Sức sống từ những bài giảng không khói thuốc

Khi bài giảng không chỉ dừng ở kiến thức

Cuộc thi năm nay thu hút gần 4.500 tác phẩm dự thi đến từ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục trên cả nước. Từ hàng nghìn bài dự thi, Ban Tổ chức đã lựa chọn những tác phẩm xuất sắc nhất để trao giải, đồng thời lan tỏa những mô hình giáo dục sáng tạo về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong học đường.

Theo Ban Tổ chức, điểm nổi bật của các bài dự thi năm nay là sự chuyển dịch từ phương thức truyền đạt kiến thức đơn thuần sang phát triển kỹ năng, năng lực ứng xử và khả năng tự bảo vệ của học sinh trước những nguy cơ từ thuốc lá truyền thống cũng như các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Bà Phan Thị Hải - Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) phát biểu tại lễ trao giải. Ảnh: Đình Tuệ

Nhìn từ những bài giảng đoạt giải cao, có thể thấy giáo dục phòng, chống tác hại của thuốc lá trong trường học đang được tiếp cận theo hướng thực chất hơn. Mục tiêu không chỉ là cung cấp kiến thức về tác hại của thuốc lá mà còn giúp học sinh hình thành năng lực tự bảo vệ mình trước những nguy cơ ngày càng phức tạp của xã hội hiện đại.

Phát biểu tại lễ trao giải, bà Phan Thị Hải - Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) cho rằng: “Nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt tri thức mà còn là môi trường hình thành nhân cách, hành vi và lối sống lành mạnh cho học sinh. Vì vậy, xây dựng môi trường giáo dục không khói thuốc không chỉ là yêu cầu thực thi pháp luật mà còn là trách nhiệm nhằm bảo vệ sức khỏe, tương lai của thế hệ trẻ”, bà Hải nhấn mạnh.

Đánh giá về cuộc thi thiết kế bài giảng về “Môi trường không khói thuốc” do Báo Giáo dục và Thời đại tổ chức, bà Hải cho rằng đây là sáng kiến có ý nghĩa thiết thực, góp phần đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào hoạt động chuyên môn của nhà trường một cách sinh động, sáng tạo và bền vững.

“Với 4.500 bài dự thi, chúng tôi đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự đầu tư công phu và tính sáng tạo của các tác giả. Mỗi bài giảng không chỉ cung cấp kiến thức mà còn góp phần hình thành thái độ đúng đắn, kỹ năng sống tích cực và khả năng chủ động phòng tránh tác hại của thuốc lá cho học sinh. Những sản phẩm từ cuộc thi sẽ là nguồn tài liệu thiết thực, tiếp tục được lan tỏa, bổ sung bằng kinh nghiệm thực tiễn tại các nhà trường, phục vụ hiệu quả công tác giáo dục sức khỏe cho học sinh”, bà Hải chia sẻ.

Giúp học sinh trở thành những “tuyên truyền viên không khói thuốc”

Là một trong ba tác giả đoạt giải Nhất của cuộc thi, thầy Trần Công Nam, đại diện nhóm tác giả Trường THPT Thiên Hộ Dương (Đồng Tháp), cho rằng, người thầy trong bối cảnh hiện nay cần đóng vai trò định hướng, giúp học sinh hình thành tư duy phản biện, kỹ năng nhận diện thông tin và khả năng ứng phó với những tình huống thực tế liên quan đến thuốc lá.

Nhà báo Triệu Ngọc Lâm, Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại, Trưởng Ban Tổ chức cuộc thi và bà Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) trao giấy chứng nhận và tặng hoa chúc mừng các tác giả đoạt giải Nhất. Ảnh: Đình Tuệ

Xuất phát từ thực tế thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang ngày càng len lỏi vào đời sống thanh thiếu niên thông qua mạng xã hội, các hình thức quảng bá trá hình và những lời mời gọi mang tính tò mò, nhóm tác giả đã xây dựng bài giảng theo hướng đặt học sinh vào vị trí trung tâm.

Thay vì chỉ nghe giảng, học sinh được tham gia xử lý các tình huống giả định, phân tích những thông tin đang lan truyền trên mạng, nhận diện các chiêu thức quảng cáo sai lệch cũng như tranh luận về những quan niệm chưa đúng liên quan đến thuốc lá điện tử.

Theo thầy Nam, bài giảng được xây dựng xoay quanh ba nội dung trọng tâm. Trước hết là trang bị cho học sinh kiến thức cơ bản về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe. Tiếp đó là cung cấp các quy định pháp luật liên quan đến việc sử dụng, mua bán và trao đổi các sản phẩm thuốc lá. Quan trọng hơn cả là giúp học sinh nhận diện, phản biện những thông tin sai lệch đang xuất hiện ngày càng nhiều trên môi trường số.

“Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ để các em biết thuốc lá có hại, mà để các em đủ bản lĩnh từ chối khi bị rủ rê, đủ hiểu biết để phản biện các thông tin sai lệch và có thể trở thành những tuyên truyền viên tích cực trong cộng đồng học sinh”, thầy Nam cho biết.

“Siêu nhân lá phổi xanh” bước vào lớp học

Nếu bài giảng của thầy Trần Công Nam gây ấn tượng bởi khả năng khơi gợi tư duy phản biện ở học sinh THPT thì bài giảng của cô Lê Thị Ngọc, giáo viên Trường Tiểu học Yên Thường (Hà Nội) lại chinh phục Ban Giám khảo bằng cách tiếp cận gần gũi, trực quan dành cho học sinh nhỏ tuổi.

Theo cô Ngọc, nội dung về tác hại của thuốc lá vốn khá trừu tượng đối với học sinh tiểu học. Nếu chỉ sử dụng những số liệu hay khái niệm khoa học khô khan, học sinh rất khó tiếp nhận và ghi nhớ.

Từ suy nghĩ đó, cô cùng đồng nghiệp lựa chọn hướng thiết kế bài giảng dựa trên trải nghiệm và tương tác. Điểm nhấn đặc biệt là nhân vật đồng hành mang tên “Siêu nhân lá phổi xanh”, xuất hiện xuyên suốt các hoạt động của bài học.

Nhân vật này đóng vai trò như một người bạn gần gũi, dẫn dắt học sinh khám phá kiến thức thông qua các câu chuyện, trò chơi, tình huống và hoạt động sắm vai.

“Trong bài giảng, tôi xây dựng nhân vật đồng hành là “Siêu nhân lá phổi xanh” xuất hiện xuyên suốt các hoạt động. Nhân vật này giúp các em hứng thú hơn khi tiếp nhận kiến thức, đồng thời chủ động ghi nhớ những kỹ năng cần thiết để phòng tránh tác hại của thuốc lá”, cô Ngọc chia sẻ.

Ông Nguyễn Ngọc Ân, Chủ tịch Công đoàn Giáo dục Việt Nam và ông Doãn Hồng Hà, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy (Bộ GD&ĐT) trao giấy chứng nhận và tặng hoa cho các tác giả có tác phẩm xuất sắc đạt giải Nhì. Ảnh: Đình Tuệ.

Điều mà cô Ngọc hướng tới không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn hình thành cho học sinh thái độ tích cực trong việc bảo vệ sức khỏe của bản thân và những người xung quanh.

Theo cô, khi được học thông qua trải nghiệm, hình ảnh và các câu chuyện gần gũi, học sinh dễ dàng ghi nhớ kiến thức hơn nhiều so với cách học thụ động. Quan trọng hơn, các em bắt đầu hình thành những thói quen và hành vi tích cực ngay từ khi còn nhỏ.

“Các em không chỉ biết thuốc lá có hại mà còn hiểu vì sao cần tránh xa khói thuốc, biết cách bảo vệ bản thân và có thể nhắc nhở người thân xây dựng môi trường sống lành mạnh hơn”, cô Ngọc cho biết.

Từ lớp học của thầy Trần Công Nam ở Đồng Tháp đến những tiết học cùng “Siêu nhân lá phổi xanh” của cô Lê Thị Ngọc tại Hà Nội, các bài giảng đoạt giải Nhất đã cho thấy sự sáng tạo, tâm huyết và trách nhiệm của đội ngũ nhà giáo đối với sức khỏe học sinh.

Đó cũng là giá trị lớn nhất mà cuộc thi hướng tới: Biến những bài giảng thành những trải nghiệm học tập sinh động, giúp học sinh không chỉ hiểu về tác hại của thuốc lá mà còn đủ kiến thức, kỹ năng và bản lĩnh để nói “không” với thuốc lá trong cuộc sống hằng ngày.