Sự cần thiết phải sửa đổi Luật An toàn, vệ sinh lao động

Sau hơn 10 năm thi hành, Luật ATVSLĐ năm 2015 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc bảo vệ người lao động trước các nguy cơ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp. Tuy nhiên, sự vận động nhanh chóng của nền kinh tế, những biến đổi sâu sắc của thị trường lao động cùng yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng đang đặt ra những vấn đề mới vượt ra ngoài dự liệu của nhà làm luật cách đây một thập kỷ.

Ảnh minh họa. Nguồn: Công đoàn xã Nam Phước.

Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 117/NQ-CP ngày 2.5.2026, thống nhất bổ sung Dự án Luật ATVSLĐ (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp năm 2026 của Quốc hội khóa XVI không đơn thuần là hoạt động kỹ thuật trong quy trình xây dựng pháp luật. Quyết định này phản ánh sự nhận diện kịp thời của Nhà nước trước những yêu cầu cấp bách từ thực tiễn, đồng thời khẳng định quyết tâm hoàn thiện thể chế để bảo vệ tốt hơn quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động.

Thực tế cho thấy, bức tranh lao động của Việt Nam hiện nay đã khác rất xa so với thời điểm Luật ATVSLĐ được ban hành. Nếu trước đây, đối tượng điều chỉnh chủ yếu là lao động trong các doanh nghiệp, nhà máy, xí nghiệp thì hiện nay hàng triệu người đang làm việc trong khu vực phi chính thức, lao động tự do, lao động nền tảng số, lao động làm việc từ xa hoặc theo hình thức linh hoạt. Họ cũng đối mặt với những nguy cơ mất an toàn, những rủi ro nghề nghiệp và những tổn thương về sức khỏe không kém gì lao động trong khu vực chính thức, nhưng nhiều trường hợp vẫn chưa được pháp luật bao phủ đầy đủ.

Cùng với đó, quá trình chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và công nghệ mới đang làm thay đổi sâu sắc môi trường lao động. Những nguy cơ truyền thống như bụi, tiếng ồn, hóa chất độc hại vẫn tồn tại, song song với đó là các rủi ro mới về áp lực tâm lý, căng thẳng nghề nghiệp, cường độ lao động cao, sự phụ thuộc vào công nghệ và các tác động chưa được nhận diện đầy đủ đối với sức khỏe người lao động. Điều này đòi hỏi pháp luật không chỉ theo kịp thực tiễn mà còn phải có khả năng dự báo và phòng ngừa các nguy cơ trong tương lai.

Một thực tế khác không thể bỏ qua là mặc dù hệ thống chính sách đã có nhiều tiến bộ, song tai nạn lao động nghiêm trọng vẫn liên tiếp xảy ra ở nhiều lĩnh vực như xây dựng, khai khoáng, cơ khí, sản xuất công nghiệp. Điều đó cho thấy vẫn tồn tại những khoảng trống trong công tác quản lý, giám sát và thực thi pháp luật. Một số quy định đã không còn phù hợp với thực tiễn sản xuất hiện đại; một số cơ chế kiểm tra, thanh tra, xử lý vi phạm chưa đủ sức răn đe; trong khi chính sách phòng ngừa rủi ro vẫn chưa thực sự trở thành trọng tâm của hệ thống pháp luật.

Sửa đổi Luật ATVSLĐ vì thế không chỉ nhằm khắc phục những bất cập của luật hiện hành. Quan trọng hơn, đây là cơ hội để chuyển đổi tư duy quản lý từ “khắc phục hậu quả” sang “phòng ngừa rủi ro”; từ bảo đảm an toàn ở phạm vi doanh nghiệp sang xây dựng văn hóa an toàn trong toàn xã hội; từ việc bảo vệ một bộ phận người lao động sang bảo vệ mọi người lao động, bất kể họ làm việc trong khu vực chính thức hay phi chính thức.

Xa hơn, việc hoàn thiện pháp luật về ATVSLĐ còn mang ý nghĩa chiến lược đối với quá trình phát triển đất nước. Một nền kinh tế hiện đại không thể được xây dựng trên những dây chuyền sản xuất thiếu an toàn hay trên sự đánh đổi sức khỏe, tính mạng của người lao động. Tăng trưởng kinh tế chỉ thực sự bền vững khi đi cùng với việc bảo vệ con người - chủ thể trung tâm của quá trình phát triển.

Bởi vậy, việc đưa Dự án ATVSLĐ (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp năm 2026 không chỉ là yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn là bước đi cần thiết để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bao trùm, lấy con người làm trung tâm, bảo đảm rằng không một người lao động nào bị bỏ lại phía sau trên hành trình phát triển của đất nước.