Festival Huế 2026: Hành trình di sản suốt bốn mùa chính thức bắt đầu bằng Lễ Ban Sóc

Lễ Ban Sóc triều Nguyễn: Nét đẹp nhân văn của nền văn minh lúa nước

Ngày đầu năm mới 2026, quảng trường Ngọ Môn, Đại nội Huế sôi động với Lễ Ban sóc – phát lịch được tái hiện dưới hình thức sân khâu hóa, thể hiện bởi đội ngũ đông đảo nghệ sĩ, diễn viên của Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế. Đây cũng là hoạt động đầu tiên, mở màn cho chuỗi hơn 80 sự kiện, hoạt động văn hóa – nghệ thuật trải dài trong năm trên đất cố đô.

Trong dòng chảy di sản của Cố đô Huế, lễ Ban Sóc (lễ phát lịch) là một trong những nghi lễ quan trọng, thể hiện sự quan tâm của vương triều đối với đời sống nhân dân và sự vận hành của đất nước.

Quang cảnh sân khấu hóa tái hiện lễ Ban sóc triều Nguyễn sáng 1/1/2026 tại sân khấu Ngọ Môn, Đại nội Huế. Ảnh: Trần Thiện.

Theo quy định triều Nguyễn, việc soạn lịch cho năm mới được bắt đầu từ tháng 2 âm lịch hàng năm bởi các quan Khâm Thiên Giám. Sau nhiều tháng tính toán kỹ lưỡng về thiên văn, địa đồ và ngày giờ, bản thảo lịch sẽ hoàn thành vào tháng 5 và bắt đầu in ấn.

Lễ Ban Sóc thường được tổ chức vào ngày mồng một tháng Chạp tại Ngọ Môn (từ năm 1841 dưới thời vua Minh Mạng) với những nghi tiết mang tính đại lễ. Tại đây, lịch được phân chia theo thứ bậc: từ Ngự lịch dành riêng cho vua, đến các loại lịch dành cho Hoàng gia, quan lại và cuối cùng là Công lịch dành cho bần dân.

Lễ Ban Sóc không chỉ là một nghi lễ cung đình xa hoa mà còn mang giá trị thiết thực đối với nền nông nghiệp. Đầu tiên là Điều tiết sản xuất: Cuốn lịch giúp thần dân theo dõi thời tiết, tiết khí để chủ động trong việc gieo trồng và thu hoạch.

Kế đến là Thống nhất quản lý: Việc ban lịch từ trung ương xuống địa phương giúp thống nhất hệ thống ngày giờ, các ngày húy kỵ của tiên đế và sự kiện trọng đại trong toàn quốc.

Cùng với đó là ý nghiac Gắn kết quân thần: Nghi lễ thể hiện sự chăm lo của nhà vua đối với đời sống thường nhật của dân chúng, khẳng định đạo lý "lấy dân làm gốc".

Lễ Ban sóc được tái hiện ngày đầu năm 2026 mở đầu chuỗi sự kiện Festival Huế 4 mùa. Ảnh: Đình Toàn.

Việc tái hiện lễ Ban Sóc trong Festival Huế 2026 không chỉ nhằm bảo tồn giá trị kiến trúc, cung đình mà còn là sự tôn vinh một di sản tri thức lâu đời của dân tộc.

Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, quy trình phân phối lịch triều Nguyễn từ cung đình đến tận tay người dân được diễn ra theo trình tự: Sau khi Khâm Thiên Giám hoàn tất việc biên soạn và in ấn lịch mẫu, quy trình phân phối được thực hiện nghiêm ngặt.

Tại Kinh đô (Ngày mồng một tháng Chạp): Lễ Ban Sóc được tổ chức trọng thể tại Ngọ Môn, Đại nội Huế. Tại đây, các loại lịch quý nhất như Ngự lịch, Long lịch, Phượng lịch sẽ được tiến vào cung để Hoàng gia sử dụng. Tiếp đó, các loại lịch như Vạn niên thọ sẽ được ban cho các thân công, hoàng tử. Các quan viên tại Kinh thành và quan địa phương sẽ nhận lịch Hiệp kỷ hoặc Vạn toàn.

Việc vận chuyển về các tỉnh, thành, địa phương thì ở khu vực phía Nam: Khâm Thiên Giám trực tiếp cấp phát lịch từ Kinh đô cho các tỉnh phía Nam đến tận Khánh Hòa. Khu vực phía Bắc: Lịch được cấp phát từ Kinh đô ra đến Thanh Hóa. Các tỉnh còn lại: Từ Ninh Bình trở ra Bắc và từ Bình Thuận trở vào Nam sẽ do hai tỉnh Nam Định và Hà Nội phụ trách in ấn và cấp phát dựa trên mẫu lịch do Khâm Thiên Giám cung cấp.

Đặc biệt, lịch cũng được phát cho thần dân: Sau khi các quan đầu tỉnh nhận được lịch mẫu, họ có nhiệm vụ tổ chức họp các quan huyện để lĩnh lịch và tiếp tục phân phối xuống cho người dân. Tại địa phương, quan lại cũng có thể tổ chức in ấn thêm dựa trên mẫu để đảm bảo đủ số lượng phát cho dân chúng trong tỉnh.

Tái hiện nghi thức quan tỉnh, thành nhận lịch ở triều đình nhà Nguyễn. Ảnh: Đình Toàn

Việc phân phối này không chỉ là một thủ tục hành chính mà là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, giúp người dân cả nước kịp thời có lịch để phục vụ sản xuất nông nghiệp và đời sống sinh hoạt ngay từ đầu năm mới.

Tại buổi sân khấu hóa tái hiện Lễ Ban sóc sáng 1/1/2026, những nghi thức quan trọng cốt lõi được tái hiện đầy đủ. Sau buổi lễ, các nghệ sĩ cũng đã tiến về khán đài tặng lịch (thật) cho quan khách, đại biểu và nhiều du khách, người dân. Cuốn lịch (thật) được in ấn dưới dạng một cuốn sách – cẩm nang dịch và là cuốn sổ ghi chép công việc hằng ngày khá trang trọng, khiến người được tặng rất thích thú.

Những điểm nhấn "vạn người mê" trải dài 4 mùa

Festival Huế 2026 tiếp tục được tổ chức theo mô hình Festival bốn mùa, với các hoạt động, chương trình, sự kiện văn hóa, nghệ thuật, thể thao mang đậm đặc trưng văn hóa Cố đô, kết hợp giao lưu quốc tế, diễn ra liên tục trong năm.

Niềm vui của du khách khi bất ngờ được tặng lịch đầu năm mới khi tham quan Đại nội Huế. Ảnh: Đình Toàn.

Cụ thể, Huế sẽ không chỉ có một tuần lễ hội mà là một năm lễ hội với các chương trình nghệ thuật, thể thao và văn hóa đặc sắc trải dài trong 4 mùa:

Lễ hội Mùa Xuân (Tháng 1 - 3): Tập trung vào các nghi lễ cung đình, không gian Tết cổ truyền và các hoạt động vui chơi giải trí đặc thù của Kinh đô xưa, như Ngày hội Hoàng mai Huế (4/2-14/2); Lễ Thướng tiêu (dựng nêu ngày Tết ở Đại nội Huế), lúc 7 giờ ngày 10/2; chương trình Hương Xưa Bánh tết ở Đại nội Huế (10/2); Tái hiện Lễ Thiết triều Nguyên đán (11/2). Ngoài ra có hàng loạt sự kiện khác như Hội Xuân và Chợ hoa ngày Tết; Hội Xuân Bính Ngọ; Hội Vật truyền thống; Lễ hội Đền Huyền Trân; Lễ hội Cầu Ngư Thuận An....

Lễ hội Mùa Hạ (Tháng 4 - 6) với chủ đề “Kinh thành tỏa sáng” Với chuỗi lễ hội như Lễ hội Điện Huệ Nam; chương trình Hoàng cung huyễn dạ; chương trình Ẩm thực Hoàng cung; Trại điêu khác Quốc tế Huế; chương trình Photo tour; tuần lễ Áo dài cộng đồng; lễ hội Áo dài; triển lãm đề tài Ngựa trong nghệ thuật Lê Bá Đảng; vũ hội hóa trang...

Đông đảo du khách tham quan Đại nội Huế trong sáng đầu năm 2026. Ảnh: Đình Toàn.

Lễ hội Mùa Thu (Tháng 7 - 9): Điểm nhấn là các hoạt động Tết Trung thu, rước đèn lồng, múa lân và các chương trình trưng bày, sắp đặt nghệ thuật hấp dẫn. Tỏng đó đáng chú ý như: Hoạt động trưng bày, trải nghiệm làng nghề truyền thống Huế; đàn hát dân ca 3 miền; giải Marathon Di sản Huế; lễ hội Điện Huệ Nam; Ngày hội Huế - kinh đô ẩm thực...

Lễ hội Mùa Đông: Tạo không khí ấm áp cho Cố đô với nhiều chương trình, trong đó có các chương trình đáng chú ý như: Chung kết cuộc thi “Nữ hoàng trang sức Việt Nam 2026”; Giải cầu lông quốc tế; Liên hoan trà Quốc tế; chương trình âm nhạc Trịnh Công Sơn; Lễ hội Mừng lúa mới, Lễ hội Tế thần nước; chương trình Countdown đón năm mới...

Festival Huế 2026 kỳ vọng sự cuốn hút bởi tính liên tục của lễ hội. Du khách có thể đến Huế vào bất cứ thời điểm nào trong năm cũng có thể trải nghiệm không khí lễ hội. Các không gian di sản được phục hồi sẽ không còn là "vật thể tĩnh" mà trở thành nơi tương tác trực tiếp giữa nghệ sĩ và công chúng. Cùng với đó là sự góp mặt của nhiều đơn vị, cá nhân trong và ngoài nước mang đến sự đa dạng về phương thức thể hiện, từ truyền thống đến đương đại.

Festival 4 mùa Huế 2026 kỳ vọng thu hút hàng triệu lượt khách bởi nhiều hoạt động, chương trình văn hóa nghệ thuật độc đáo, hấp dẫn. Ảnh: Đình Toàn.

Dựa trên quy mô tổ chức chuyên nghiệp và sự đa dạng của gần 80 hoạt động, các chuyên gia du lịch dự báo Festival Huế 2026 sẽ thu hút hàng triệu lượt khách tham quan. Đặc biệt, phân khúc khách quốc tế và khách nội địa yêu thích văn hóa bền vững (du lịch xanh, sinh thái) sẽ tăng mạnh nhờ định hướng xây dựng Huế thành đô thị "văn hóa, di sản, sinh thái, cảnh quan, thân thiện môi trường và thông minh".

Theo ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế, đại diện Ban tổ chức Festival Huế, thông qua Festival Huế 2026, thành phố Huế tiếp tục khẳng định vai trò thành phố Festival đặc trưng của Việt Nam, trung tâm văn hóa – du lịch lớn, phát huy giá trị di sản Cố đô gắn với phát triển bền vững.