Những hiến kế kiến tạo môi trường không khói thuốc

Trong nhiều năm qua, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại nơi làm việc đã được triển khai tương đối đồng bộ, với hệ thống quy định, biển báo, cam kết và chế tài xử lý vi phạm.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, nếu chỉ dừng lại ở các biện pháp hành chính đơn thuần, việc thay đổi hành vi của người hút thuốc là không dễ, thậm chí dễ tạo tâm lý đối phó, hình thức. Bài toán đặt ra là làm thế nào để môi trường không khói thuốc không chỉ tồn tại trên văn bản, mà thực sự đi vào đời sống công sở hằng ngày.

Thay đổi tư duy: từ “cấm hút” sang “hỗ trợ bỏ thuốc”

Theo đoàn viên Công đoàn Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh - anh Nguyễn Tuấn Anh, một hướng tiếp cận mới đang được nhiều cơ sở y tế, đơn vị sự nghiệp quan tâm là thay đổi tư duy trong xây dựng môi trường không khói thuốc.

Thay vì chỉ tập trung vào việc siết chặt quy định, các sáng kiến gần đây nhấn mạnh đến yếu tố động viên, đồng hành và hỗ trợ toàn diện cho người hút thuốc trong hành trình cai nghiện.

Cán bộ y tế Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sơn La hướng dẫn người bệnh và người nhà bệnh nhân tham gia xây dựng môi trường không khói thuốc lá. Ảnh: Báo Sơn La

Tiêu biểu là mô hình “Chấm dứt khói thuốc 21 ngày” - một chương trình được thiết kế như một thử thách mang tính tương tác cao. Tham gia chương trình, cán bộ, nhân viên có thể đăng ký theo cá nhân hoặc theo nhóm, cùng cam kết không hút thuốc trong 21 ngày liên tục - khoảng thời gian được khoa học chứng minh là đủ để hình thành một thói quen mới.

Mỗi ngày không hút thuốc, người tham gia được ghi nhận, “lên cấp” và nhận những phần thưởng nhỏ nhưng thiết thực như phiếu ăn trưa lành mạnh, thêm thời gian nghỉ giải lao hoặc các hình thức động viên tinh thần khác.

Điểm đáng chú ý của mô hình này là đã biến việc bỏ thuốc - vốn được xem là hành trình khó khăn, căng thẳng - thành một quá trình có mục tiêu rõ ràng, có sự ghi nhận và có niềm vui. Không chỉ dừng lại ở lợi ích cá nhân, chương trình còn góp phần nuôi dưỡng tinh thần đồng đội, tạo ra sự cạnh tranh tích cực, giúp người hút thuốc cảm thấy mình không đơn độc trong quá trình thay đổi.

Cán bộ y tế hướng dẫn người nhà bệnh nhân tham gia chung tay xây dựng môi trường không khói thuốc. Ảnh: Báo Sơn La

Khi không gian làm việc trở thành “khu vườn xanh” thay cho điếu thuốc

Song song với việc tác động vào hành vi, nhiều đơn vị đã lựa chọn cách thay đổi môi trường vật lý để hỗ trợ quá trình bỏ thuốc. Thay vì chỉ treo biển “Cấm hút thuốc” khô cứng, không gian làm việc được tái thiết theo hướng thân thiện, xanh mát, tạo ra những lựa chọn lành mạnh thay thế cho thói quen hút thuốc.

Các khu vực thư giãn với nhiều cây xanh, ghế ngồi thoải mái, không khí trong lành được bố trí ngay trong khuôn viên cơ quan. Tại đây, cán bộ, nhân viên có thể tham gia các hoạt động nhẹ nhàng như thiền ngắn giữa giờ, yoga văn phòng, giãn cơ hoặc đơn giản là nghỉ ngơi, trò chuyện. Khi căng thẳng được giải tỏa bằng những cách tích cực, nhu cầu tìm đến điếu thuốc cũng dần giảm bớt.

"Cách làm này cho thấy, xây dựng môi trường không khói thuốc không chỉ là “lấy đi” một thói quen có hại, mà quan trọng hơn là “bù đắp” bằng những giá trị tích cực, giúp người lao động cải thiện sức khỏe thể chất lẫn tinh thần" - chị Nguyễn Thị Thu - đoàn viên Công đoàn Bệnh viện Đa khoa Hoài Đức chia sẻ.

Cán bộ y tế Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh làm việc trong môi trường không khói thuốc. Ảnh: Khôi Nguyễn

Mạng lưới hỗ trợ sức khỏe: yếu tố then chốt để thay đổi bền vững

Một điểm chung trong các mô hình hiệu quả là không bỏ qua vai trò của yếu tố con người. Việc thành lập các tổ, nhóm hoặc mạng lưới hỗ trợ sức khỏe được xem là giải pháp then chốt để duy trì môi trường không khói thuốc một cách lâu dài.

Các tình nguyện viên trong mạng lưới này được đào tạo về tư vấn cai thuốc, dinh dưỡng, lối sống lành mạnh. Họ không chỉ làm nhiệm vụ nhắc nhở hay giám sát, mà quan trọng hơn là trở thành những người bạn đồng hành, sẵn sàng lắng nghe, chia sẻ và hỗ trợ đồng nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn khi bỏ thuốc. Thông qua các buổi sinh hoạt chuyên đề, chia sẻ kinh nghiệm, cung cấp tài liệu khoa học và kết nối với chuyên gia y tế, mạng lưới này góp phần tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện cho người có nhu cầu cai thuốc.

Khi mỗi cá nhân cảm thấy được thấu hiểu và tôn trọng, các quy định không còn là áp lực, mà trở thành lựa chọn tự nguyện.

Tổ chức bài bản, truyền thông đa dạng từ cơ sở

Bên cạnh các sáng kiến mang tính đổi mới, nhiều đơn vị vẫn kiên trì triển khai những giải pháp nền tảng nhưng theo cách bài bản và linh hoạt hơn. Việc thành lập tổ tuyên truyền không khói thuốc với đại diện các bộ phận giúp hoạt động truyền thông được duy trì thường xuyên, có người chịu trách nhiệm cụ thể.

Theo đoàn viên Phạm Ngọc Đan Thanh - Công đoàn Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, các hoạt động như “Tuần lễ không khói thuốc”, tọa đàm chia sẻ câu chuyện bỏ thuốc thành công, chiếu video, trưng bày tài liệu trực quan tại khu vực sinh hoạt chung đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao nhận thức. Đặc biệt, mô hình “Góc không khói thuốc” kết hợp tuyên truyền đa phương tiện - sử dụng màn hình ti vi, bảng điện tử, loa phát thanh nội bộ - giúp thông điệp phòng, chống tác hại của thuốc lá tiếp cận người lao động một cách tự nhiên, liên tục.

Song song đó, việc ký cam kết cá nhân, đưa tiêu chí không hút thuốc vào đánh giá thi đua cuối năm, khen thưởng kịp thời các tập thể, cá nhân gương mẫu đã góp phần đưa nội dung này trở thành một phần của văn hóa công sở.

Từ quy định thành văn hóa

Thực tiễn cho thấy, môi trường làm việc không khói thuốc chỉ thực sự bền vững khi được xây dựng trên sự đồng thuận và tham gia chủ động của người lao động. Sự kết hợp hài hòa giữa quy định rõ ràng, truyền thông sáng tạo, hỗ trợ cá nhân và khen thưởng tích cực đã giúp nhiều cơ quan, đơn vị từng bước giảm tỷ lệ hút thuốc, cải thiện chất lượng môi trường làm việc.

Quan trọng hơn, những sáng kiến này đang góp phần chuyển hóa “không hút thuốc” từ một yêu cầu bắt buộc thành một chuẩn mực văn hóa - nơi mỗi cán bộ, nhân viên tự giác lựa chọn lối sống lành mạnh, vì sức khỏe của bản thân, đồng nghiệp và cộng đồng.

Xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc, vì thế, không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành Y tế hay tổ chức Công đoàn, mà là trách nhiệm chung trong hành trình hướng tới một xã hội văn minh, khỏe mạnh và phát triển bền vững.