Mặt trận là chủ thể trách nhiệm pháp lý trong bầu cử

Trong tiến trình đó, Mặt trận luôn giữ một vai trò hết sức đặc biệt, vừa là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, vừa là chủ thể có trách nhiệm pháp lý rõ ràng trong toàn bộ quy trình bầu cử. Cụ thể là:

1. Vai trò được xác lập rõ ràng trong khuôn khổ pháp luật

Không phải ngẫu nhiên mà trong hệ thống pháp luật về bầu cử, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được giao những nhiệm vụ trọng yếu, xuyên suốt từ khâu chuẩn bị đến khâu kết thúc bầu cử. Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND đã quy định rất rõ trách nhiệm của Mặt trận trong việc hiệp thương, giới thiệu người ứng cử; tổ chức hội nghị cử tri; tham gia giám sát và phản biện xã hội trong toàn bộ quá trình bầu cử.

Có thể khẳng định, nếu coi bầu cử là một “chuỗi giá trị dân chủ”, thì Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chính là một trong những chủ thể giữ vai trò “then chốt” bảo đảm cho chuỗi giá trị đó vận hành đúng pháp luật, đúng nguyên tắc, đúng tinh thần dân chủ, công khai và minh bạch.

2. Trung tâm của quá trình hiệp thương: Bảo đảm tính đại diện và cân đối

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong công tác bầu cử chính là quy trình hiệp thương dân chủ. Thông qua các vòng hiệp thương, Mặt trận cùng với các tổ chức thành viên thảo luận, xem xét, lựa chọn và lập danh sách người ứng cử bảo đảm các tiêu chí về cơ cấu, thành phần, giới tính, dân tộc, tôn giáo, độ tuổi, lĩnh vực công tác…

Quy trình này không chỉ mang tính kỹ thuật tổ chức bầu cử, mà còn thể hiện sâu sắc quan điểm chính trị của Đảng và Nhà nước ta: Quốc hội và Hội đồng nhân dân phải là nơi hội tụ trí tuệ, ý chí và nguyện vọng của các tầng lớp Nhân dân. Mặt trận, với lợi thế là tổ chức liên minh chính trị - xã hội rộng lớn, có mạng lưới trải dài từ Trung ương đến cơ sở, đã phát huy hiệu quả vai trò điều hòa, phối hợp, dung hòa các lợi ích chính đáng, qua đó góp phần hình thành đội ngũ đại biểu có tính đại diện cao, phản ánh đầy đủ bức tranh xã hội.

3. Tổ chức hội nghị cử tri: Khâu then chốt của dân chủ trực tiếp

Một đóng góp hết sức quan trọng khác của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong công tác bầu cử là tổ chức hội nghị lấy ý kiến nhận xét và tín nhiệm của cử tri nơi cư trú và nơi công tác đối với người ứng cử. Đây chính là hình thức dân chủ trực tiếp rất đặc thù, thể hiện rõ quan điểm “dân biết, dân bàn, dân giám sát” trong bầu cử.

Thông qua các hội nghị này, cử tri không chỉ được cung cấp thông tin về người ứng cử, mà còn trực tiếp bày tỏ chính kiến, đánh giá về tư cách, phẩm chất, uy tín, mối quan hệ của người ứng cử với Nhân dân. Mặt trận, với vai trò chủ trì, đã bảo đảm cho các hội nghị diễn ra đúng trình tự, nghiêm túc, khách quan, tránh hình thức, qua đó góp phần sàng lọc, nâng cao chất lượng danh sách ứng cử.

4. Giám sát bầu cử: Bảo đảm tính công khai, minh bạch và đúng pháp luật

Cùng với hiệp thương và lấy ý kiến cử tri, giám sát bầu cử là một trụ cột quan trọng khác trong vai trò của Mặt trận. Thông qua hoạt động giám sát, Mặt trận tham gia theo dõi việc lập danh sách cử tri, việc niêm yết danh sách người ứng cử, việc vận động bầu cử, việc tổ chức bỏ phiếu và kiểm phiếu.

Hoạt động giám sát của Mặt trận mang tinh thần xây dựng, nhằm kịp thời phát hiện, kiến nghị khắc phục những sơ suất, hạn chế trong tổ chức bầu cử. Chính điều này đã góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân vào tính nghiêm minh của pháp luật và sự công bằng của bầu cử, yếu tố cốt lõi tạo nên uy tín và vị thế của Quốc hội suốt 80 năm qua.

5. Cầu nối củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Ở một chiều sâu hơn, vai trò của Mặt trận trong bầu cử không chỉ nằm ở các khâu nghiệp vụ, mà còn thể hiện ở chức năng củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Bầu cử không chỉ là việc “chọn người”, mà còn là dịp để Nhân dân cùng hướng về những giá trị chung của quốc gia, của chế độ, của sự phát triển bền vững.

Thông qua công tác tuyên truyền, vận động bầu cử, Mặt trận đã góp phần nâng cao nhận thức chính trị, trách nhiệm công dân, khơi dậy tinh thần làm chủ của Nhân dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tôn giáo. Đây chính là nền tảng xã hội vững chắc để Quốc hội và Hội đồng nhân dân thực sự trở thành thiết chế đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga phát biểu tại nghị trường Quốc hội.

6. Tiếp tục phát huy vai trò trong bối cảnh mới

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng dân chủ, chất lượng đại biểu và hiệu lực hoạt động của các cơ quan dân cử, vai trò của Mặt trận trong công tác bầu cử càng cần được tiếp tục củng cố và phát huy. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa Mặt trận với các cơ quan nhà nước, sự chuyên nghiệp hóa đội ngũ làm công tác bầu cử, đồng thời phát huy tốt hơn vai trò giám sát của Nhân dân.

Có thể khẳng định rằng, trong hành trình 80 năm xây dựng và phát triển của Quốc hội Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam luôn là người bạn đồng hành tin cậy, là trụ cột quan trọng bảo đảm cho mỗi lá phiếu của Nhân dân thực sự có giá trị, cho mỗi kỳ bầu cử thực sự là ngày hội của toàn dân.