Kiên quyết xóa bỏ lối mòn "đến hẹn lại tuyên truyền"

Rèn phản xạ sinh tồn ngay tại vị trí lao động, kiểm tra thực chất từ thực địa

Thế nhưng, nhìn thẳng vào sự thật, tại không ít đơn vị và doanh hiện nay, công tác này vẫn đang đi theo một lối mòn: “đến hẹn lại tuyên truyền”. Hễ cứ đến tháng 5, người ta lại thấy những hội trường rực rỡ cờ hoa, những bài diễn văn dài, những khẩu hiệu treo dày đặc rồi vội vã hạ xuống khi tháng hành động khép lại.

Tư duy phong trào mang tính “mùa vụ” ấy hoàn toàn bất lực trước những tai nạn lao động khốc liệt vốn không có lịch hẹn trước. Muốn ATVSLĐ thực sự đi vào đời sống sản xuất 365 ngày trong năm, đòi hỏi một sự thay đổi mang tính cách mạng về phương thức tiếp cận.

Lý thuyết suông không bao giờ tạo ra phản xạ tự nhiên khi sự cố ập đến. Khi đối mặt với một vụ rò rỉ hóa chất, hỏa hoạn hay tai nạn máy móc, người lao động chỉ có vài "giây vàng" để đưa ra quyết định sinh tử. Kỹ năng sinh tồn đó không thể được hình thành từ những chiếc ghế đệm trong hội trường máy lạnh, mà phải được trui rèn qua mồ hôi trên thực địa, thông qua các kịch bản diễn tập ứng phó khẩn cấp thực tế.

Giải pháp căn cơ nhất là mạnh dạn cắt giảm tối đa các cuộc họp triển khai kế hoạch bằng văn bản giấy tờ, chuyển nguồn kinh phí tổ chức hội nghị sang đầu tư trực tiếp vào trang thiết bị bảo hộ, dụng cụ y tế và chi phí xây dựng kịch bản hiện trường giả định. Mô hình “Giờ G giả định” (Unannounced Emergency Drills) cần được áp dụng rộng rãi. Điểm cốt lõi của mô hình này là tính đột xuất và bất ngờ. Ban an toàn phối hợp cùng bộ phận y tế, phòng cháy chữa cháy (PCCC) cơ sở thiết lập các tình huống khẩn cấp mà không hề báo trước cho công nhân hay quản lý phân xưởng.

Một ban giám sát độc lập sẽ dùng đồng hồ bấm giờ để đo lường các chỉ số sinh tử: Mất bao nhiêu giây để ngắt nguồn điện? Đội sơ cứu tại chỗ mất bao lâu để tiếp cận nạn nhân?

Thao tác ép tim ngoài lồng ngực, băng bó hay sử dụng bình chữa cháy có đúng kỹ thuật? Sau mỗi buổi diễn tập đột xuất ấy, toàn phân xưởng chỉ cần dừng sản xuất từ 5 đến 10 phút để mổ xẻ những lỗi sai, rút kinh nghiệm trực tiếp ngay tại hiện trường. Đó mới là cách biến kỹ năng thành bản năng.

Đối với Binh đoàn 15 - đơn vị đứng chân trên địa bàn Tây Nguyên với đặc thù khai thác, chế biến mủ cao su – việc đưa diễn tập vào thực tế là yêu cầu sống còn. Nghề cạo mủ cao su vốn đối mặt với hàng loạt rủi ro đặc thù: bóng tối bao phủ (ca làm việc thường bắt đầu từ 22h đêm đến rạng sáng), địa hình trơn trượt mùa mưa, côn trùng, rắn độc rình rập, và những lưỡi dao cạo sắc bén dễ gây thương tích khi mệt mỏi.

Để giải quyết bài toán này, các đơn vị thuộc Binh đoàn đã đưa việc huấn luyện ATVSLĐ ra khỏi phòng học, tổ chức trực tiếp tại các lô cao su vào khoảng từ 22h đến 24h đêm. Công nhân được tập huấn “Tư thế cạo an toàn” để bảo vệ cột sống và tránh dao bật vào người; được diễn tập sơ cứu “Giờ vàng” khi bị rắn cắn ngay dưới ánh đèn pin đội đầu. Đồng thời, tại các lán cân mủ giữa rừng sâu, hệ thống “Túi y tế mini” luôn được trang bị sẵn sàng, kết hợp với các pano tranh cổ động trực quan, hướng dẫn ngắn gọn cách cầm máu, garo đúng cách.

Sự sáng tạo còn thể hiện rõ qua mô hình “Để xăng tập trung” của Đoàn KT-QP 716. Nhận thấy công nhân đi làm bằng xe máy thường có thói quen tích trữ xăng trong chai nhựa tại nhà gỗ, tiềm ẩn nguy cơ hỏa hoạn khủng khiếp dưới cái nắng Tây Nguyên, đơn vị đã xây dựng khu chứa xăng tập trung an toàn tại các đội sản xuất.

Mỗi người lao động có một ngăn tủ riêng, có khóa riêng để bảo quản nhiên liệu. Cách làm giản dị nhưng thiết thực này đã triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ cháy nổ từ gốc rễ, mang lại sự bình yên cho từng nếp nhà của công nhân.

Song song với diễn tập, công tác kiểm tra cũng phải sâu sát, tránh hình thức. Việc kiểm tra theo kế hoạch báo trước chỉ tạo ra những "vở kịch an toàn" hoàn hảo trên giấy tờ. Giải pháp đột phá là chuyển sang kiểm tra đột xuất, chấm điểm liên tục và định lượng hóa các tiêu chí an toàn thông qua cơ chế “Thẻ điểm an toàn điện tử” (Safety Scorecard).

Bằng cách áp dụng mô hình “Kiểm tra chéo” - nơi các Tổ trưởng tổ sản xuất kiểm tra ngẫu nhiên lẫn nhau và chấm điểm trực tiếp qua ứng dụng di động – điểm số an toàn (Safety KPI) sẽ được cập nhật theo thời gian thực. Để chế tài thực sự có "uy lực", kết quả an toàn phải được gắn chặt với quỹ lương, thưởng và cơ hội thăng tiến của quản lý cấp trung. Phân xưởng nào rơi vào “Vùng đỏ” (dưới 70/100 điểm) quá hai tuần sẽ lập tức bị đình chỉ vận hành để chấn chỉnh; ngược lại, những đơn vị giữ vững “Vùng xanh” (trên 95 điểm) sẽ được thưởng “nóng” xứng đáng.

Phát huy vai trò "lá chắn" Công đoàn, chủ động kiểm soát nguy cơ bằng công nghệ

Một trong những rào cản lớn nhất khiến công tác ATVSLĐ tại nhiều doanh nghiệp bị xem nhẹ là vị thế yếu thế của cán bộ an toàn và công đoàn cơ sở. Vì nhận lương từ chủ doanh nghiệp, họ thường mang tâm lý e dè, không dám đấu tranh, dừng sản xuất trước các nguy cơ mất an toàn do áp lực tiến độ từ phía người sử dụng lao động.

Để giải quyết triệt để nút thắt này, cần khẳng định và luật hóa vai trò giám sát độc lập của Tổ chức Công đoàn. Phải xây dựng mạng lưới An toàn vệ sinh viên (ATVSV) thành những "thanh tra viên" thực thụ tại từng tổ sản xuất. Đặc biệt, cần thiết lập và vận hành nghiêm túc quy chế “Quyền từ chối làm việc nguy hiểm” (Stop Work Authority - SWA).

Theo quy chế này, bất kỳ người lao động hay ATVSV nào cũng có quyền ra lệnh dừng ngay lập tức một dây chuyền sản xuất nếu phát hiện nguy cơ trực tiếp đe dọa đến tính mạng con người (như giàn giáo thiếu dây an toàn, hệ thống thông gió hầm kín bị hỏng, máy dập mất tấm chắn bảo vệ...). Cơ chế này phải bảo vệ tuyệt đối người ra lệnh: họ không bị trừ lương, không bị kỷ luật ngay cả khi tình huống sau đó được đánh giá là chưa đến mức nguy hiểm nghiêm trọng. Công đoàn cấp trên sẽ đóng vai trò trọng tài độc lập đứng ra bảo vệ người lao động trước mọi sự trù dập.

Tuy nhiên, con người không phải là cỗ máy; ai cũng có lúc mệt mỏi, lơ là hoặc chủ quan. Do đó, việc ứng dụng công nghệ để tự động hóa giám sát, chuyển trạng thái từ "khắc phục hậu quả" sang "dự báo và ngăn chặn" chính là chìa khóa cốt lõi của quản trị an toàn hiện đại.

Tại các nhà máy chế biến mủ cao su của Binh đoàn 15, nơi công nhân phải đối mặt với các nguy cơ từ hóa chất Amoniac độc hại, các bộ phận trục cán cơ khí có lực cuốn cực lớn, hay lò sấy nhiệt độ cao, việc chuyển đổi số đang mang lại những hiệu quả vượt trội. Hệ thống Camera AI giám sát hành vi (AI Safety Camera) được tích hợp vào camera an ninh sẵn có, tự động quét toàn bộ nhà xưởng. Khi phát hiện một công nhân không đeo kính bảo hộ khi hàn, thiếu mũ bảo hiểm tại khu vực cẩu hàng, hay bước vào vùng nguy hiểm quanh trục cán, hệ thống sẽ tự động phát loa cảnh báo tại chỗ và gửi thẳng hình ảnh vi phạm về điện thoại của Quản đốc để xử lý.

Trước mỗi ca làm việc, thay vì những buổi giao ban rườm rà, công nhân tiến hành quét mã QR tại máy mình phụ trách và hoàn thành Nhật ký An toàn số (Pre-shif E-Check) bằng việc trả lời nhanh 3 câu hỏi trắc nghiệm ngẫu nhiên về quy trình an toàn của chính chiếc máy đó. Nếu trả lời sai, hệ thống sẽ tự động khóa quyền khởi động máy của công nhân đó trong ca trực, buộc tổ trưởng phải vào hướng dẫn và kích hoạt lại.

Đồng thời, tại các khu vực nguy hiểm, quy trình nghiêm ngặt như khi bảo dưỡng máy móc phải áp dụng nguyên tắc khóa an toàn cá nhân: thợ bảo dưỡng tự tay ngắt cầu dao, khóa ổ khóa của riêng mình vào tủ điện và treo biển cảnh báo “Có người đang làm việc - Cấm bật điện” để loại trừ hoàn toàn tai nạn do đóng điện nhầm.

Bên cạnh công nghệ, tư duy truyền thông cũng cần được thay đổi tận gốc rễ. Hãy thay thế những khẩu hiệu khô khan mang tính hô hào bằng những thông điệp lay động lòng người, đánh thẳng vào tâm lý, tình cảm gia đình của người lao động: “Phía sau bàn máy của bạn là nụ cười của con thơ” hay “Mục tiêu tối cao của ngày hôm nay: Tất cả chúng ta trở về nhà an toàn với gia đình”.

Các doanh nghiệp nên lắp đặt các bảng điện tử hiển thị dòng chữ: “Nhà máy chúng ta đã trải qua N ngày AN TOÀN không có tai nạn lao động”. Con số tăng dần lên mỗi ngày không chỉ là minh chứng cho sự chuyên nghiệp, mà còn tạo ra niềm tự hào tập thể, kích thích ý thức tự giác giữ gìn kỷ lục an toàn của từng cá nhân.

Khi công tác ATVSLĐ được vận hành bằng tư duy thực chất, được số hóa để kiểm soát rủi ro chủ động, nó sẽ mang lại lợi ích kinh tế rõ ràng cho doanh nghiệp: giảm chi phí đền bù, tránh gián đoạn sản xuất, nâng cao uy tín thương hiệu và trên hết là bảo vệ toàn vẹn sinh mạng con người. Chỉ khi đó, ngọn lửa của “Tháng hành động” mới không bị dập tắt khi tháng 5 đi qua, mà sẽ cháy sáng, ăn sâu bén rễ thành một nét văn hóa an toàn bền vững suốt 365 ngày trong năm.