Bài 2: "Mắt thần" Nghiệp đoàn gác biển xa

4.0 như giấc mơ

Tôi gặp ông Phan Trinh, Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá Tam Giang, xã Núi Thành đúng vào lúc ông đang trao đổi với chỉ huy Đồn Biên phòng Cửa khẩu Cảng Kỳ Hà về chống khai thác IUU. Ông Trinh chỉ vào những chấm sáng đang nhấp nháy trên màn hình điện thoại cảm ứng và cho biết: “Tàu QNa-91769 TS đang dùng thiết bị của VNPT, còn chiếc QNa-91679 TS ni thì chạy song song cả máy Viettel với Vishipel để dự phòng, chừ ngư dân lo nhất là bị đứt tín hiệu”.

Chuyện ngồi trong bờ mà thấy rõ mồn một con tàu đang chạy tốc độ bao nhiêu hải lý ngoài khơi xa thông qua hệ thống VMS, ông Trinh nói, điều này ban đầu giống như trong mơ. Bởi vì thời còn cầm lái tàu QNa 91892 TS ra tới tận vùng nhà giàn DK1, Huyền Trân, Phúc Tần, ông đã nghe tiếng thuyền trưởng một con tàu ở xã Tam Hải bị hỏng máy và kêu cứu. Do không thể biết chiếc tàu nào có cự ly gần tàu bị nạn nhất để gọi ứng cứu. Vậy là ông Trinh phải điện đàm hỏi thăm khắp nơi, sau đó lái tàu đi cứu nạn.

Còn bây giờ thì ngư dân nhìn trên màn hình định vị đều có thể thấy nhau nhờ hệ thống VMS. Là người phụ trách nghiệp đoàn, khi một tàu đang đánh bắt có sự cố, ông Trinh thường thuyết phục các chủ tàu: "Trên biển, nay người mai mình, giúp nhau là cái nghĩa, thuyền trưởng động viên ngư dân nghỉ 1 đêm để lo cho bà con".

Ông Phan Trinh là người đã đi qua hầu hết các đảo ở quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Ảnh: Lê Văn Chương

Lần huy động ngư dân địa phương tổ chức khẩn cấp cứu nạn được ông Trinh kể lại với giọng đượm buồn. Cách đây gần ba năm, hai tàu cá QNa-90129 TS và QNa-90927 TS bị lốc xoáy lật úp gần đảo Song Tử Tây. Cả làng chài Tam Giang như lửa cháy. Ông Trinh đã dò tín hiệu tàu trên hệ thống VMS, sau đó cùng Bộ đội Biên phòng huy động tàu gần nhất đi cứu người. Tàu QNa-90039 TS ở gần đó đã kịp rẽ sóng lao đến, vớt thoát hiểm thành công 40 sinh mạng trên tàu QNa-90129 TS. Ông Trinh đúc kết: "Ngư dân cứu ngư dân, đó là phương châm tốt nhất. Vì tàu cứu nạn chuyên dụng thường ở cách rất xa".

Nhắc lại chuyện ngư dân bị nạn, ông Trinh tâm sự, câu mực là nghề nguy hiểm nhất trên đại dương. Thời còn nắm lái làm thuyền trưởng, thỉnh thoảng ông la to trong Icom cho các tàu khác nghe: “Có tàu nước ngoài dừng hành trình, đưa ống nhòm ngó mình thả thúng cho anh em đi câu. Chắc họ ngạc nhiên dữ lắm, kêu xứ mình có cái nghề chi mà nguy hiểm quá tợn, tàu mẹ thì đội cái giàn tre cồng kềnh không sợ bị lật”.

Ông Phan Trinh dày dạn kinh nghiệm từ những năm tháng đi câu mực ở Trường Sa. Ảnh: Lê Văn Chương

Thao thức với biển cả

Mỗi khi gặp ông Trinh, muốn ông kể câu chuyện có nhiều màu sắc và hoài niệm về biển cả thì cứ mở laptop, cho ông xem tấm bản đồ Hoàng Sa, Trường Sa. Khi vừa nhìn thấy cụm đảo Nguyệt Thiềm, là nhóm đảo chính thuộc quần đảo Hoàng Sa, ông Trinh chỉ ngay vô đảo Quang Ảnh và thốt lên: “Hồi nớ cứ trong bờ đi gần 2 ngày đêm ra tới đảo, thả lưới chuồn, đánh đầy ghe cỡ tuần lễ là quay mũi chạy về An Hòa”. Đảo Quang Ảnh là tên của Cai đội Hoàng Sa Phạm Quang Ảnh, quê ở đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Ngư dân đi biển thường hay gọi bằng cái tên địa phương là đảo Hai Trụ. Ông Trinh kể, bởi vì thời trước không có định vị, không có máy dò, nên ra Hoàng Sa cứ phải chọn hướng hòn đảo này để làm chuẩn. Vì trên đảo có 2 trụ rất cao, nên chạy tàu được 1 ngày rưỡi là ngư dân phải trèo lên nóc tàu nhìn ra khơi để kiếm hình bóng của 2 chiếc trụ.

Câu chuyện của ông về quần đảo Hoàng Sa thỉnh thoảng luôn xen kẽ những câu từ về sự tiếc nuối một thời vàng son bám giữ đảo Hoàng Sa. Đó là vào thời điểm từ trước năm 2000, tàu đánh cá của bà con ngư dân tỉnh Quảng Nam, thành phố Đà Nẵng luôn áp sát các đảo nổi để đánh bắt cá, có lần ông còn đặt chân lên đảo nổi. Nhưng từ sau năm 2000 đến nay, các tàu đánh cá của bà con rất khó tiếp cận được các đảo. Từ năm 2020 đến nay, tàu cá càng phải dạt xa các đảo hơn bởi áp lực từ các tàu tuần tra.

Nhà giàn DK1, nơi ông Trinh từng đưa ngư dân Tam Giang ra bám biển từ năm 1996. Ảnh: Lê Văn Chương

Kể tới chuyện ra bám sát đảo Hoàng Sa, mắt của ông Trinh như muốn ứa giọt lệ. Ông kể chuyện thời mình trở thành thuyền trưởng từ thập niên 90, sau mỗi chuyến đi Hoàng Sa trở về cửa biển Kỳ Hà thì luôn thấy bóng người cha già là lão ngư dân Phan Bá Hạnh đứng ngóng trông con. Ngày đó, tàu mở biển là đi biền biệt, đứt hẳn thông tin với đất liền, vì thiết bị Icom chỉ liên lạc được trong phạm vi 25 hải lý. Rồi người cha qua đời. Tới lượt ông Trinh, hàng ngày xem tín hiệu con tàu của gia đình thông qua hệ thống VMS.

Hai người con trai của ông là ngư dân Phan Văn Toàn, thuyền trưởng tàu QNa 91559 TS, Phan Văn Bảo, máy trưởng. Con tàu làm nghề câu mực của gia đình ông dài 25 mét, công suất máy 1.200 mã lực. Tỷ lệ hư hỏng của những con tàu này giờ đây đã giảm đáng kể so với thời ông làm thuyền trưởng. Vì các ngư dân đã cải tiến, nâng cấp, lắp hẳn 3 máy thủy song song.

Chỉ vào màn hình có bản đồ quần đảo Hoàng Sa, ông cho biết, đảo này là Đá Lồi, chạy sang mép kia là Đá Bắc, tới Phú Lâm, ra đảo Bạch Quy, đi tiếp tới đảo Linh Côn, ra tới Bom Bay (Đá Bông Bay). Ông tâm tình: “Ngư dân nào ngại va chạm, lo tàu tuần tra trong đảo ra rượt đuổi thì cứ chạy ra hướng Bom Bay, rồi từ đó đi miết tới bãi ngầm Macclesfield cũng được”.

Nhìn cái chỉ tay của ông Trinh, tôi thầm nghĩ, tất cả những hòn đảo này đều là nơi lưu dấu một thời ngang dọc biển khơi của một kình ngư. Tới khi nghỉ biển và giao lại bánh lái cho con, ông vẫn tiếp tục “xuôi ngược” trên biển thông qua chiếc máy Icom, màn hình cảm ứng với câu a lô quen thuộc: “Nghiệp đoàn nghề cá Tam Giang xin chào các lái!”.

Làng chài vào mùa

Nhìn trên màn hình giám sát hành trình, đội tàu của Nghiệp đoàn nghề cá Tam Giang đang dịch chuyển từ quần đảo Trường Sa về quần đảo Hoàng Sa. Ông Trinh cho biết, giữa tháng 6 là Trường Sa bắt đầu có gió mạnh, buổi chiều thả thúng cho ngư dân đi câu và tới sáng vớt hết lên tàu thì tàu mẹ phải chạy rất xa, vì thúng trôi khắp nơi. Tuy nhiên mỗi thúng đều được gắn một máy bộ đàm Galaxy 6 band, những thúng nằm cách xa nhất được trang bị thiết bị định vị, vì vậy tàu mẹ không phải mò kim đáy bể như thời trước đây.

Ông Trinh vui mừng chia sẻ, chưa năm nào giá mực cao như đầu năm 2026. Mực khô xuất khẩu đi Thái Lan, Trung Quốc, năm đại hạn về giá là 2021 (125.000 đồng/kg), còn năm nay thì giá lên tới 327.000 đồng/kg và là mốc cao nhất trong lịch sử hơn 40 năm của nghề câu mực khơi. Ngay trong phiên biển đầu năm 2026, ngư dân đi bạn trên tàu của ông có thu nhập từ 120 đến 140 triệu đồng/người.

Mỗi khi lên Icom, ông đều vui mừng vì nghe tiếng của thuyền trưởng, ngư dân nói về tiến độ đi câu. Tôi nhận ra, trong suốt cuộc trò chuyện, ông Trinh thường gọi ngư dân trong nghiệp đoàn là “quân”. Ông nói: “Riêng cái nghề câu mực của nghiệp đoàn ni đã có hơn 1.500 quân ở Hoàng Sa, Trường Sa, còn mành chụp thì cũng cả ngàn quân, bà con vươn khơi bám biển đánh bắt, vừa tham gia gìn giữ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc”.