“Đốt” 108 nghìn tỷ đồng mỗi năm: Khói thuốc không chỉ hủy hoại phổi mà còn "bào mòn" văn minh công sở

Báo động đỏ

Không phải tai nạn giao thông hay thiên tai, thuốc lá mới đang là một trong những hiểm họa lớn nhất đối với sức khỏe cộng đồng. Theo công bố của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm khói thuốc cướp đi sinh mạng của khoảng 8 triệu người trên toàn cầu – tương đương với việc mỗi ngày có 22.000 người chết.

Đau xót hơn, trong số đó có tới 1,3 triệu người tử vong oan uổng vì hút thuốc thụ động, dù chính họ không hề chạm vào điếu thuốc.

Tại Việt Nam, bức tranh cũng không kém phần ảm đạm với hơn 84.500 người tử vong mỗi năm – con số này gấp gần 20 lần số người chết vì tai nạn giao thông.

Khói thuốc lá ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động, trong đó có hệ hô hấp. Ảnh: AI

Đáng giật mình hơn cả là bài toán kinh tế. Thiệt hại do thuốc lá gây ra (bao gồm chi phí điều trị bệnh và mất khả năng lao động) lên tới 108 nghìn tỷ đồng mỗi năm. Con số này chiếm 1,14% GDP và cao gấp 5 lần tổng số tiền ngân sách thu được từ thuế thuốc lá.

Những dữ liệu trên phản ánh một thực tế phũ phàng: Lợi ích kinh tế trước mắt từ ngành công nghiệp thuốc lá không thể nào bù đắp nổi những mất mát dài hạn về sức khỏe giống nòi, sự quá tải của hệ thống y tế và sự phát triển bền vững của quốc gia.

Từ "sát thủ truyền thống" đến cạm bẫy "công nghệ cao"

Bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống, môi trường công sở và giới trẻ hiện nay đang đối mặt với "cơn sóng ngầm" mang tên: Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Các sản phẩm này đang lan nhanh, núp bóng dưới vỏ bọc "xu hướng hiện đại", "sành điệu", nhưng thực chất chứa độ độc hại không kém cạnh.

PGS.TS Phan Thu Phương - Giám đốc Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai đưa ra phân tích chuyên môn đáng lo ngại: “Trong khói thuốc có gần 7.000 chất hóa học, trong đó khoảng 200 chất gây hại và hơn 60 chất gây ung thư. Thực tế điều trị cho thấy, các bệnh nhân ung thư phổi, thanh quản, dạ dày, phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hay nhồi máu cơ tim... phần lớn đều có tiền sử liên quan đến thuốc lá”.

Lãnh đạo đơn vị kiểm toán thuộc Kiểm toán nhà nước kiểm tra việc thực hiện các nội dung của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tại cơ quan. Ảnh: N.Lộc

Đặc biệt, vị chuyên gia này nhấn mạnh mối nguy mới từ thuốc lá điện tử: “Chúng tôi liên tục tiếp nhận các ca bệnh trẻ tuổi nhập viện trong tình trạng hôn mê, suy tim, tổn thương gan, não. Nguyên nhân là do ngộ độc các chất ma túy tổng hợp được trộn lẫn tinh vi trong tinh dầu”.

Điều đáng buồn là tại các cơ sở cai nghiện thuốc lá, có rất nhiều bệnh nhân đang ở độ tuổi lao động sung sức, thậm chí là học sinh. Các em tìm đến thuốc lá đôi khi chỉ vì tâm lý "bằng bạn bằng bè", hoặc coi đó là nguồn an ủi tinh thần trong những giai đoạn khủng hoảng tâm lý mà thiếu đi sự chia sẻ, lắng nghe từ gia đình.

Hội thảo: “Tuổi trẻ Kiểm toán nhà nước chung tay đẩy lùi việc hút thuốc lá nơi công sở” - một hoạt động có ý nghĩa thiết thực, thể hiện tinh thần trách nhiệm và vai trò xung kích của tuổi trẻ cơ quan Kiểm toán nhà nước trong việc xây dựng môi trường làm việc văn minh, lành mạnh và không khói thuốc. Ảnh: N.Lộc

Hút thuốc nơi công sở: Thói quen cá nhân hay sự ích kỷ?

Tại môi trường làm việc, câu chuyện hút thuốc không còn là quyền riêng tư. Khi một điếu thuốc được châm lên, không gian chung bị ô nhiễm và hàng chục người xung quanh trở thành nạn nhân bất đắc dĩ.

Anh Vũ Huy Huấn - Kiểm toán Nhà nước chuyên ngành 3, chia sẻ góc nhìn thực tế: “Một số người trẻ vẫn giữ thói quen hút thuốc ngay tại nơi làm việc. Điều này không chỉ khiến không gian ngột ngạt, làm giảm hiệu suất lao động của tập thể mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hình ảnh văn minh, chuyên nghiệp của cơ quan”.

Gay gắt hơn, TS. Nguyễn Hữu Hiểu - Trường Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ Kiểm toán thẳng thắn nhìn nhận: “Hút thuốc nơi công cộng không chỉ là vi phạm pháp luật mà còn là hành vi thiếu trách nhiệm, thể hiện lối sống ích kỷ, gây ảnh hưởng tiêu cực đến cộng đồng”.

Rõ ràng, thước đo của một công sở hiện đại ngày nay không chỉ nằm ở cơ sở vật chất sang trọng, mà còn ở bầu không khí sạch và văn hóa tôn trọng đồng nghiệp, tôn trọng kỷ luật chung.

Biển "Cấm hút thuốc" được dán tại nơi dễ thấy của nhiều cơ quan đơn vị thuộc Kiểm toán nhà nước. Ảnh: N.Lộc

Luật đã có 10 năm nhưng cần hành động quyết liệt

Năm 2012, Quốc hội đã thông qua Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Sau hơn một thập kỷ thực thi, nhận thức xã hội đã có chuyển biến, tỷ lệ người hút thuốc đã giảm. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ hút thuốc cao nhất thế giới. Tại nhiều nơi, quy định cấm vẫn chỉ nằm trên... những tấm biển treo tường do thiếu sự giám sát và chế tài xử phạt nghiêm minh.

Dẫu vậy, vẫn có những điểm sáng điển hình trong việc "nói đi đôi với làm". Tại Kiểm toán Nhà nước, các đơn vị đã triển khai đồng bộ hàng loạt biện pháp: Treo biển cấm tại vị trí dễ nhìn; kiên quyết bố trí khu vực hút thuốc riêng biệt; lồng ghép nội dung tuyên truyền vào các cuộc họp, sinh hoạt tập thể. Thậm chí, nhiều đơn vị đã đưa tiêu chí “nói không với thuốc lá” vào nội quy cơ quan và trở thành một tiêu chí quan trọng để đánh giá thi đua hằng năm.

Cán bộ kiểm toán tham gia xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc. Ảnh: N.Lộc

Ông Vũ Mạnh Tiêm - nguyên Phó Trưởng ban Tuyên giáo Tổng LĐLĐ Việt Nam, nguyên thành viên Ban Tư vấn Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhấn mạnh vai trò của nhận thức: “Xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc cần được nhìn nhận không chỉ là việc tuân thủ pháp luật, mà là một nét văn hóa ứng xử nơi công sở. Mỗi cán bộ, công chức phải thấy rõ trách nhiệm kiến tạo không gian làm việc an toàn, nhân văn cho chính mình và đồng nghiệp”.

Lợi ích của việc bỏ thuốc lá đã được lượng hóa cụ thể. Theo các nghiên cứu của WHO, người lao động không hút thuốc có hiệu suất làm việc cao hơn từ 5 - 10%, tỷ lệ nghỉ ốm ít hơn 30% và tuổi thọ trung bình cao hơn 10 năm so với người hút thuốc.

Đã đến lúc cần nhân rộng mạnh mẽ các mô hình “Công sở xanh - sạch - không khói thuốc”. Cần đẩy mạnh giáo dục để giới trẻ hiểu rằng: "Trưởng thành" không phải là cầm điếu thuốc trên tay, mà là bản lĩnh từ chối cám dỗ để bảo vệ bản thân.

Mỗi điếu thuốc được dập tắt nơi công sở là một hành động thiết thực. Khói thuốc không chỉ làm mờ đôi mắt, mà còn làm mờ cả tương lai của một thế hệ. Do vậy, ngay từ hôm nay, mỗi cơ quan, mỗi bàn làm việc hãy chung tay xây dựng môi trường không khói thuốc, vì một nền công vụ văn minh và một Việt Nam phát triển bền vững.