Đổi mới quản lý ATVSLĐ của Công đoàn: Công nghệ là chìa khóa, con người là trung tâm

An toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) không chỉ là yêu cầu bắt buộc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn là nền tảng bảo đảm sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và xã hội.

Ông Lê Minh Trí - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương - phát biểu tại buổi Lễ phát động Tháng hành động về ATVLSĐ năm 2026 do Ban chỉ đạo Tháng hành động về ATVSLĐ Trung ương phối hợp Công đoàn Việt Nam, UBND tỉnh Quảng Ninh tổ chức. Ảnh: N.L

Chủ đề của Tháng hành động về ATVSLĐ năm 2026 được xác định là: “Đổi mới quản lý và nâng cao hiệu quả công tác ATVSLĐ trong kỷ nguyên số”. Đây không chỉ là khẩu hiệu hành động mà còn phản ánh xu thế tất yếu trong quản lý lao động hiện đại, khi công nghệ số và dữ liệu đang dần trở thành nền tảng quan trọng giúp dự báo, nhận diện và phòng ngừa rủi ro thay vì chỉ xử lý hậu quả khi sự cố đã xảy ra.

Thực tế cho thấy, tai nạn lao động vẫn là vấn đề đáng lo ngại tại nhiều ngành nghề có nguy cơ cao như xây dựng, khai thác vật liệu, cơ khí, điện lực và sản xuất công nghiệp. Nhiều vụ việc xảy ra xuất phát từ nguyên nhân chủ quan như người lao động chưa tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật an toàn, doanh nghiệp chưa quan tâm đúng mức đến công tác huấn luyện hoặc chưa kiểm soát hiệu quả các yếu tố nguy hiểm tại nơi làm việc.

Đơn cử, tại tỉnh Thanh Hóa, theo thống kê của Sở Nội vụ, năm 2025 toàn tỉnh xảy ra 23 vụ tai nạn lao động, làm 21 người chết và 5 người bị thương nặng, tăng 15 vụ so với năm 2024. Riêng từ đầu năm 2026 đến nay, toàn tỉnh đã xảy ra 11 vụ tai nạn lao động làm 12 người tử vong và 1 người bị thương nặng. Trong đó, có 2 vụ liên quan đến khai thác, chế biến đá khiến 4 người tử vong. Những con số này cho thấy công tác ATVSLĐ vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức Công đoàn và chính người lao động.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số đang mở ra hướng đi mới cho công tác quản lý rủi ro lao động. Theo GS.TS. Lê Vân Trình, Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn và Vệ sinh lao động Việt Nam (VOSHA), sự phát triển của tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), kinh tế nền tảng và kinh tế chia sẻ đang làm thay đổi sâu sắc mô hình sản xuất, quan hệ lao động và điều kiện làm việc. Công nghệ số không chỉ tạo ra những dạng rủi ro mới mà đồng thời cũng trở thành công cụ cốt lõi để quản lý rủi ro lao động trong thời đại mới.

Các đại biểu thực hiện nghi thức phát động Tháng hành động về ATVSLĐ và Tháng Công nhân năm 2026. Ảnh: NL

Một trong những thay đổi đáng chú ý là sự chuyển dịch từ các nguy cơ truyền thống sang những rủi ro mang tính ẩn, phức tạp hơn. Nếu như trước đây các vụ tai nạn cơ học chiếm tỷ lệ lớn thì hiện nay, nhiều nguy cơ mới xuất hiện như áp lực công việc kéo dài, căng thẳng tâm lý, hội chứng kiệt sức nghề nghiệp (burnout), rối loạn cơ xương khớp do làm việc với máy tính trong thời gian dài hay các rủi ro phát sinh từ tương tác giữa con người với robot và hệ thống tự động hóa.

Để thích ứng với những thay đổi đó, nhiều doanh nghiệp đã chủ động ứng dụng công nghệ số trong quản lý ATVSLĐ. Hệ thống camera AI được triển khai nhằm phát hiện người lao động không sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân; cảm biến thông minh được lắp đặt để giám sát nhiệt độ, khí độc, tiếng ồn, độ rung trong môi trường làm việc; các phần mềm quản lý an toàn được sử dụng để theo dõi mức độ tuân thủ quy trình sản xuất và cảnh báo nguy cơ mất an toàn theo thời gian thực.

Không chỉ góp phần giảm thiểu tai nạn lao động, chuyển đổi số còn nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực ATVSLĐ. Việc số hóa hồ sơ, dữ liệu huấn luyện, khai báo máy móc, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động giúp cơ quan chức năng dễ dàng theo dõi, kiểm tra và đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.

Từ năm 2025 đến nay, công tác ATVSLĐ tiếp tục được tăng cường bằng nhiều giải pháp đồng bộ. Cơ quan chuyên môn đã tiếp nhận khai báo sử dụng máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động của 190 doanh nghiệp; thành lập đoàn điều tra tai nạn lao động cấp tỉnh và tiến hành điều tra 15 vụ tai nạn lao động, tai nạn giao thông liên quan đến lao động.

Song song với đó, hoạt động tuyên truyền và huấn luyện được đẩy mạnh. Đã có 3 lớp tập huấn được tổ chức cho 211 người là người sử dụng lao động và cán bộ làm công tác ATVSLĐ trong doanh nghiệp; 30.000 tờ rơi tuyên truyền về bảo đảm an toàn lao động được phát hành tới các cơ sở sản xuất, kinh doanh. Riêng quý I/2026, tiếp tục tổ chức thêm 3 lớp tập huấn cho 208 người; thẩm định 39 nội quy lao động, 20 thỏa ước lao động tập thể và tiếp nhận khai báo thiết bị an toàn của 15 doanh nghiệp.

Những kết quả trên cho thấy nhận thức của doanh nghiệp về vai trò của ATVSLĐ đang từng bước được nâng lên. Đặc biệt, việc đổi mới hình thức truyền thông theo hướng ứng dụng mạng xã hội, nền tảng số, video trực quan, mô phỏng 3D và trí tuệ nhân tạo đã giúp người lao động tiếp cận kiến thức an toàn dễ dàng, sinh động và hiệu quả hơn.

Đoàn công tác của Tổng LĐLĐ Việt Nam làm việc với Công ty TNHH Châu Tiến - đơn vị xảy ra mất ATVSLĐ nghiêm trọng. Ảnh: Mai Liễu

Theo các nghiên cứu quốc tế, chuyển đổi số không chỉ mang lại lợi ích về an toàn mà còn tạo động lực phát triển sản xuất. Nghiên cứu của Alissa Shebila năm 2024 trên 198 doanh nghiệp tại Liên minh châu Âu cho thấy, 80% doanh nghiệp hoàn thành chuyển đổi số ghi nhận lợi nhuận tăng; 85% doanh nghiệp mở rộng được thị phần; hiệu quả vận hành tăng từ 35-40% tùy ngành nghề. Đối với lĩnh vực ATVSLĐ, chuyển đổi số giúp giảm tiếp xúc của người lao động với môi trường độc hại như bụi, nhiệt, hóa chất; đồng thời giảm thiểu các sai sót do con người gây ra.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, chuyển đổi số cũng đặt ra nhiều thách thức mới. Tự động hóa có thể làm thay đổi cơ cấu việc làm, buộc người lao động phải liên tục cập nhật kỹ năng. Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới, đến năm 2025, tự động hóa có thể tạo thêm 12 triệu việc làm mới nhưng cũng khiến nhiều vị trí truyền thống biến mất. Trong khi đó, McKinsey dự báo có tới 375 triệu lao động trên toàn cầu cần chuyển đổi nghề nghiệp hoặc được đào tạo lại kỹ năng để thích ứng với thị trường lao động mới.

Một vấn đề đáng quan tâm khác là sức khỏe tâm thần của người lao động trong môi trường số. Cường độ làm việc cao, áp lực từ các thuật toán quản lý, sự cô lập trong môi trường làm việc trực tuyến hay nỗi lo mất việc làm có thể dẫn đến căng thẳng kéo dài, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Các nghiên cứu cho thấy tình trạng này làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn giấc ngủ, lo âu và trầm cảm.

Thực tiễn cũng cho thấy, robot và hệ thống tự động hóa không hoàn toàn loại bỏ rủi ro lao động. Theo Cơ quan Quản lý An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp Hoa Kỳ (OSHA), các lỗi điều khiển, trục trặc kỹ thuật, sự cố điện, lập trình sai hoặc bảo trì không đúng quy trình đều có thể tạo ra những nguy cơ mất an toàn mới.

Công nhân Công ty TNHH Châu Tiến bị bệnh nghề nghiệp do bụi đá. Ảnh: Minh Khôi

Trong bối cảnh đó, xây dựng văn hóa an toàn và đổi mới tư duy quản trị trở thành yêu cầu cấp thiết. ATVSLĐ không thể chỉ là nhiệm vụ mang tính hình thức hay đối phó với cơ quan chức năng mà phải trở thành một phần trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Muốn công tác này thực sự hiệu quả, doanh nghiệp cần thường xuyên rà soát, đánh giá nguy cơ rủi ro; xây dựng quy trình làm việc an toàn; tăng cường kiểm tra, giám sát; đồng thời tổ chức diễn tập và thực hành xử lý sự cố kỹ thuật.

Đặc biệt, vai trò của tổ chức công đoàn trong kỷ nguyên số cần được tái định vị mạnh mẽ hơn. Không chỉ là cầu nối giữa người lao động và người sử dụng lao động, công đoàn còn phải trở thành lực lượng nòng cốt trong xây dựng văn hóa an toàn, tham gia giám sát việc thực hiện chính sách ATVSLĐ, hỗ trợ người lao động nâng cao kỹ năng số, kỹ năng nhận diện rủi ro và thích ứng với những thay đổi của môi trường làm việc mới. Các phong trào thi đua, hội thi về an toàn lao động, mạng lưới an toàn vệ sinh viên cần tiếp tục được đổi mới theo hướng ứng dụng công nghệ, tăng tính tương tác và hiệu quả thực chất.

Có thể khẳng định, chuyển đổi số đang mở ra cơ hội lớn để đổi mới công tác ATVSLĐ theo hướng hiện đại, chủ động và bền vững. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong một hệ thống quản trị lấy con người làm trung tâm. Sự chủ động của doanh nghiệp, trách nhiệm của người lao động, vai trò đồng hành của tổ chức công đoàn cùng sự quản lý hiệu quả của Nhà nước sẽ là những yếu tố quyết định để xây dựng môi trường lao động an toàn, nhân văn và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Môi trường lao động không đảm bảo an toàn của Công ty TNHH Châu Tiến. Ảnh: CNCC

Công ty Điện lực Điện Biên đổi mới sáng tạo, hướng về người lao động nơi biên cương Hưởng ứng Tháng Công nhân và Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) năm 2026, Công đoàn Công ty Điện lực ...

Công đoàn An Giang: Giữ niềm tin từ những điều bình dị Trong bối cảnh chuyển đổi số và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ hiện nay, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của ...

Công đoàn Y tế Việt Nam: Đột phá, đổi mới vì sức khỏe Nhân dân Phong trào thi đua bám sát tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã tạo động lực mạnh mẽ để mỗi cán ...