Mọi người lao động đều có thể sáng tạo

Nhân tố con người – bắt đầu từ những câu chuyện rất thật

Ai là người sáng tạo? Sáng tạo bắt đầu từ đâu? Điều gì tạo nên những đột phá mang giá trị lớn lao, thậm chí mang tính cách mạng? Những câu hỏi ấy đã được trả lời không phải bằng lý thuyết khô khan, mà bằng chính những câu chuyện đời thường từ các nhân vật tiêu biểu.

Tác giả bài báo - nhà báo Tạ Bích Loan dẫn chương trình diễn đàn "Thúc đẩy tiềm năng sáng tạo của người lao động".

Trung tá Lê Thị Hằng, Viện Hàng không vũ trụ Viettel, là minh chứng sống động. Xuất thân từ làng quê Bắc Ninh, cô gái nhỏ bé ngày nào từng ấp ủ ước mơ chế tạo chiếc điện thoại kết nối mọi người. Từ giảng đường Đại học Bách khoa Hà Nội đến những cột viba, từ phòng nghiên cứu đến biển khơi sóng dữ, chị cùng đồng đội đã mở ra những vùng trời công nghệ mới, làm chủ khí tài chiến lược mà Việt Nam trước đây chưa từng có. Đó là hành trình không chỉ của trí tuệ và đam mê, mà còn của bản lĩnh và sự dấn thân.

Không kém phần ấn tượng, kỹ sư Vũ Văn Hoan của Công ty Dịch vụ Cơ khí Hàng hải PTSC (Tổng công ty CP Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam) lại mang đến một góc nhìn khác về sáng tạo. Trong thế giới kết cấu thép hàng trăm tấn giữa đại dương, anh không chỉ thực thi bản vẽ mà luôn đặt câu hỏi, thử nghiệm, cải tiến. Từ những thao tác lặp đi lặp lại, anh đã tạo ra giải pháp ứng dụng thực tiễn, đo đếm được bằng hiệu quả sản xuất. Những đóng góp bền bỉ ấy giúp anh trở thành một trong số ít kỹ sư ngành cơ khí ngoài khơi được vinh danh Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2021.

Hai nhân vật, hai lĩnh vực khác nhau, nhưng cùng chung một điểm: khẳng định rằng người lao động Việt Nam hoàn toàn có thể đi xa hơn mọi giới hạn – khi có khát vọng, có mục tiêu và có môi trường để sáng tạo.

Áp lực – động lực của sáng tạo

Một chủ đề đặc biệt được nhấn mạnh tại diễn đàn là vai trò của áp lực. Các khách mời thẳng thắn chia sẻ: áp lực không phải lúc nào cũng tiêu cực. Trái lại, chính những mục tiêu cao hơn, khó hơn mà lãnh đạo đặt ra lại buộc người lao động phải vượt qua giới hạn cũ.

So sánh thú vị được đưa ra: giống như khi yêu cầu một người chạy 1 km mỗi ngày, họ sẽ duy trì sức bền. Nhưng nếu nâng mục tiêu lên 3 km, họ sẽ phải tìm cách thay đổi: tập luyện nhiều hơn, đổi giày phù hợp, và chính quá trình ấy tạo ra sức bật mới.

Áp lực, vì thế, trở thành động lực. Nhưng để áp lực không biến thành gánh nặng, cần có sự đồng hành: lãnh đạo biết lắng nghe, tạo không gian thử nghiệm, và ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực đổi mới.

Kết quả khảo sát: Rào cản và động lực sáng tạo

Đáng chú ý, tại diễn đàn, Media AI Lab đã tiến hành một khảo sát nhanh (15/08/2025) với các nhóm tác giả sáng kiến. Kết quả cho thấy bức tranh đa chiều về cả rào cản lẫn động lực trong quá trình phát triển sáng kiến:

Rào cản

• Tài chính và Hạ tầng: chi phí đầu tư – duy trì cao, hạ tầng hạn chế.

• Công nghệ và Kỹ thuật: thiếu nhân lực chuyên sâu, phụ thuộc nhà sản xuất.

• Dữ liệu và Bảo mật: dữ liệu rời rạc, yêu cầu bảo mật nghiêm ngặt.

• Quy trình và Pháp lý: thủ tục phê duyệt mất thời gian, khó thay đổi quy trình lâu năm.

• Nhân lực và Phối hợp: thiếu chuyên gia, áp lực thời gian, nhu cầu đào tạo liên tục.

• Thị trường và Vận hành: biến động thị trường, thói quen người dùng thay đổi, rủi ro thiên nhiên.

Các đại biểu tham gia các gian trưng bày tại Ngày hội sáng tạo toàn quốc.

• Rủi ro và Phụ thuộc: lệ thuộc vendor, ràng buộc an ninh, rủi ro kỹ thuật.

• Yếu tố cá nhân và Tổ chức: sức khỏe người dẫn dắt, khối lượng công việc tăng cao khi chuyển đổi số.

Các nhà nghiên cứu chỉ ra: rào cản này mang tính đa chiều, không thể giải quyết bằng một giải pháp đơn lẻ. Quản trị thay đổi và chuẩn hóa dữ liệu là những “nút cổ chai” cần tháo gỡ.

Yếu tố hỗ trợ sáng kiến

Khảo sát cũng ghi nhận các yếu tố hỗ trợ nổi bật:

• Sự ủng hộ của cấp trên: được 93,1% đánh giá là “yếu tố quyết định”.

• Đam mê cá nhân: 72,4% cho rằng đây là động lực cốt lõi.

• Sự chia sẻ và hỗ trợ tinh thần: 44,8% nhấn mạnh vai trò tập thể.

• Tiền thưởng và ghi nhận: động lực tài chính tuy có nhưng chiếm tỷ lệ nhỏ hơn (6,9%).

Một điểm thú vị: động lực tinh thần và niềm tin từ lãnh đạo, đồng nghiệp lại quan trọng hơn nhiều so với phần thưởng vật chất. Điều này cho thấy sáng tạo của người lao động Việt Nam gắn liền với niềm tự hào nghề nghiệp và tinh thần tập thể.

Động lực hoàn thành sáng kiến

Ba trục động lực nổi bật được rút ra từ khảo sát:

1. Tác động thực tiễn đến cộng đồng: nâng chất lượng dịch vụ, giảm chi phí, tạo việc làm.

2. Hiệu quả vận hành – kinh doanh: hoàn thành KPI, tăng sản lượng, ổn định hệ thống.

3. Sức mạnh tinh thần và tổ chức: đam mê nghề, khát vọng chinh phục, sự đồng lòng tập thể.

Khi ba yếu tố này đồng thời hiện diện và được hậu thuẫn bởi khung chính sách rõ ràng, sáng kiến có khả năng bền vững, tạo giá trị cho cả tổ chức và xã hội.

Sáng tạo từ cá nhân đến hệ thống

Bên cạnh yếu tố cá nhân, diễn đàn nhấn mạnh vai trò của hệ thống. Lãnh đạo cần xây dựng cơ chế khuyến khích, đơn giản hóa thủ tục, phát triển bộ phận R&D, và quan trọng là tạo văn hóa chấp nhận thất bại có kiểm soát. Người lao động, ngược lại, cần coi việc đặt câu hỏi và thử nghiệm là một phần công việc hằng ngày.

Các đại biểu tham gia các gian trưng bày tại Ngày hội sáng tạo toàn quốc.

Diễn đàn cũng nhấn mạnh sự cần thiết của sự phối hợp “ba nhà”: Nhà nước – Doanh nghiệp – Người dân, như tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW. Sáng tạo không chỉ là nỗ lực cá nhân, mà phải trở thành một dòng chảy xuyên suốt trong cả hệ thống.

Thông điệp truyền cảm hứng

Kết thúc diễn đàn, các đại biểu gửi gắm lời nhắn tới lớp công nhân, kỹ sư trẻ: hãy kiên trì, không ngừng học hỏi và mạnh dạn thử nghiệm. “Đôi khi điều lớn nhất mà lãnh đạo có thể làm là cho phép thử nghiệm”.

Đặc biệt, những phát biểu định hướng của lãnh đạo cấp cao, từ Đồng Chia Thường trực Ban Bí thư đến Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đã khẳng định cam kết: tổ chức Công đoàn luôn đồng hành cùng người lao động trên hành trình sáng tạo, đổi mới và phát triển.

Kết luận

Diễn đàn “Thúc đẩy tiềm năng sáng tạo của người lao động” không chỉ là nơi tôn vinh những cá nhân xuất sắc, mà còn là lời khẳng định: mọi người lao động đều có thể sáng tạo, nếu được khuyến khích, bảo vệ và truyền cảm hứng. Trong thời đại chuyển đổi số, sáng tạo không còn là lựa chọn, mà là con đường tất yếu để Việt Nam bứt phá. Và trên con đường ấy, nhân tố con người – chính là tài sản quý giá nhất.