Chặt chẽ, dân chủ trong tổ chức hội nghị cử tri

Sự chặt chẽ trong quy trình, sự công tâm của cử tri và tính công khai, minh bạch theo Nghị quyết số 101/2025/UBTVQH15 chính là tiền đề quan trọng nhất để xây dựng cơ quan quyền lực Nhà nước thực sự của dân, do dân và vì dân.

Trong tiến trình bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND), giai đoạn lấy ý kiến cử tri nơi công tác và nơi cư trú đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Đây được coi là bộ lọc thực tiễn nhất, là thước đo lòng dân đối với những cá nhân dự kiến đứng vào hàng ngũ những người đại diện cho tiếng nói và quyền lợi của Nhân dân.

Nhằm đảm bảo tính thống nhất, đúng luật và thực chất, các cơ quan, tổ chức cần nắm vững những lưu ý trọng yếu từ Nghị quyết số 101 và Luật Bầu cử hiện hành.

Ý nghĩa chiến lược của "bộ lọc" cử tri trong bầu cử

Hội nghị cử tri nơi công tác, nơi cư trú được tổ chức để lấy ý kiến nhận xét và bày tỏ sự tín nhiệm của cử tri đối với người ứng cử (bao gồm cả người được giới thiệu ứng cử và người tự ứng cử) không đơn thuần là một thủ tục hành chính mà là giai đoạn chuyển tiếp mang tính quyết định từ khâu giới thiệu nhân sự sang khâu hiệp thương, lập danh sách chính thức.

Việc tổ chức hội nghị cử tri được thực hiện nghiêm ngặt theo quy định tại Điều 45 và Điều 54 Luật Bầu cử (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025) và đặc biệt là Nghị quyết số 101/2025/UBTVQH15 ngày 26.9.2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Nghị quyết này cung cấp cái nhìn chi tiết, hướng dẫn cụ thể từ thành phần, số lượng cử tri cho đến cách thức lập biên bản, đảm bảo mọi khâu đều minh bạch, tránh sự áp đặt hoặc làm hình thức.

Hội nghị cử tri nơi công tác: Giám sát từ môi trường lao động thực tế

Hội nghị cử tri nơi công tác tập trung vào việc đánh giá người ứng cử tại môi trường làm việc hằng ngày – nơi bộc lộ rõ nhất năng lực chuyên môn, phong cách lãnh đạo và đạo đức công vụ của cá nhân.

Về quy mô và điều kiện tổ chức: Tùy vào quy mô của cơ quan, tổ chức, đơn vị mà hình thức tổ chức có sự phân cấp rõ rệt để đảm bảo tính đại diện. Cụ thể:

- Đối với đơn vị dưới 100 cử tri: Bắt buộc phải tổ chức hội nghị toàn thể cử tri. Hội nghị chỉ có giá trị pháp lý và đủ điều kiện tiến hành khi có ít nhất quá nửa (trên 50%) tổng số cử tri được mời dự có mặt.

- Đối với đơn vị từ 100 cử tri trở lên: Có thể linh hoạt tổ chức hội nghị cử tri đại diện hoặc hội nghị toàn thể cử tri. Trong trường hợp tổ chức hội nghị cử tri đại diện, thành phần đại diện do người đứng đầu cơ quan phối hợp với Ban chấp hành Công đoàn quyết định. Tuy nhiên, dù là hình thức nào, điều kiện tiên quyết để hội nghị có giá trị là phải có ít nhất 70 cử tri tham dự.

Quy trình tiến hành chuẩn mực: Hội nghị do người đứng đầu cơ quan phối hợp với Ban chấp hành Công đoàn cơ sở triệu tập và chủ trì. Quy trình bao gồm các bước không thể tách rời:

Khai mạc: Tuyên bố lý do, giới thiệu đại biểu tham dự và thông qua chương trình hội nghị một cách công khai.

Giới thiệu nhân sự: Giới thiệu danh sách người ứng cử và đọc tiểu sử tóm tắt. Đây là căn cứ để cử tri đối chiếu với các tiêu chuẩn đại biểu.

Thảo luận và nhận xét: Cử tri đưa ra ý kiến đánh giá trực tiếp đối với từng người ứng cử. Nội dung nhận xét tập trung vào tiêu chuẩn chính trị, đạo đức, lối sống, năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao.

Phát biểu phản hồi: Đại diện cơ quan hoặc bản thân người ứng cử phát biểu giải trình hoặc tiếp thu ý kiến của cử tri.

Biểu quyết tín nhiệm: Đây là khâu then chốt nhất. Nghị quyết quy định cử tri có thể chọn hình thức giơ tay hoặc bỏ phiếu kín. Việc lựa chọn hình thức biểu quyết phải được hội nghị thông qua bằng đa số. Kết quả tín nhiệm cuối cùng được tính dựa trên tỷ lệ đa số cử tri có mặt tại hội nghị.

Hội nghị cử tri nơi cư trú: Kiểm chứng sự gương mẫu tại cộng đồng

Nếu nơi công tác đánh giá về chuyên môn, thì nơi cư trú là "kính hiển vi" đánh giá về lối sống, tư cách đạo đức và sự gắn bó của người ứng cử cũng như gia đình đối với cộng đồng dân cư nơi họ sinh sống.

Thành phần và điều kiện tiến hành: Hội nghị do Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam cấp xã phối hợp với Ủy ban nhân dân (UBND) cùng cấp triệu tập và chủ trì. Thành phần tham dự là cử tri tại thôn, tổ dân phố nơi người ứng cử thường trú hoặc tạm trú thường xuyên. Nơi có dưới 100 cử tri: Yêu cầu sự tham gia của ít nhất quá nửa số cử tri theo danh sách mời dự. Nơi có trên 100 cử tri: Đây là một quy định định lượng cụ thể, yêu cầu phải có ít nhất 55 cử tri tham dự để đảm bảo tính dân chủ và đại diện.

Giải pháp cho khu vực đô thị đặc thù (nhà chung cư): Một điểm mới đầy tính thực tiễn trong Nghị quyết số 101 là việc tháo gỡ khó khăn cho các khu chung cư cao tầng – nơi thường chưa có Tổ dân phố hoặc chưa có Ban công tác Mặt trận ổn định. Trong trường hợp này, Ban Thường trực MTTQ cấp xã sẽ chủ trì phối hợp với UBND cấp xã tổ chức việc phát phiếu lấy ý kiến thay vì tổ chức hội nghị tập trung nếu điều kiện thực tế không cho phép hội họp đông người. Đây là bước đột phá nhằm đảm bảo quyền dân chủ của cư dân tại các đô thị hiện đại không bị bỏ sót.

Quy trình lấy ý kiến bằng phiếu: Giải pháp cho địa bàn đông dân

Đối với những địa phương hoặc đơn vị có từ 100 cử tri trở lên và do đặc thù địa giới hoặc tính chất công việc không thể tổ chức hội nghị tập trung, Nghị quyết cho phép thực hiện thông qua Tổ kiểm phiếu.

Cách thức triển khai nghiêm ngặt: Thành lập Tổ kiểm phiếu từ 3 đến 5 thành viên, thành phần chủ chốt là Ban công tác Mặt trận hoặc đại diện các đoàn thể chính trị - xã hội tại cơ sở.

Phát phiếu và thu phiếu: Tổ kiểm phiếu có trách nhiệm gửi phiếu lấy ý kiến đến từng hộ gia đình hoặc từng cử tri. Trên phiếu phải ghi rõ thời hạn thu phiếu cụ thể để cử tri chủ động sắp xếp thời gian nghiên cứu và ghi phiếu.

Kiểm phiếu công khai: Quá trình kiểm phiếu không được làm kín mà phải mời ít nhất 2 cử tri không phải là người ứng cử chứng kiến để đảm bảo tính khách quan.

Lập biên bản kết quả: Sau khi kiểm phiếu, Tổ kiểm phiếu lập biên bản kiểm phiếu (Mẫu số 06/ BBKP) và gửi về Ban Thường trực MTTQ cấp tổ chức hiệp thương ngay trong ngày.

Những lưu ý đảm bảo tính pháp lý và thực chất

Để hội nghị cử tri diễn ra đúng luật, Nghị quyết số 101/2025/UBTVQH15 đưa ra các yêu cầu khắt khe:

- Trách nhiệm tham dự của người ứng cử: Người ứng cử có quyền và trách nhiệm được mời tham dự các hội nghị lấy ý kiến về mình. Sự hiện diện của họ thể hiện thái độ tôn trọng cử tri và là dịp để họ tiếp thu trực tiếp những góp ý chân thành. Trong trường hợp bất khả kháng không thể tham dự, hội nghị vẫn được phép tiến hành nhưng biên bản phải ghi nhận chi tiết lý do vắng mặt để báo cáo Hội nghị hiệp thương.

- Xử lý dứt điểm các ý kiến phản hồi: Nếu cử tri nêu ra các vấn đề chưa rõ ràng về tiêu chuẩn hoặc có đơn thư tố cáo, kiến nghị ngay tại hội nghị, đơn vị chủ trì không được phép tự ý đưa ra kết luận mang tính chủ quan. Thay vào đó, mọi thông tin phải được ghi chép trung thực vào biên bản và chuyển đến Ban thường trực MTTQ cấp trên để phối hợp với các cơ quan chức năng xác minh, trả lời cử tri một cách thỏa đáng trước khi tiến hành bước hiệp thương tiếp theo.

- Biên bản hội nghị – Hồ sơ pháp lý tối cao: Biên bản hội nghị cử tri (Mẫu số 05/HNCT) là văn bản gốc có giá trị pháp lý cao nhất để xem xét tư cách người ứng cử. Biên bản phải ghi trung thực số lượng cử tri tham dự, diễn biến các ý kiến phát biểu và đặc biệt là kết quả biểu quyết (bao gồm cả số phiếu tín nhiệm và không tín nhiệm).

Phát huy vai trò MTTQ và trách nhiệm công dân

Sự thành công của hội nghị cử tri không chỉ phụ thuộc vào các quy định trên giấy mà nằm ở sự phối hợp nhịp nhàng giữa hệ thống MTTQ và UBND các cấp. Mặt trận Tổ quốc đóng vai trò nòng cốt trong việc giám sát quy trình, đảm bảo hội nghị diễn ra trong không khí dân chủ, thẳng thắn nhưng vẫn giữ được sự ổn định chính trị tại địa phương.

Đối với mỗi cử tri, đây không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm quốc gia. Cử tri cần căn cứ sát vào các tiêu chuẩn đại biểu: sự gương mẫu chấp hành pháp luật của bản thân và gia đình; tinh thần kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí; khả năng lắng nghe và bảo vệ quyền lợi chính đáng của Nhân dân. Mỗi nhận xét công tâm là một lá chắn bảo vệ sự trong sạch của bộ máy Nhà nước.

Nghị quyết số 101/2025/UBTVQH15 đã tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, rõ ràng và minh bạch cho việc tổ chức hội nghị cử tri. Việc thực hiện nghiêm túc quy trình này là minh chứng cho tinh thần dân chủ XHCN "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng".

Quy trình chặt chẽ này giúp chúng ta không chỉ chọn được những đại biểu ưu tú, có tâm, có tầm mà còn là dịp để giáo dục tinh thần thượng tôn pháp luật trong cộng đồng.

Mỗi bước đi chuẩn xác trong giai đoạn lấy ý kiến cử tri chính là viên gạch nền móng xây dựng nên thành công của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ mới, đưa đất nước vững vàng tiến vào kỷ nguyên hùng cường, phồn vinh và thịnh vượng.