Quản lý tài chính công đoàn: Nguồn lực quan trọng thực hiện sứ mệnh bảo vệ người lao động

Theo ông Long, tài chính công đoàn là nguồn lực quan trọng giúp công đoàn thực hiện sứ mệnh chính trị - xã hội qua các giai đoạn lịch sử: bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động, đại diện trong quan hệ lao động và tham gia xây dựng chính sách pháp luật, góp phần đảm bảo công bằng xã hội.

PGS.TS Ngô Trí Long. Ảnh: Nguyễn Việt

Không có nguồn lực tài chính, công đoàn khó duy trì hoạt động thường xuyên, chăm lo đoàn viên hay tham gia các nhiệm vụ lớn như xây dựng giai cấp công nhân vững mạnh.

Ông lấy ví dụ công đoàn khu công nghiệp Bình Dương đã sử dụng hiệu quả kinh phí để tập huấn pháp luật lao động, thương lượng tăng lương và bảo vệ quyền lợi người lao động.

Về đặc thù, tài chính công đoàn khác ngân sách nhà nước và tài chính doanh nghiệp. Nguồn thu chủ yếu gồm: kinh phí công đoàn 2% do người sử dụng lao động đóng, đoàn phí công đoàn 0.5%, hỗ trợ từ ngân sách nhà nước và các nguồn từ hoạt động, tài trợ, viện trợ.

Tài chính công đoàn phục vụ trực tiếp chức năng đại diện, chăm lo đoàn viên, trong khi ngân sách nhà nước chi cho quốc phòng, an sinh xã hội, đầu tư phát triển; còn tài chính doanh nghiệp nhằm tối đa hóa lợi nhuận.

Ông Long đánh giá cao cơ chế phân cấp tài chính hiện nay, với 70-75% nguồn lực được chuyển về công đoàn cơ sở là mức hợp lý, tăng quyền tự chủ và gắn trách nhiệm sử dụng hiệu quả.

Điều này giúp công đoàn cơ sở tổ chức các hoạt động thiết thực như khám sức khỏe định kỳ, hỗ trợ tai nạn lao động, chăm lo Tết cho công nhân xa quê, đặc biệt khi doanh nghiệp gặp khó khăn.

Liên quan đến dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 2013 quy định các tổ chức chính trị - xã hội trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, ông Long nhận định quy định này sẽ ảnh hưởng đến tính độc lập tài chính của công đoàn.

“Nếu trực thuộc, công đoàn sẽ phụ thuộc ngân sách phân bổ từ Mặt trận, chịu kiểm soát chặt chẽ, mất tư cách pháp nhân đầy đủ, khó chủ động hoạt động và có nguy cơ suy yếu vai trò đại diện, bảo vệ người lao động”, ông Long nói.

Để xây dựng hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch, hiệu quả khi Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tiếp tục là đơn vị dự toán cấp 1, ông Long đề xuất hoàn thiện văn bản pháp luật liên quan; phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm.

Chuẩn hóa quy trình giao, phân bổ, quyết toán theo kết quả đầu ra; minh bạch, công khai theo Luật Ngân sách nhà nước; nâng cao năng lực giám sát, kiểm tra và ứng dụng công nghệ số trong quản lý tài chính.

Về mô hình quản lý tài chính công đoàn hiện đại, hiệu quả, bền vững trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, ông Long nhấn mạnh 5 yếu tố then chốt. Đó là, minh bạch, công khai thu chi để tạo niềm tin và giám sát từ đoàn viên; Ứng dụng chuyển đổi số để nâng cao quản lý, giảm chi phí.

Đa dạng hóa nguồn thu từ các hoạt động hợp pháp như đào tạo, tư vấn pháp luật; Xây dựng mô hình hiện đại, bền vững; Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tài chính qua đào tạo, tập huấn và tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật, phù hợp Luật Công đoàn và Luật Ngân sách nhà nước.