Bài 2: “Mái nhà chung” nâng đỡ giấc mơ an cư của người lao động

“Mái nhà chung” của công nhân xa quê

Nếu như trước đây, những dãy nhà trọ ven các khu công nghiệp ở Đà Nẵng thường mang dáng dấp khép kín, rời rạc thì nay diện mạo ấy đã dần thay đổi. Sự xuất hiện của các Tổ công nhân tự quản đã thổi vào những khu trọ một sức sống mới - nơi con người không chỉ sống cạnh nhau mà còn sống cùng nhau, sẻ chia và gắn bó.

Ông Nguyễn Thanh Dũng, Tổ trưởng Tổ nhà trọ tự quản số 1, phường Liên Chiểu động viên công nhân đang sinh sống tại khu nhà trọ của mình. Ảnh nhân vật cung cấp.

Một trong những mô hình thí điểm đầu tiên là Tổ công nhân tự quản số 1 tại phường Liên Chiểu, do ông Nguyễn Thanh Dũng - chủ nhà trọ, đồng thời là Tổ trưởng trực tiếp điều hành. Được Liên đoàn Lao động thành phố triển khai thí điểm từ năm 2010, tổ nhanh chóng trở thành hình mẫu tiêu biểu trong việc xây dựng môi trường sống an toàn và đoàn kết.

Ông Dũng chia sẻ, thời điểm mới thành lập, điều quan trọng nhất không phải là đặt ra những quy định cứng nhắc, mà là tạo dựng niềm tin và sự gắn kết giữa những người lao động vốn xa lạ. “Chúng tôi xác định rõ, muốn quản lý tốt thì trước hết phải tạo được sự đồng thuận. Khi công nhân cảm thấy được lắng nghe, được quan tâm, họ sẽ tự giác chấp hành và cùng nhau xây dựng môi trường sống tốt hơn”, ông nói.

Theo ghi nhận, tại khu trọ, các nội quy về an ninh, vệ sinh, giờ giấc sinh hoạt được phổ biến rõ ràng. Mọi người được nhắc nhở nâng cao ý thức tự bảo vệ tài sản, cảnh giác với người lạ, đồng thời chủ động thông tin cho chủ trọ khi có dấu hiệu bất thường. Nhờ đó, tình trạng mất an ninh gần như không còn xảy ra.

Không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo an toàn, các tổ tự quản còn trở thành “sợi dây” kết nối tình người. Chị Nguyễn Thị Hiền (quê Quảng Trị) đang sinh sống tại đây, chia sẻ: “Trước đây ở các dãy trò không được an toàn nên đi làm về là đóng cửa, ít giao tiếp nên rất cô đơn. Từ khi chuyển sang ở khu trọ có tổ tự quản, mọi người gần gũi hơn, hỏi han nhau như người thân. Khi tôi bị ốm, mọi người đến thăm, hướng dẫn làm thủ tục bảo hiểm, tôi cảm thấy ấm lòng vô cùng”.

Mẹ con chị Hiền rất yên tâm khi ở Khu nhà trò có tổ công nhân tự quản. Ảnh: Nguyễn Thanh Dũng.

Cùng chung cảm nhận, chị Nguyễn Thị Lê (quê Thanh Hóa) cho biết, điều thay đổi lớn nhất chính là sự gắn kết trong cộng đồng. “Trước đây ai ở phòng nấy, giờ thì khác. Những buổi sinh hoạt tổ, những lần cùng nhau dọn dẹp hay đơn giản là hỏi thăm sau giờ làm đã khiến cuộc sống nhẹ nhàng hơn. Tôi có cảm giác mình có thêm một gia đình thứ hai”, chị nói.

Chính sự gắn kết ấy đã biến những khu nhà trọ vốn tạm bợ trở thành “mái nhà chung” - nơi người lao động không chỉ ở, mà còn sống, chia sẻ và gắn bó lâu dài.

Điểm tựa giữ bình yên khu trọ

Một trong những dấu ấn rõ nét nhất của mô hình Tổ công nhân tự quản là vai trò trong việc đảm bảo an ninh trật tự tại các khu dân cư có đông công nhân sinh sống.

Liên Chiểu - địa bàn tập trung nhiều khu công nghiệp - từng là nơi tiềm ẩn không ít nguy cơ về an ninh. Tuy nhiên, nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa công an, công đoàn và chính quyền địa phương trong việc xây dựng các tổ tự quản, tình hình đã có những chuyển biến rõ rệt.

Thượng tá Nguyễn Văn Thanh, Trưởng Công an phường Liên Chiểu, cho biết các tổ tự quản đã trở thành lực lượng nòng cốt hỗ trợ công an trong công tác nắm tình hình và phòng ngừa tội phạm. Thông qua các tổ, việc tuyên truyền pháp luật đến công nhân được thực hiện nhanh chóng, trực tiếp và dễ tiếp nhận hơn.

Thực tế cho thấy, trước khi có mô hình này, nhiều khu nhà trọ thường xảy ra trộm cắp, mâu thuẫn hoặc phát sinh tệ nạn xã hội. Nhưng khi tổ tự quản đi vào hoạt động, các vấn đề này giảm rõ rệt. Người lao động không chỉ chấp hành tốt quy định cư trú mà còn chủ động phát hiện, báo tin kịp thời các hành vi vi phạm.

Song song với đó, mô hình “Nhà trọ an toàn - không tội phạm, không tệ nạn xã hội” được triển khai đã nâng cao ý thức trách nhiệm của cả chủ nhà trọ và người thuê. Các buổi tuyên truyền về phòng chống tội phạm, ma túy, an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy… được tổ chức định kỳ, vừa cung cấp kiến thức, vừa tạo không gian giao lưu, gắn kết cộng đồng.

Chính từ sự chủ động, đồng lòng của người dân, nhiều vụ việc đã được phát hiện và xử lý ngay từ sớm, không để phát sinh phức tạp. Những khu nhà trọ từng tiềm ẩn nguy cơ nay trở thành những điểm sáng về an ninh, trật tự.

“Cánh tay nối dài” của tổ chức Công đoàn

Không chỉ góp phần giữ gìn an ninh, mô hình Tổ công nhân tự quản còn đóng vai trò quan trọng trong công tác chăm lo, bảo vệ người lao động - trở thành “cánh tay nối dài” của tổ chức Công đoàn tại cơ sở.

Theo đồng chí Lê Văn Đại, Phó Chủ tịch Thường trực Liên đoàn Lao động thành phố Đà Nẵng, mô hình được tổ chức bài bản, phù hợp với đặc thù sinh sống của công nhân. Mỗi tổ đều có Ban điều hành gồm chủ nhà trọ, đại diện công nhân, cùng sự tham gia của chính quyền, công đoàn và công an.

Chính sự phối hợp đồng bộ này giúp công đoàn nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng của người lao động. Những vấn đề liên quan đến tiền lương, điều kiện làm việc, chế độ bảo hiểm… được phản ánh nhanh chóng, góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của công nhân.

Trong gần 15 năm qua, các cấp công đoàn đã tổ chức hơn 500 buổi tuyên truyền pháp luật tại các khu nhà trọ, thu hút trên 50.000 lượt công nhân tham gia. Nội dung không chỉ xoay quanh Bộ luật Lao động, Bảo hiểm xã hội, Luật Công đoàn mà còn mở rộng sang an ninh mạng, kỹ năng sống, phòng chống tệ nạn xã hội…

Bình quân mỗi năm, Liên đoàn Lao động thành phố tổ chức từ 20 - 30 buổi tuyên truyền trực tiếp; công đoàn cấp dưới cũng chủ động phối hợp triển khai theo kế hoạch địa phương. Qua đó, giúp người lao động nâng cao nhận thức pháp luật, xây dựng lối sống văn minh và tinh thần đoàn kết.

Đặc biệt, từ tháng 9.2023, với sự phối hợp của Công an thành phố và UBND các địa phương, mô hình được củng cố toàn diện. Đến nay, toàn thành phố đã có 76 tổ với hơn 11.000 công nhân sinh sống tại gần 5.600 phòng trọ, tập trung tại các địa bàn như Liên Chiểu, Sơn Trà, Cẩm Lệ và Bà Nà.

Công đoàn phường Liên Chiểu tặng quà cho công nhân tại các tổ công nhân tự quản khu nhà trọ. Ảnh Công đoàn phường Liên Chiểu.

Thông qua Ban điều hành các tổ, công đoàn còn từng bước xây dựng mạng lưới cộng tác viên dư luận xã hội trong công nhân. Nhờ đó, nhiều vấn đề phát sinh được phát hiện sớm, xử lý kịp thời ngay từ cơ sở, không để hình thành “điểm nóng”.

Không chỉ là mô hình quản lý, Tổ công nhân tự quản còn là nơi lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc. Các hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa”, “Xóa đói giảm nghèo”, hỗ trợ công nhân khó khăn… được lồng ghép triển khai hiệu quả.

Nhiều khu trọ được hỗ trợ xây dựng nhà sinh hoạt cộng đồng, nơi công nhân có thể gặp gỡ, trao đổi sau giờ làm việc. Những món quà dịp lễ, Tết, dù không lớn, nhưng mang ý nghĩa tinh thần to lớn, giúp người lao động cảm thấy được quan tâm, sẻ chia.

Sự tham gia tích cực của chủ nhà trọ cũng là yếu tố quan trọng. Nhiều chủ trọ không chỉ phối hợp với Ban điều hành mà còn chủ động cải thiện điều kiện ăn ở, đảm bảo vệ sinh môi trường, an ninh trật tự. Từ đó, các khu trọ dần thay đổi diện mạo, trở thành không gian sống văn minh, thân thiện.

Chị Nguyễn Thị Lệ, sinh sống tại một tổ nhà trọ tự quản phường Sơn Trà xúc động chia sẻ: “Chúng tôi đi làm xa quê, điều mong mỏi nhất là có nơi ở ổn định, an toàn. Nhờ có tổ tự quản, mọi người quan tâm, giúp đỡ nhau như một gia đình, nên ai cũng muốn gắn bó lâu dài”. Chính những “mái nhà chung” như vậy đã góp phần giữ chân người lao động, tạo nguồn lực ổn định cho sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

Nền tảng cho một thành phố đáng sống

Từ một mô hình thí điểm nhỏ, Tổ công nhân tự quản khu nhà trọ đã phát triển mạnh mẽ, khẳng định tính hiệu quả và bền vững trong thực tiễn. Không chỉ giúp người lao động “an cư”, mô hình còn góp phần xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh, nghĩa tình - những yếu tố cốt lõi làm nên một thành phố đáng sống.

Quan trọng hơn, mô hình đã cho thấy một cách tiếp cận đầy nhân văn: khi người lao động được quan tâm cả về vật chất lẫn tinh thần, họ sẽ yên tâm làm việc, gắn bó lâu dài và cống hiến nhiều hơn cho xã hội.

Từ những khu nhà trọ giản dị, tinh thần đoàn kết, sẻ chia đã được thắp lên, lan tỏa trong cộng đồng công nhân. Đó không chỉ là câu chuyện về quản lý hay an ninh, mà còn là câu chuyện về con người – về sự quan tâm, gắn bó và trách nhiệm.

Theo lãnh đạo Liên đoàn Lao động thành phố, bên cạnh những kết quả đã đạt được, mô hình Tổ công nhân tự quản khu nhà trọ tại Đà Nẵng vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện theo hướng ngày càng thiết thực, phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của người lao động. Trong bối cảnh lực lượng công nhân không ngừng gia tăng, tính chất công việc và nơi ở thường xuyên biến động, việc duy trì và nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ tự quản đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, lâu dài của cả hệ thống chính trị.

Thời gian tới, các cấp công đoàn thành phố xác định sẽ tiếp tục mở rộng mô hình đến nhiều khu vực có đông công nhân sinh sống, đặc biệt là các khu nhà trọ mới hình thành quanh các khu, cụm công nghiệp. Đồng thời, nội dung sinh hoạt của các tổ cũng sẽ được đổi mới, đa dạng hơn, gắn với nhu cầu thiết thực của người lao động như tư vấn pháp luật, hỗ trợ việc làm, chăm sóc sức khỏe, nâng cao kỹ năng sống.

Một hướng đi quan trọng khác là tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý và kết nối thông tin giữa các thành viên. Việc xây dựng các nhóm liên lạc trực tuyến, cập nhật thông tin nhanh chóng sẽ giúp Ban điều hành kịp thời nắm bắt tình hình, hỗ trợ công nhân khi cần thiết.

Không chỉ dừng lại ở phạm vi khu nhà trọ, mô hình còn được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành những cộng đồng công nhân văn minh, hiện đại - nơi mỗi người không chỉ là người thuê trọ mà còn là một “công dân đô thị” có trách nhiệm. Khi ý thức cộng đồng được nâng cao, sự gắn kết được củng cố, thì những khu nhà trọ sẽ không còn là nơi ở tạm thời, mà thực sự trở thành điểm tựa lâu dài cho người lao động trên hành trình lập nghiệp.