Vai trò của cán bộ Công đoàn trong thu hút lao động phi chính thức vào tổ chức Công đoàn

Thách thức thu hút lao động phi chính thức

Luật Công đoàn 2012 quy định chỉ những người lao động “làm việc trong cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp” mới có quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn. Luật Công đoàn 2024 đã được sửa đổi theo hướng mở rộng cho cả những người “làm việc không có quan hệ lao động” có quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn.

“Làm việc không có quan hệ lao động” là cụm từ giờ đây không còn xa lạ. Điểm chung của họ là sự thiếu vắng các hợp đồng lao động truyền thống, đồng nghĩa với việc họ thường xuyên phải đối mặt với những rủi ro và thiệt thòi về pháp lý, bảo hiểm, an toàn lao động và cơ hội phát triển nghề nghiệp.

LĐLĐ TP. Đà Nẵng công bố thành lập và ra mắt Nghiệp đoàn lái xe công nghệ Grab. Ảnh: LĐLĐ.

Việc hiện thực quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn cho những người “làm việc không có quan hệ lao động” chắc chắn sẽ không phải là một hành trình dễ dàng bởi đối mặt với không ít thách thức.

Một trong những thách thức lớn nhất là sự đa dạng và phân tán của lực lượng lao động này. Họ bao gồm những người làm việc tự do trong nhiều lĩnh vực khác nhau như công nghệ thông tin, thiết kế, dịch thuật, tư vấn, giáo viên tư thục…; những người làm việc trên các nền tảng trực tuyến như lái xe công nghệ, giao hàng, giúp việc nhà… Mỗi nhóm đối tượng này lại có những đặc thù riêng về công việc, thu nhập, điều kiện làm việc và nhu cầu bảo vệ quyền lợi. Việc tìm ra tiếng nói chung và xây dựng sự đoàn kết ở từng nhóm này là một bài toán không đơn giản.

Thách thức thứ hai đến từ sự thiếu vắng một “người sử dụng lao động” rõ ràng trong nhiều trường hợp. Đối với những người làm việc trên các nền tảng trực tuyến, họ có thể làm việc cho nhiều nền tảng khác nhau hoặc có nhiều khách hàng cùng một lúc. Điều này gây khó khăn trong việc xác định đối tượng để thương lượng tập thể và giải quyết các tranh chấp lao động.

Tính chất linh hoạt và không ổn định của công việc cũng là một rào cản lớn trong việc tập hợp. Nhiều người lao động phi chính thức có thu nhập bấp bênh, thời gian làm việc không cố định, và thường xuyên phải đối mặt với tình trạng thiếu việc làm. Điều này khiến họ có thể không có nhiều thời gian và nguồn lực để tham gia vào các hoạt động công đoàn.

Bên cạnh đó, nhận thức về vai trò và lợi ích của công đoàn có thể còn hạn chế ở một bộ phận người lao động phi chính thức. Họ có thể chưa quen với tổ chức Công đoàn hoặc chưa thấy được sự cần thiết của việc tham gia công đoàn trong bối cảnh công việc hiện tại của mình.

Cần nâng cao năng lực và chủ động của cán bộ Công đoàn

Để thu hút và xây dựng được niềm tin với lực lượng lao động đặc thù này, cán bộ Công đoàn có vai trò rất quan trọng. Chính vì vậy, mỗi cán bộ Công đoàn cần trang bị cho mình những năng lực cốt lõi sau:

Thứ nhất, thấu hiểu sâu sắc về người lao động: Cán bộ Công đoàn cần dành thời gian nghiên cứu, tìm hiểu về đặc điểm kinh tế - xã hội, tâm lý, nhu cầu và những vấn đề pháp lý mà người lao động phi chính thức đang phải đối mặt. Cần nắm bắt được sự đa dạng trong hình thức làm việc, thu nhập, trình độ và những mối quan tâm khác nhau của từng nhóm đối tượng. Sự thấu hiểu này là nền tảng để xây dựng các chương trình và phương pháp tiếp cận phù hợp.

Thứ hai, kỹ năng giao tiếp và vận động linh hoạt: Không còn môi trường tập trung như doanh nghiệp, cán bộ Công đoàn cần phát triển kỹ năng giao tiếp mềm dẻo, linh hoạt, có khả năng tiếp cận và xây dựng mối quan hệ tin cậy với người lao động phi chính thức thông qua nhiều kênh khác nhau. Cán bộ Công đoàn cần biết cách lắng nghe, thấu hiểu, chia sẻ và truyền tải thông điệp về vai trò, lợi ích thiết thực của công đoàn một cách hấp dẫn và dễ hiểu. Việc xây dựng lòng tin cần thời gian. Bắt đầu bằng việc cung cấp thông tin hữu ích, hỗ trợ giải quyết các vấn đề nhỏ, thể hiện sự đồng hành chân thành trước khi kêu gọi gia nhập. Lắng nghe nhiều hơn, nói về lợi ích của họ trước tiên.

Cán bộ Công đoàn vận động người lao động trong doanh nghiệp gia nhập tổ chức Công đoàn. Ảnh minh họa: VĂN LUẬN.

Thứ ba, nắm vững pháp luật và nghiệp vụ công đoàn trong bối cảnh mới: Luật Công đoàn 2024 mang đến những quy định mới, cán bộ Công đoàn cần được trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật liên quan đến quyền và nghĩa vụ của người lao động phi chính thức khi tham gia công đoàn, cũng như tổ chức và hoạt động công đoàn phù hợp với đối tượng này. Cán bộ Công đoàn cần có khả năng tư vấn, hỗ trợ pháp lý và bảo vệ quyền lợi chính đáng cho đoàn viên trong bối cảnh làm việc phi truyền thống.

Thứ tư, đổi mới mạnh mẽ, ứng dụng công nghệ và truyền thông số: Việc sử dụng hiệu quả các công cụ trực tuyến, mạng xã hội, ứng dụng di động và các kênh truyền thông số là vô cùng quan trọng để tiếp cận, kết nối và tương tác với lực lượng lao động phi chính thức, những người có xu hướng hoạt động mạnh mẽ trên môi trường trực tuyến. Cán bộ Công đoàn cần trang bị kỹ năng sử dụng các công cụ này để tuyên truyền, vận động, tổ chức các hoạt động trực tuyến và xây dựng cộng đồng đoàn viên. Cán bộ Công đoàn cần xây dựng nội dung hấp dẫn, ngắn gọn, trực quan (video, infographic) về lợi ích khi gia nhập công đoàn, giải đáp thắc mắc thường gặp hay tổ chức các buổi livestream tư vấn, giao lưu.

Thứ năm, tăng cường xây dựng mạng lưới và hợp tác: Việc xây dựng mối quan hệ hợp tác với các tổ chức xã hội, các chuyên gia, luật sư, những người có ảnh hưởng trong cộng đồng lao động phi chính thức và các nền tảng công nghệ là rất quan trọng để mở rộng phạm vi tiếp cận và tăng cường hiệu quả hoạt động của công đoàn.

Cuối cùng, tinh thần trách nhiệm và sự kiên trì: Công tác vận động người lao động phi chính thức có thể gặp nhiều khó khăn và đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn và tinh thần trách nhiệm cao của cán bộ Công đoàn. Mỗi cán bộ Công đoàn cần có sự nhiệt huyết, tận tâm và không ngừng nỗ lực để xây dựng và phát triển tổ chức Công đoàn ngày càng vững mạnh.

Xem thêm: Đẩy mạnh phát triển đoàn viên và thành lập công đoàn cơ sở năm 2025

Luật Công đoàn 2024: Để luật “thấm sâu” vào đời sống người lao động Để Luật Công đoàn (sửa đổi) năm 2024 thực sự đi vào cuộc sống, "thấm sâu" vào nhận thức và hành động của mỗi đoàn ...

Công đoàn - điểm tựa vững chắc cho người lao động trong biến động thị trường lao động Trong bối cảnh thị trường lao động không ngừng biến đổi, vai trò của tổ chức Công đoàn càng trở nên quan trọng, đặc biệt ...

Bảo đảm hoạt động của công đoàn trong Luật Công đoàn 2024 Bảo đảm hoạt động của Công đoàn được thể hiện cụ thể ở các điều 26,27,28 trong Luật Công đoàn 2024.