Một chữ “thêm” trong thỏa ước: Nâng bước đời công nhân

Đó không chỉ là sự cẩn trọng của riêng chị Hà, mà còn là tâm thế của hàng ngàn cán bộ công đoàn cơ sở ở khắp các nhà máy, xí nghiệp cả nước trong hành trình đồng hành cùng người lao động. Và một trong những công cụ mạnh mẽ nhất chính là thỏa ước lao động tập thể – văn bản thể hiện “sức mạnh mềm” của công đoàn.

Phát triển bền vững từ bàn đàm phán công đoàn

Từ nhiều năm nay, việc thương lượng, ký kết TƯLĐTT đã trở thành hoạt động thường niên ở nhiều doanh nghiệp có tổ chức công đoàn. Nhưng phải nhìn nhận rằng, trên thực tế, không ít bản TƯLĐTT được ký kết với nội dung… sao chép lại từ Bộ luật Lao động, hoặc chỉ mang tính hình thức, không có gì nổi trội để thực sự mang lại lợi ích thêm cho công nhân.

“TƯLĐTT là thước đo sức mạnh của tổ chức công đoàn cơ sở”, ông Củ Phát Nghiệp, Chủ tịch CĐCS Công ty TNHH PouYuen Việt Nam (TP. HCM) – nhận định. “Nhưng nếu cán bộ công đoàn không được đào tạo bài bản, không nắm rõ kỹ năng đàm phán, thương lượng thì rất dễ lùi bước trước phía chủ doanh nghiệp. Mà chỉ cần lùi một bước là người lao động thiệt một phần”.

Đại diện lãnh đạo 05 doanh nghiệp thuỷ sản ký kết TƯLĐTT ở tỉnh Cà Mau. Ảnh: T.V

Tại một số doanh nghiệp, cán bộ công đoàn mới nhậm chức, thiếu kinh nghiệm, thường bị rơi vào thế bị động trong quá trình thương lượng: Không chuẩn bị kỹ, không nắm được mong muốn của công nhân, không phân tích được điều kiện tài chính của doanh nghiệp. Kết quả là bản TƯLĐTT được ký nhưng không mang thêm quyền lợi gì, thậm chí có nơi còn thấp hơn quy định tối thiểu của pháp luật.

Thế nhưng, vẫn có nhiều điểm sáng. Tại Công ty TKG Taekwang Vina (Đồng Nai), từ nhiều năm qua, qua thương lượng, đối thoại, CĐCS doanh nghiệp đã đưa vào bản TƯLĐTT năm 2024 rất nhiều khoản có lợi cho người lao động.

Nổi bật là tăng thêm tiền lương cho người lao động từ 110% đến 150% khi làm việc theo ca, trả tiền làm việc những ngày phép năm 400%; có các loại phụ cấp, trợ cấp chuyên cần, đi lại, nhà ở, sinh hoạt phí, phụ cấp thâm niên... (bình quân trên 1 triệu đồng/người/tháng); thưởng Tết 150% tháng lương cho toàn thể người lao động; tài trợ toàn bộ chi phí học bổ túc văn hoá, ngoại ngữ cho người lao động, gửi lao động đi tu nghiệp tại nước ngoài; lập phòng lưu trữ sữa, khám sức khoẻ sinh sản, hỗ trợ chi phí nuôi con nhỏ, cấp phát sữa bầu hàng tháng, xây dựng trường mầm non, phòng khám đa khoa khám bảo hiểm y tế tại doanh nghiệp; hỗ trợ người lao động và người thân có hoàn cảnh khó khăn bằng nhiều chương trình đa dạng; tuyển dụng và tạo điều kiện cho lao động khuyết tật làm việc, tái bố trí lao động hoàn thành nghĩa vụ quân sự...

Tổng giá trị có lợi hàng năm tăng thêm từ thoả ước lao động tập thể người lao động được thụ hưởng khoảng 1.200 tỷ đồng. Nhiều năm liền thoả ước lao động tập thể của Công ty Taekwang Vina được LĐLĐ tỉnh Đồng Nai xếp loại A.

Ông Đinh Sỹ Phúc, Chủ tịch CĐCS Công ty Taekwang Vina, cho biết: Sau khi nắm bắt tâm tư nguyện vọng của công nhân qua nhiều kênh, CĐCS phân tách các vấn đề đưa vào đối thoại, đưa vào thương lượng, ký kết thỏa ước lao động tập thể: Sau khi lắng nghe ý kiến và nguyện vọng của người lao động thông qua nhiều nguồn và đối thoại kiểm chứng, Ban Chấp hành Công đoàn tiến hành phân tích các nội dung cần thiết và phân tách phù hợp. Những nội dung cấp thiết, cần giải quyết ngay sẽ được đưa vào đối thoại định kỳ, đột xuất để giải quyết, những nội dung cần có sự trao đổi, thống nhất, cân nhắc sẽ được đưa vào thương lượng.

Việc chuẩn bị kỹ lưỡng giúp công đoàn không bị “lép vế” trong bàn đàm phán, từ đó tăng được tỷ lệ thành công trong việc đưa nội dung có lợi cho người lao động vào thỏa ước.

Công đoàn Tại Công ty TKG Taekwang Vina trao hỗ trợ cho đoàn viên có hoàn cảnh khó khăn. Ảnh: CĐCC

“Chúng tôi hiểu rằng, người lao động cần thêm sự quan tâm, cần những phúc lợi tốt hơn để yên tâm gắn bó. Nhưng đồng thời, doanh nghiệp cũng cần duy trì được sức cạnh tranh và ổn định sản xuất. Vì vậy, trong từng buổi thương lượng, công đoàn luôn cố gắng để đề xuất những điều khoản hợp tình, hợp lý – cao hơn quy định chung, nhưng vẫn hài hòa lợi ích đôi bên. Chúng tôi không đại diện cho một phía mà là chiếc cầu nối để cả công nhân và doanh nghiệp cùng đi xa hơn”, anh Phúc nhấn mạnh.

Cần gì để thỏa ước thật sự “có giá”?

Nhiều cán bộ công đoàn kỳ cựu đều cho rằng: Điểm cốt lõi để thỏa ước lao động tập thể mang lại hiệu quả không nằm ở độ dày của văn bản, mà ở chất lượng nội dung và mức độ thực thi. Một bản thỏa ước chỉ thật sự có giá trị khi phản ánh đúng nhu cầu thiết thực của người lao động, đồng thời khả thi trong điều kiện thực tế của doanh nghiệp. Điều quan trọng là sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước thương lượng – công đoàn phải nắm rõ tình hình đời sống công nhân, có dữ liệu cụ thể, có kỹ năng đàm phán và biết ưu tiên những điều khoản cốt lõi như: tiền lương, thời gian làm việc, phúc lợi, an toàn lao động…

Không kém phần quan trọng là sự cam kết từ phía doanh nghiệp. Khi cả hai bên cùng nhìn nhận thỏa ước như một công cụ để ổn định quan hệ lao động, xây dựng niềm tin và phát triển bền vững, thì mỗi điều khoản dù nhỏ cũng có thể tạo nên sự thay đổi lớn trong đời sống người lao động.

Bên cạnh đó, muốn có bản TƯLĐTT mạnh, phải đầu tư cho cán bộ công đoàn mạnh. Tức là, phải nâng cao năng lực thương lượng, kỹ năng đàm phán, hiểu luật và biết vận dụng.

LĐLĐ các tỉnh, thành đã bắt đầu tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu: xây dựng kịch bản thương lượng, phân tích tài chính doanh nghiệp, kỹ năng thuyết phục đối tác… Nhiều nơi còn xây dựng ngân hàng mẫu TƯLĐTT để công đoàn cơ sở tham khảo, chọn lọc, điều chỉnh phù hợp với thực tế.

Điểm cốt lõi để thỏa ước lao động tập thể mang lại hiệu quả không nằm ở độ dày của văn bản, mà ở chất lượng nội dung và mức độ thực thi. Trong ảnh: Hoạt động sản xuất tại một doanh nghiệp giày ở Trà Vinh. Ảnh: Anh Châu.

Bên cạnh đó, sự đồng thuận của công nhân và minh bạch trong thương lượng là yếu tố then chốt. “Đừng để TƯLĐTT chỉ là câu chuyện giữa công đoàn và doanh nghiệp. Công nhân cần biết mình được đề xuất điều gì, và họ cần phải được lắng nghe trước khi ký kết”, chị Nguyễn Thị Ngọc Hà, Chủ tịch CĐCS Công ty TNHH Chí Hùng nói.

Anh Phan Văn Phúc – công nhân Công ty TNHH PouYuen Việt Nam (TP. HCM), cho biết: Ở đây, công nhân ngoài làm việc chuyên môn, còn được học nghề miễn phí vào ban đêm. Đối với người lao động, việc được học thêm nghề như: cắt tóc, sửa điện gia dụng, nấu ăn,… giúp họ mở rộng kỹ năng sống, có thêm lựa chọn trong tương lai hoặc tăng thu nhập ngoài giờ. Nhất là với những công nhân có hoàn cảnh khó khăn hoặc đang lo lắng về việc làm bấp bênh, thì việc có thêm một nghề tay trái chính là chiếc "phao" tiếp sức tinh thần và vật chất.

Về phía doanh nghiệp, đây không chỉ là phúc lợi thể hiện trách nhiệm xã hội, mà còn giúp ổn định tâm lý công nhân, giữ chân người lao động gắn bó lâu dài. Nhiều lãnh đạo doanh nghiệp cho biết, công nhân khi cảm nhận được sự quan tâm thiết thực như vậy thường có thái độ tích cực hơn trong công việc hằng ngày.

“Công đoàn chính là cầu nối quan trọng: từ việc khảo sát nhu cầu công nhân, vận động doanh nghiệp hỗ trợ kinh phí, đến phối hợp cùng trung tâm dạy nghề để tổ chức lớp học ngay trong khuôn viên nhà máy. Có nơi còn tổ chức thi tay nghề, trao giấy chứng nhận giúp công nhân tự tin hành nghề sau này”, anh Phúc nói.

Một bản thỏa ước lao động tập thể không chỉ là cam kết bằng văn bản, mà còn là thước đo cho sự trưởng thành của tổ chức công đoàn trong vai trò đại diện người lao động. Khi công đoàn biết lắng nghe, biết thương lượng và đặt lợi ích hài hòa làm nền tảng, thì mỗi lần ký kết thỏa ước là một bước tiến cho quan hệ lao động ổn định và tiến bộ. Hành trình ấy không dễ dàng, nhưng chính sự kiên trì, trách nhiệm và tâm huyết sẽ tạo nên những giá trị bền vững – để người lao động thêm tin tưởng, doanh nghiệp thêm gắn bó, và công đoàn thật sự trở thành chỗ dựa vững chắc cho cả hai phía.