Chính sách an sinh xã hội dịp Tết: “Phép thử” quản trị và sứ mệnh xác lập quyền con người

Việc chuyển dịch từ tư duy "hỗ trợ dựa trên sự tự nguyện hoặc nhân đạo" sang "xác lập quyền an sinh" có ý nghĩa sống còn đối với việc khẳng định vị thế của người lao động. Tôi nhận thấy sự chuyển dịch này đánh dấu một bước trưởng thành vượt bậc về tư duy quản trị quốc gia.

Khi an sinh xã hội không còn được nhìn nhận như một hành động thiện chí mang tính phong trào, mà được xác lập như một quyền cơ bản của công dân, thì mối quan hệ giữa Nhà nước và người lao động cũng thay đổi về chất.

Đồng chí Nguyễn Đình Khang, Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam tặng vé máy bay cho người lao động tại Chương trình "Chợ Tết Công đoàn – Xuân 2026", do Tổng LĐLĐ Việt Nam phối hợp với LĐLĐ TP. HCM tổ chức ngày 31.1 tại Cung Văn hóa Lao động TPHCM. Ảnh: Hoàng Triều

Chuyển tư duy "cứu trợ" sang "quyền được bảo đảm"

Trong mô hình cũ, người lao động thường ở tâm thế của người "được giúp", nhận về sự hỗ trợ dựa trên lòng hảo tâm của cộng đồng hoặc các đợt vận động ngắn hạn. Nhưng trong tư duy quản trị hiện đại, họ ở vị thế "được bảo đảm".

Sự thay đổi này mang lại giá trị tinh thần vô cùng lớn lao, bởi nó củng cố lòng tự trọng, cảm giác được tôn trọng và được thừa nhận của mỗi cá nhân trong xã hội. Một con người cảm thấy mình có quyền được bảo vệ sẽ có tâm thế tự tin hơn để cống hiến và sáng tạo.

Trong kỷ nguyên số, khi dữ liệu dân cư, việc làm, bảo hiểm và trợ giúp xã hội ngày càng được liên thông chặt chẽ, việc xác lập quyền an sinh còn tạo ra nền tảng cho một hệ thống hỗ trợ minh bạch, kịp thời và công bằng hơn.

Người lao động biết rằng khi gặp bất kỳ biến cố nào – dù là mất việc làm, giảm thu nhập, hay các rủi ro từ thiên tai, dịch bệnh – họ luôn có một "lưới an toàn" thể chế vững chãi phía sau.

Minh chứng rõ nét cho sự tinh tế này chính là mô hình "Chợ Tết trực tuyến". Mô hình này cho phép người dân tự chọn nhu yếu phẩm thay vì nhận những túi quà rập khuôn. Khi chuyển sang mô hình tự lựa chọn, an sinh không chỉ dừng lại ở việc trao đi giá trị vật chất mà là trao quyền lựa chọn.

Quyền lựa chọn gắn liền với nhân phẩm, với cảm giác làm chủ cuộc sống, ngay cả trong hoàn cảnh khó khăn nhất. Một cái Tết đủ đầy không chỉ đo bằng giá trị vật chất của món quà, mà còn bằng cảm giác được lựa chọn, được lắng nghe và được đối xử bình đẳng trong dòng chảy chính sách của quốc gia. Chính cảm giác được bảo đảm đó là nguồn nhựa sống nuôi dưỡng niềm tin xã hội.

Một xã hội mà người dân tin rằng mình không bị bỏ lại phía sau sẽ ổn định hơn, ít xung đột tiềm ẩn hơn và sẵn sàng đồng hành với các chính sách phát triển dài hạn của đất nước.

Chuyển từ "cứu trợ" sang "quyền an sinh" thực chất là chuyển từ quản lý rủi ro sang quản trị phát triển con người – nền tảng cốt lõi cho sự bền vững quốc gia.

Nhận diện khoảng trống và nhiệm vụ vì niềm tin xã hội

Chúng ta đang sống trong một giai đoạn chuyển đổi nhanh chóng của thị trường lao động. Sự xuất hiện của các diện đối tượng mới như lao động tự do, lao động trên các nền tảng số và nhóm công nhân mất việc do đứt gãy chuỗi cung ứng đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc xã hội lao động. Đây là những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất, nhưng lại thường nằm ngoài "vòng phủ sóng" của các chính sách an sinh truyền thống.

Lãnh đạo Tổng LĐLĐ Việt Nam và lãnh đạo Thành ủy TP. HCM tham quan Chương trình "Chợ Tết Công đoàn – Xuân 2026". Ảnh: Hoàng Triều

Nếu hệ thống an sinh không kịp thời nhận diện và bao phủ các nhóm này, khoảng trống bảo vệ sẽ ngày càng lớn, dẫn đến những hệ lụy khôn lường. Hệ lụy đầu tiên là khó khăn kinh tế trực tiếp trong dịp Tết – thời điểm mà chi tiêu tăng cao và nhu cầu đoàn tụ gia đình trở nên bức thiết. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại hơn cả là tác động tâm lý kéo dài sau Tết.

Khi một bộ phận người lao động cảm thấy mình đứng ngoài mạng lưới bảo vệ xã hội, họ dễ rơi vào trạng thái bất an, lo âu và mặc cảm bị bỏ rơi. Cảm xúc ấy, nếu không được xoa dịu và giải quyết, sẽ tích tụ và chuyển hóa thành sự mất niềm tin vào chính sách, thậm chí là nghi ngờ sự công bằng xã hội.

Ở bình diện rộng lớn hơn, điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự gắn kết cộng đồng, làm suy yếu nền tảng đồng thuận xã hội – vốn là yếu tố then chốt để duy trì sự ổn định và phát triển.

Về mặt trật tự, những khó khăn kéo dài không được giải quyết kịp thời có thể làm gia tăng nguy cơ phát sinh các hành vi tiêu cực, tệ nạn hoặc các xung đột cục bộ. Nhưng sâu xa nhất, đó là sự rạn nứt trong cảm nhận: “Xã hội này có chỗ cho mình hay không?”.

Chính vì vậy, việc cập nhật dữ liệu dân cư, mở rộng các chính sách linh hoạt cho lao động phi chính thức không chỉ đơn thuần là các giải pháp kinh tế - xã hội ngắn hạn để "vượt qua mùa Tết"; đây phải được coi là một nhiệm vụ chiến lược để bảo vệ sự ổn định và niềm tin xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Chúng ta cần một hệ thống an sinh xã hội đủ nhạy bén để không bỏ sót bất kỳ ai, đủ linh hoạt để đáp ứng đa dạng nhu cầu và đủ vững chắc để làm bệ đỡ cho người dân trước mọi biến động. An sinh xã hội dịp Tết, khi được thực hiện đúng với tinh thần "xác lập quyền", sẽ trở thành một thông điệp mạnh mẽ về sự đoàn kết và cam kết của Nhà nước đối với Nhân dân.

Đó không chỉ là câu chuyện của những món quà, mà là câu chuyện về một quốc gia đang tự tin tiến vào kỷ nguyên số với một nền tảng nhân văn bền vững, nơi niềm tin và nhân phẩm của mỗi công dân luôn được đặt ở vị trí trung tâm của mọi sự phát triển.

Giá trị cốt lõi của sự sẻ chia chỉ có thể lan tỏa trọn vẹn khi mỗi người lao động, dù ở vị trí nào, đều cảm thấy mình được bảo vệ, được tôn trọng và được sẻ chia trong một cộng đồng đầy trách nhiệm và tình thương. Đó chính là mục tiêu cao cả nhất của chính sách an sinh mà chúng ta đang nỗ lực xây dựng.