Đồng thuận để tăng lương

Có phiên họp kéo dài hết buổi chiều mà Hội đồng Tiền lương quốc gia vẫn chưa thể chốt được phương án. Trên bàn là những bảng khảo sát về đời sống công nhân, những con số về sức chống chịu của doanh nghiệp, những dự báo về tăng trưởng, lạm phát... Mỗi bên đều có lý lẽ của mình.

"Có phiên, đại diện Công đoàn chưa đồng ý bỏ phiếu, không phải vì phản đối, mà vì chúng tôi thấy vẫn còn điều cần bảo vệ cho người lao động. Chúng tôi lại mang các bảng khảo sát trở về, xin thêm ý kiến, bổ sung thêm dữ liệu rồi quay lại bàn thương lượng", ông Quảng - nguyên thành viên đại diện tổ chức Công đoàn tại Hội đồng Tiền lương quốc gia, kể lại.

Người ngoài thường chỉ nhớ con số cuối cùng được công bố. Ít ai biết, phía sau mỗi phần trăm tăng lương là rất nhiều giờ đối thoại, giằng co, thậm chí có lúc căng thẳng. Nhưng như ông Quảng nói, mỗi bên đều bảo vệ quan điểm của mình mà không quên rằng, phía sau những con số ấy là cuộc sống của hàng triệu người lao động, là sức chống chịu của doanh nghiệp và lợi ích chung của cả nền kinh tế.

Đó là câu chuyện của nhiều năm trước.

Sáng nay (16.7.2026), không khí của Hội đồng Tiền lương quốc gia đã khác. Phiên họp kéo dài khoảng hai tiếng rưỡi. Sau những trao đổi, thảo luận, tất cả thành viên Hội đồng cùng thống nhất phương án tăng lương tối thiểu vùng năm 2027 ở mức bình quân 7,8%, áp dụng từ ngày 1.1.2027.

Đây là mức tăng cao nhất trong khoảng một thập kỷ, song điều đáng chú ý là 100% thành viên Hội đồng cùng bỏ phiếu đồng thuận.

TS Nhạc Phan Linh - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Mặt trận, thành viên Hội đồng đại diện phía người lao động - gọi đó là điểm khác biệt lớn nhất so với những kỳ họp trước.

Ông nói rằng, điều thay đổi không phải là các bên không còn khác biệt về lợi ích, mà là đã có sự chia sẻ và thấu hiểu nhiều hơn giữa người lao động, giới sử dụng lao động và cơ quan quản lý nhà nước. Chính sự chuẩn bị kỹ lưỡng, những lập luận dựa trên dữ liệu và tinh thần cùng hướng tới mục tiêu chung đã giúp Hội đồng đi đến đồng thuận tuyệt đối - điều vốn rất hiếm ở những năm trước.

Nhìn vào con số 7,8%, chúng ta sẽ quy ra được mức tăng thêm từ 340.000 đến 390.000 đồng mỗi tháng, tùy từng vùng. Nhưng ý nghĩa của quyết định lần này không hẳn chỉ nằm ở những con số vừa nêu.

Nó nằm ở cách Việt Nam đang lựa chọn con đường phát triển.

Hơn 1 thập kỷ kể từ khi quyết định tiền lương tối thiểu thông qua cơ chế Hội đồng, tiền lương tối thiểu luôn là điểm cân bằng giữa một bên là yêu cầu bảo đảm mức sống tối thiểu cho người lao động; bên kia là sức chịu đựng của doanh nghiệp.

Bởi vậy, mỗi kỳ thương lượng đều là quá trình dung hòa lợi ích. Công đoàn không thể chỉ nói bằng mong muốn, còn doanh nghiệp cũng không thể chỉ viện dẫn khó khăn. Mỗi lập luận đều phải được chứng minh bằng khảo sát, bằng dữ liệu về đời sống công nhân, bằng năng suất lao động, bằng khả năng chi trả và triển vọng của nền kinh tế.

Đó là lý do Hội đồng Tiền lương quốc gia được xem là một trong những thiết chế đối thoại xã hội thực chất nhất hiện nay.

Điều làm nên sự khác biệt của năm 2026 chính là bối cảnh. Nửa đầu năm, GDP tăng 8,18% - mức cao nhất của sáu tháng đầu năm trong khoảng hai thập kỷ. Gần 170.000 doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường. Hoạt động sản xuất phục hồi rõ nét. Niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp được cải thiện...

Một nền kinh tế đang bước vào quỹ đạo tăng trưởng mới cần một cách tiếp cận mới đối với tiền lương. Theo TS Nhạc Phan Linh, mức tăng 7,8% phản ánh rõ định hướng phát triển của Đảng và Nhà nước: tăng trưởng kinh tế phải gắn với phát triển xã hội và bảo đảm công bằng xã hội; không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển. Ông cho rằng, dù mức tăng chưa đạt kỳ vọng ban đầu của tổ chức Công đoàn nhưng đây vẫn là kết quả khách quan, hài hòa lợi ích các bên và là mức điều chỉnh cao nhất trong nhiều năm qua.

Ở góc nhìn ấy, tiền lương không còn chỉ là một khoản chi phí mà trở thành công cụ để phân phối thành quả tăng trưởng.

Theo TS Nhạc Phan Linh, quyết định tăng lương lần này không chỉ tạo thêm thu nhập cho người lao động, mà còn tạo áp lực tích cực buộc doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn vào năng suất lao động.

“Nâng cao năng suất không chỉ là trách nhiệm của người lao động”, ông phân tích. “Nó còn phụ thuộc vào đầu tư công nghệ, thiết bị, điều kiện làm việc, cải tiến kỹ thuật và năng lực quản trị của doanh nghiệp”.

Đó là một góc nhìn đáng chú ý, bởi trong một thời gian dài, nhiều doanh nghiệp phát triển dựa trên lợi thế lao động dồi dào và chi phí thấp. Nhưng khi đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, hướng tới quốc gia có thu nhập cao, mô hình ấy không còn đủ sức cạnh tranh.

Muốn tăng lương bền vững, phải tăng năng suất. Muốn tăng năng suất thì phải đầu tư cho con người, cho công nghệ và đổi mới quản trị.

Ở chiều ngược lại, người lao động khi được cải thiện thu nhập sẽ có thêm động lực gắn bó với doanh nghiệp, chia sẻ nhiều hơn với những mục tiêu sản xuất, kinh doanh.

Tiền lương, vì thế, trở thành mắt xích kết nối giữa năng suất, tăng trưởng và ổn định quan hệ lao động.

Đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam sau phiên họp cũng thừa nhận vẫn còn những băn khoăn về sức chống chịu của doanh nghiệp. Nhưng điều đáng chú ý là giới sử dụng lao động vẫn lựa chọn đồng thuận, bởi họ nhìn thấy một mục tiêu lớn hơn: muốn hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số thì doanh nghiệp và người lao động phải cùng phát triển.

Trong nhiều chỉ đạo gần đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu xây dựng mô hình phát triển mới, trong đó tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với tiến bộ, công bằng xã hội; thành quả phát triển phải được người dân cảm nhận bằng những thay đổi cụ thể trong cuộc sống.

Quyết định tăng lương tối thiểu vùng năm 2027 có thể chưa giải quyết ngay mọi khó khăn của người lao động nhưng nó gửi đi một thông điệp rõ ràng: Việt Nam không còn lựa chọn con đường cạnh tranh bằng lao động giá rẻ. Thành quả tăng trưởng không chỉ thể hiện trên những con số GDP mà còn được phản ánh trong chính đồng lương của người lao động.

Có thể, nhiều công nhân sẽ không biết sáng 16.7, Hội đồng Tiền lương quốc gia đã họp trong bao lâu, đã có bao nhiêu phương án được đưa lên bàn.

Điều họ chờ chỉ là bảng lương đầu tháng 1 năm sau. Bảng lương ấy sẽ có thêm vài trăm nghìn đồng.

Đó là lúc tăng trưởng bắt đầu đi vào tiền lương.