mới. Phát huy vai trò nòng cốt của GCCN trong liên minh với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, tạo thành nền tảng vững chắc của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong bối cảnh kinh tế tri thức, cần đặc biệt chú trọng sự gắn kết giữa công nhân với trí thức khoa học công nghệ, qua đó nâng cao hàm lượng tri thức trong lao động sản xuất.

Thứ bảy, phát huy vai trò của GCCN trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tạo điều kiện để công nhân tham gia tích cực vào các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội; nâng cao vị thế của GCCN trong hệ thống chính trị. Đồng thời, xây dựng đội ngũ công nhân có ý thức trách nhiệm xã hội, tinh thần công dân, sẵn sàng tham gia bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Như vậy, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng giai cấp công nhân hiện nay cần được triển khai đồng bộ trên cả phương diện kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội, nhằm hình thành một GCCN hiện đại, trí tuệ, kỷ luật, có bản lĩnh và khát vọng phát triển, đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.