Quy định mới về nghỉ phép năm người lao động cần biết

Mỗi năm người lao động được nghỉ từ 12 đến 16 ngày

Theo Điều 113 Bộ luật Lao động, người lao động làm việc đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động thì được nghỉ hằng năm, hưởng nguyên lương theo hợp đồng lao động (thường gọi là nghỉ phép năm). Tùy theo tính chất công việc và điều kiện lao động, số ngày nghỉ phép năm được xác định khác nhau.

Cụ thể, người lao động làm việc trong điều kiện bình thường được nghỉ 12 ngày làm việc/năm. Đối với người lao động chưa thành niên, lao động là người khuyết tật hoặc người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thì thời gian nghỉ phép năm là 14 ngày làm việc. Trường hợp làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thì số ngày nghỉ phép tăng lên 16 ngày làm việc/năm.

Với những người lao động chưa làm đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động, số ngày nghỉ hằng năm được tính theo tỷ lệ tương ứng với số tháng làm việc thực tế. Cách tính được xác định bằng cách lấy số ngày nghỉ hằng năm (cộng với số ngày nghỉ tăng thêm theo thâm niên nếu có), chia cho 12 tháng rồi nhân với số tháng làm việc trong năm.

Bên cạnh số ngày nghỉ phép cơ bản, pháp luật lao động còn ghi nhận chế độ nghỉ phép tăng thêm theo thâm niên. Theo Điều 114 Bộ luật Lao động, cứ đủ 5 năm làm việc cho một người sử dụng lao động thì số ngày nghỉ hằng năm của người lao động được tăng thêm 1 ngày. Quy định này nhằm khuyến khích người lao động gắn bó lâu dài với doanh nghiệp và bảo đảm tốt hơn quyền nghỉ ngơi sau nhiều năm cống hiến.

Nghỉ phép năm là một trong những quyền lợi quan trọng, gắn trực tiếp với sức khỏe, đời sống và sự tái tạo sức lao động của người lao động. Ảnh ĐVCC.

Không nghỉ phép có được thanh toán bằng tiền?

Đây là vấn đề được nhiều người lao động quan tâm, song câu trả lời lại phụ thuộc vào khu vực làm việc: khu vực công hay khu vực tư nhân.

Đối với viên chức, Điều 13 Luật Viên chức năm 2010 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2019) quy định viên chức được nghỉ hằng năm, nghỉ lễ, nghỉ việc riêng theo pháp luật lao động. Trường hợp do yêu cầu công việc mà viên chức không sử dụng hoặc sử dụng không hết số ngày nghỉ hằng năm thì được thanh toán một khoản tiền cho những ngày không nghỉ.

Luật Viên chức năm 2010 hiện vẫn còn hiệu lực, do đó chế độ thanh toán tiền nghỉ phép chưa sử dụng vẫn được áp dụng. Từ ngày 1/7/2026, Luật Viên chức năm 2025 chính thức có hiệu lực. Trong luật mới, quyền nghỉ phép của viên chức được quy định tại Điều 14, tiếp tục khẳng định việc viên chức được thanh toán bằng tiền nếu không sử dụng hết số ngày nghỉ hằng năm. Tuy nhiên, điểm mới là việc thanh toán này được thực hiện theo quy chế chi tiêu nội bộ của đơn vị và phải phù hợp với khả năng tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập.

Đối với cán bộ, công chức, chế độ tương tự được quy định tại Điều 11 Luật Cán bộ, công chức năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025. Theo đó, cán bộ, công chức được nghỉ hằng năm, nghỉ lễ, Tết, nghỉ việc riêng, nghỉ không hưởng lương theo quy định của pháp luật về lao động.

Trường hợp do yêu cầu nhiệm vụ mà cán bộ, công chức không sử dụng hoặc sử dụng không hết số ngày nghỉ hằng năm thì ngoài tiền lương, còn được thanh toán thêm một khoản tiền tương ứng với tiền lương cho những ngày không nghỉ. Đây là cơ chế nhằm bù đắp phần quyền lợi nghỉ ngơi bị “hy sinh” vì nhiệm vụ chung.

Đối với người lao động làm việc trong khu vực doanh nghiệp, chế độ thanh toán tiền nghỉ phép năm được quy định chặt chẽ hơn. Khoản 3 Điều 113 Bộ luật Lao động nêu rõ: chỉ trong trường hợp người lao động thôi việc hoặc bị mất việc làm mà chưa nghỉ hoặc chưa nghỉ hết số ngày nghỉ hằng năm thì người sử dụng lao động mới có trách nhiệm thanh toán tiền lương cho những ngày chưa nghỉ.

Như vậy, với các trường hợp người lao động vẫn đang làm việc bình thường, việc không sử dụng hết ngày nghỉ phép năm sẽ không đồng nghĩa với việc được nhận tiền thay cho ngày nghỉ. Đây là điểm người lao động khu vực tư nhân cần đặc biệt lưu ý để tránh thiệt thòi về quyền lợi.

Từ các quy định trên có thể thấy, nghỉ phép năm trước hết là quyền lợi để người lao động nghỉ ngơi, phục hồi sức khỏe, chứ không phải khoản thu nhập bổ sung. Do đó, người lao động nên chủ động xây dựng kế hoạch sử dụng ngày nghỉ hằng năm một cách hợp lý, có thể chia thành nhiều đợt trong năm.

Trường hợp cuối năm vẫn chưa sử dụng hết ngày nghỉ phép, người lao động có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động để chuyển sang năm sau. Theo quy định, việc nghỉ gộp được thực hiện tối đa không quá 3 năm/lần. Việc nắm rõ quy định pháp luật sẽ giúp người lao động bảo vệ tốt hơn quyền lợi của mình, nhất là trong bối cảnh nhiều quy định mới sẽ chính thức áp dụng từ năm 2026.