Đổi mới quản lý ATVSLĐ trong công đoàn: Từ giám sát thủ công đến an toàn thông minh

Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và các nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc môi trường lao động. Trong bối cảnh đó, công tác an toàn, vệ sinh lao động không còn dừng ở việc xử lý sự cố sau tai nạn mà đang chuyển mạnh sang mô hình quản trị phòng ngừa chủ động dựa trên dữ liệu.

Đồng hành với quá trình này, tổ chức Công đoàn đang từng bước đổi mới phương thức hoạt động, thúc đẩy xây dựng văn hóa an toàn lao động hiện đại, lấy con người làm trung tâm trong kỷ nguyên số.

Ông Tống Văn Băng - Trưởng Ban Quan hệ Lao động, Tổng LĐLĐ Việt Nam phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Nam Dương

Ngày 8/5/2026, tại TPHCM, Tổng LĐLĐ Việt Nam tổ chức hội thảo “Công đoàn với yêu cầu đổi mới công tác an toàn, vệ sinh lao động trong kỷ nguyên số”, với sự tham dự của gần 50 cán bộ công đoàn các tỉnh, thành phía Nam cùng nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ).

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tác động mạnh mẽ đến phương thức sản xuất, tổ chức lao động và quan hệ lao động. Những dây chuyền tự động hóa, robot công nghiệp, hệ thống điều hành thông minh hay mô hình làm việc linh hoạt đang mở ra cơ hội tăng năng suất, nhưng đồng thời cũng kéo theo nhiều dạng rủi ro mới.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Tống Văn Băng - Trưởng Ban Quan hệ Lao động Tổng LĐLĐ Việt Nam - nhấn mạnh rằng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đang làm thay đổi căn bản môi trường lao động. Các áp lực về cường độ làm việc, stress nghề nghiệp, bệnh nghề nghiệp trong môi trường số ngày càng gia tăng, đòi hỏi công tác ATVSLĐ phải thay đổi mạnh mẽ về tư duy và phương thức triển khai.

“Công đoàn không thể chỉ dừng ở vai trò tuyên truyền, giám sát theo cách truyền thống mà cần chủ động ứng dụng công nghệ số trong đào tạo, giám sát, cảnh báo rủi ro và thúc đẩy xây dựng văn hóa an toàn lao động”, ông Băng nhấn mạnh.

Chuyển từ “xử lý sự cố” sang “phòng ngừa chủ động”

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu thống nhất tại hội thảo là: trong kỷ nguyên số, ATVSLĐ phải được tiếp cận theo hướng quản trị thông minh, lấy phòng ngừa làm trọng tâm thay vì chỉ xử lý hậu quả sau tai nạn.

Theo bà Hồ Thị Kim Ngân - Phó Trưởng Ban Quan hệ Lao động, Tổng LĐLĐ Việt Nam, thời gian qua các cấp công đoàn đã từng bước ứng dụng công nghệ mới trong công tác ATVSLĐ như số hóa dữ liệu tai nạn lao động, giám sát môi trường làm việc, phân tích nguy cơ rủi ro, tiếp nhận phản ánh trực tuyến và cảnh báo sớm nguy cơ mất an toàn.

Tuy nhiên, bà Ngân cho rằng sự thay đổi của môi trường lao động đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với tổ chức Công đoàn. Không chỉ giám sát, công đoàn còn phải tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng hệ thống dữ liệu, quản trị rủi ro và hỗ trợ người lao động thích ứng với môi trường làm việc số.

“Đổi mới công tác ATVSLĐ không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà là thay đổi toàn diện cách tiếp cận, chuyển từ bị động sang chủ động, từ quản lý thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu”, bà Ngân nhấn mạnh.

Các cán bộ công đoàn tham gia hội thảo. Ảnh: N.D

Theo các chuyên gia, xu hướng quản lý ATVSLĐ hiện nay trên thế giới đang tập trung vào ba yếu tố cốt lõi: giám sát thời gian thực, cảnh báo sớm và dự báo nguy cơ. Các công nghệ như AI, IoT, Big Data hay thực tế ảo (VR) đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong huấn luyện an toàn, giám sát môi trường lao động và nhận diện nguy cơ tai nạn.

TS Nguyễn Anh Thơ - Viện trưởng Viện Khoa học An toàn và Vệ sinh lao động - cho rằng công nghệ số không đơn thuần là thay thế hồ sơ giấy bằng phần mềm, mà quan trọng hơn là tái tổ chức phương thức quản lý.

“Khi dữ liệu về huấn luyện, kiểm định thiết bị, tai nạn lao động, môi trường lao động được số hóa và kết nối, doanh nghiệp có thể nhận diện xu hướng rủi ro sớm hơn, xử lý nhanh hơn và nâng cao hiệu quả phòng ngừa”, TS Thơ phân tích.

Hiện đại hóa mạng lưới an toàn vệ sinh viên

Từ thực tiễn địa phương, nhiều mô hình mới trong tổ chức mạng lưới an toàn vệ sinh viên đã được chia sẻ tại hội thảo.

Đại diện Liên đoàn Lao động thành phố Đồng Nai cho biết địa phương hiện có khoảng 2.300 công đoàn cơ sở với hơn 750.000 đoàn viên và trên 1,4 triệu lao động làm việc trong các doanh nghiệp, khu công nghiệp. Đây là địa bàn có tốc độ công nghiệp hóa nhanh, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn lao động.

Đến nay, toàn thành phố đã xây dựng được 1.615 mạng lưới an toàn vệ sinh lao động với hơn 14.500 an toàn vệ sinh viên trực tiếp tham gia giám sát tại các phân xưởng, dây chuyền sản xuất.

Theo đại diện Đồng Nai, trong bối cảnh chuyển đổi số, hoạt động của mạng lưới an toàn vệ sinh viên cần được hiện đại hóa thông qua các nền tảng số, hệ thống báo cáo trực tuyến và công cụ cảnh báo sớm.

Huấn luyện cho người lao động làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về ATVSLĐ tại Công ty TNHH O - Yang VINA (TP. Hồ Chí Minh). Ảnh: PV.

Nhiều giải pháp được đề xuất như số hóa quy chế hoạt động của mạng lưới an toàn vệ sinh viên; ứng dụng nền tảng số để báo cáo nguy cơ mất an toàn theo thời gian thực; tập huấn kỹ năng số cho cán bộ công đoàn và người lao động; xây dựng cơ sở dữ liệu chung về ATVSLĐ trong doanh nghiệp.

Đặc biệt, công đoàn cơ sở được xác định là lực lượng nòng cốt trong việc xây dựng “văn hóa an toàn” tại nơi làm việc - nơi người lao động chủ động nhận diện rủi ro, tự giác tuân thủ quy trình và tham gia giám sát an toàn.

Xây dựng văn hóa an toàn trong thời đại số

Một trong những điểm nhấn quan trọng của hội thảo là yêu cầu thúc đẩy xây dựng văn hóa an toàn lao động trong bối cảnh môi trường làm việc ngày càng số hóa.

Theo các chuyên gia, trước đây công tác ATVSLĐ chủ yếu tập trung vào trang bị bảo hộ lao động và xử lý vi phạm. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, “an toàn” phải trở thành giá trị cốt lõi trong quản trị doanh nghiệp.

Điều này đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của cả người sử dụng lao động, người lao động và tổ chức Công đoàn.

Ông Lê An Hải, Chủ tịch Công đoàn Công Thương Việt Nam (bên trái) và ông Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch Công đoàn Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đến thăm hỏi người lao động tại buổi khám sức khoẻ, tư vấn bệnh nghề nghiệp cho đoàn viên, người lao động. Ảnh: Nguyễn Việt

Các cấp công đoàn cần đẩy mạnh tuyên truyền trên nền tảng số; đổi mới phương thức huấn luyện bằng thực tế ảo, E-learning; tăng cường đối thoại về ATVSLĐ; đưa các nội dung an toàn lao động vào thương lượng tập thể và thỏa ước lao động tập thể.

LĐLĐ tỉnh Đắk Lắk đề xuất xây dựng “bản đồ số nguy cơ mất ATVSLĐ” tại các địa phương để cập nhật dữ liệu tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và quan trắc môi trường lao động theo thời gian thực.

Nhiều đại biểu cũng kiến nghị sớm hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về ATVSLĐ; xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về dữ liệu và ứng dụng AI trong lĩnh vực này; đẩy mạnh quản lý thiết bị an toàn bằng mã QR và nền tảng số.

Theo các chuyên gia, điều cốt lõi của chuyển đổi số trong ATVSLĐ không nằm ở công nghệ, mà nằm ở thay đổi tư duy quản trị và thay đổi văn hóa an toàn.

Trong đó, Công đoàn giữ vai trò cầu nối giữa người lao động và doanh nghiệp, góp phần bảo đảm quá trình đổi mới không chỉ hướng đến năng suất mà còn đặt sức khỏe, tính mạng và sự an toàn của người lao động ở vị trí trung tâm.

Toàn cảnh buổi khám sức khoẻ, tư vấn bệnh nghề nghiệp cho đoàn viên, người lao động xăng dầu. Ảnh: Nguyễn Việt

Kỷ nguyên số đang đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác ATVSLĐ, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội để xây dựng mô hình “an toàn thông minh”, dựa trên dữ liệu, công nghệ và sự tham gia chủ động của người lao động.

Trong hành trình đó, đổi mới hoạt động Công đoàn không chỉ là yêu cầu tất yếu, mà còn là chìa khóa để xây dựng môi trường lao động an toàn, nhân văn và phát triển bền vững.