Nghề đi săn "tử thần"

Truy vết bom mìn trong từng lớp đất

Vào một ngày giữa tháng 12, chúng tôi lao nhanh trên những cung đường đèo để đến khu vực xã Hướng Lập, tỉnh Quảng Trị, trước khi đội rà phá bom mìn SEDP (thuộc dự án rà phá kỷ niệm 25 năm quan hệ Việt – Mỹ) do chị Nguyễn Thị Lệ Khuyên làm giám sát kết thúc ngày làm việc.

Như mọi ngày, chị Khuyên cùng với đồng đội vẫn lặng lẽ với công việc của mình. Đội gồm 17 thành viên, người trẻ nhất sinh năm 1994, với nhiệm vụ chuyên rà phá bom, mìn ở những khu vực thuộc các dự án phục vụ phát triển kinh tế.

Việc tìm kiếm, xử lý bom mìn, vật liệu nổ đối diện với nhiều nguy hiểm. Trong ảnh: Cho nổ một quả bom tại chỗ. Ảnh: TGCC.

Giữa vùng đất rộng hàng chục héc-ta cằn cỗi giữa vạt rừng xanh ngát, hai người trong đội của chị Khuyên dùng dây chia ô kích thước 50mx50m, rồi lại chia thành các luống ngang chừng 1,5m để rà tìm bom mìn.

Mỗi lần tiếng máy rà bom mìn vang lên là khi gặp phải kim loại, cả đội vừa mừng, vừa lo. Nếu phát hiện ra vật kim loại, thành viên đội nhanh chóng đánh dấu vị trí. Tiếp đó, một người khác cầm máy dò tay đến kiểm tra, dùng xẻng đào nhẹ lớp đất. Cứ thế, theo quy trình kỹ thuật, họ sẽ bóc tách dần lớp đất cho đến khi phát hiện bom, mìn hoặc vật liệu nổ…

Theo chị Nguyễn Thị Lệ Khuyên, các thành viên trong đội phần lớn là người địa phương. Họ được đào tạo bài bản từ các chuyên gia nước ngoài và không ngừng được nâng cao trình độ.

Nhớ lại quãng thời gian khi mới bắt tay vào công việc “đi săn tử thần” , chị Khuyên và nhiều đồng đội từng gặp rất nhiều khó khăn và bỡ ngỡ, nhưng giờ đây, họ dần bản lĩnh, kinh nghiệm hơn.

“Ngay từ nhỏ, tôi đã từng nghe và chứng kiến nhiều vụ tai nạn thương tâm. Có vụ do vô tình đào phải phải bom mìn, có vụ do một số người ham đi đào bom mìn để bán sắt vụn. Chiến tranh đã qua rất lâu mà đau xót thay, người dân quê tôi vẫn ngày ngày đối mặt hiểm họa còn sót lại. Đó chính là lý do thôi thúc tôi đến với công việc này", chị Khuyên chia sẻ.

Chị Nguyễn Thị Lệ Khuyên (ngoài cùng bên phải) đang nhắc nhở lại các thành viên trong nhóm chú ý làm đúng các thao tác kỹ thuật trước khi tiến hành rà phá bom mình. Ảnh: TGCC.

Còn chị Lê Thị Thu Hà, đồng đội rà phá bom mìn theo dự án SEDP cho hay, những ngày đầu, khi mới bước chân vào dự án, chị còn do dự và từng nghĩ khó có thể gắn bó với công việc này vì phải xa gia đình, con nhỏ, nắng mưa vất vả. Giờ thì cả đội đã quen với những đợt gió Lào như quạt lửa, hay cái lạnh thấu xương mùa đông.

“Từ lâu, tôi đã không còn cảm giác rợn người khi gặp bom mìn nữa. Khi gặp vật liệu nổ, tôi không còn sợ hãi, chỉ hình dung trong đầu các phương án để xử lý. Đó chính là bản lĩnh tôi có được nhờ trải qua các khóa đào tạo chuyên nghiệp về rà phá bom mìn”, chị Hà nói.

Một nghề không thể rút kinh nghiệm

Chị Nguyễn Thị Lệ Khuyên cho hay, đội của chị đã hoàn thành việc rà phá, xử lý vật liệu nổ, làm sạch 19 con đường, 1 trường mầm non, nhà cộng đồng và khu tái định cư trên tổng diện tích gần 30ha. Đội đã tìm thấy tổng cộng 50 vật liệu nổ di chuyển được, 2 vật liệu hủy tại chỗ.

Đối với những vật liệu nổ không di chuyển được thì cả đội sẽ tiến hành hủy tại chỗ. Những vật liệu được đánh giá không nguy hiểm khi vận chuyển sẽ được đưa về kho, hủy nổ tập trung cách hiện trường rà phá gần 20km. Với những vật liệu hủy tại chỗ, trước khi xử lý, chúng tôi báo chính quyền địa phương, đồn biên phòng, cơ quan chức năng để đảm bảo an toàn cho người dân xung quanh khu vực.

“Công việc rà phá bom mìn cần thận trọng tuyệt đối, bởi không còn cơ hội “rút kinh nghiệm cho lần sau” nên mọi động tác phải chính xác 100%. Phải thận trọng, tỉ mỉ, chú ý toàn tâm, chỉ một sai lầm nhỏ cũng có thể trả giá bằng tính mạng của mình, của đồng đội và người dân”, chị Khuyên nói.

Theo chị Khuyên, việc vô hiệu hóa bom mìn ở khu vực biên giới là nhiệm vụ rất khó khăn, không chỉ vì địa hình đồi núi hiểm trở mà còn vì những bãi mìn dày đặc, với nhiều loại khác nhau, chỉ cần bước chân lên là có thể phát nổ. Nhưng, sau mỗi lần dò, đào bới, những nơi họ đi qua, màu xanh cây cối và nhiều công trình được mọc lên.

Công việc rà phá bom mìn được thực hiện phải thận trọng, tỉ mỉ, chú ý toàn tâm. Ảnh: TGCC.

Là người quản lý Đội nữ rà phá mìn Quảng Trị, chịu trách nhiệm giám sát hoạt động của 300 nhân viên, chị Nguyễn Thị Diệu Linh cho biết, trước đây, mọi người thường nghĩ, rà phá bom mìn là công việc của đàn ông, vì thế phụ nữ chủ yếu làm công việc y tế trên thực địa. Ngày nay, phụ nữ làm nhiệm vụ rà phá bom mìn chiếm tỷ lệ 30%. Khi tham gia vào công việc này, các nữ nhân viên được tập huấn và phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình, kỹ thuật rà phá bom mìn.

“Tôi chưa khi nào thấy sợ khi phải đối mặt với nguy hiểm từ các vật liệu chưa nổ vẫn đang rình rập xung quanh. Cách đây vài năm, một vụ tai nạn bom mìn đáng tiếc xảy ra đã cướp đi sinh mạng của một đội trưởng khảo sát kỹ thuật. Tuy rất sốc nhưng tôi vẫn giữ được bình tĩnh, xử lý tình huống kịp thời”, chị Linh nói.

Sau mỗi hành trình "đi săn tử thần", thành quả của những người đang hoạt động trong lĩnh vực rà phá bom mìn nhận được lớn nhất là gặp người dân lao động yên tâm canh tác trên những mảnh đất đã rà phá bom mìn, trở thành đất sạch và an toàn cho mọi người.

* Bài đăng trên Kỳ An toàn vệ sinh lao động, số 362, tháng 12.2025.