Khi công đoàn vào cuộc kịp thời: Chính sách lương tối thiểu “đi trước” tranh chấp

Tại Hội nghị Ban Chấp hành Tổng LĐLĐ Việt Nam lần thứ tám (khóa XIII) diễn ra ngày 12.12, đồng chí Lê Văn Hòa - Phó Chủ tịch LĐLĐ TP. HCM đã nêu nhiều vấn đề cấp thiết liên quan đến phân vùng lương tối thiểu sau khi các địa phương thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và mô hình chính quyền hai cấp.

Bất cập nảy sinh sau sắp xếp đơn vị hành chính

Đồng chí Lê Văn Hòa - Phó Chủ tịch LĐLĐ TP. HCM cho biết, sau khi tổ chức lại địa giới hành chính, thành phố Hồ Chí Minh mới có 168 đơn vị hành chính cấp xã. Tuy nhiên, việc “kéo ngang” phân vùng lương tối thiểu từ cấp huyện cũ sang cấp xã mới đã bộc lộ nhiều vướng mắc.

Nhiều xã, phường, đặc khu dù nằm trong cùng một không gian lao động, cùng điều kiện phát triển, cùng loại hình công việc nhưng lại bị xếp vào hai phân vùng lương khác nhau, thậm chí cách biệt đến hai bậc vùng.

Đồng chí Lê Văn Hòa - Phó Chủ tịch LĐLĐ TP.HCM. Ảnh: ĐVCC.

Theo dự thảo Nghị định quy định mức lương tối thiểu vùng năm 2026, các mức lương dự kiến gồm: vùng I là 5.310.000 đồng, vùng II là 4.730.000 đồng, vùng III là 4.140.000 đồng và vùng IV là 3.700.000 đồng.

“Riêng chênh lệch giữa vùng I và vùng III đã lên tới 1.170.000 đồng, tương đương hơn 28%. Điều đáng nói, tại TP. HCM, có những địa bàn chỉ cách nhau một cây cầu, một tuyến đường nhưng lại bị “ngăn cách” bởi mức lương tối thiểu khác nhau”, đồng chí Hòa nhận định.

Theo Phó Chủ tịch LĐLĐ TP. HCM, từ thực tiễn giai đoạn 2013 - 2017, khu vực giáp ranh giữa thị xã Phú Mỹ và huyện Châu Đức (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) từng phát sinh hàng loạt vụ tranh chấp, ngừng việc tập thể chỉ vì chênh lệch một bậc vùng. Chỉ khi Chính phủ điều chỉnh phân vùng, quan hệ lao động mới ổn định trở lại.

“Huống hồ hiện nay, khoảng cách phân vùng chênh đến hai bậc, lại chỉ giáp ranh cấp xã. Đây là bài học nhãn tiền đặt ra yêu cầu rất cấp thiết phải rà soát lại phân vùng lương tối thiểu sau sắp xếp đơn vị hành chính”, đồng chí Lê Văn Hòa - Phó Chủ tịch LĐLĐ TP. HCM nhấn mạnh.

Công đoàn chủ động kiến nghị từ thực tiễn

Phát huy kinh nghiệm nhiều năm chủ động đề xuất điều chỉnh phân vùng lương, trong đó nổi bật là kiến nghị được Trung ương chấp thuận nâng một huyện từ vùng II lên vùng I vào năm 2017, tổ chức Công đoàn TP. HCM đã nhanh chóng vào cuộc ngay từ khi mô hình chính quyền hai cấp chính thức vận hành từ ngày 1.7.2025.

Thông qua phản ánh của công nhân, thông tin từ công đoàn cơ sở, hoạt động giám sát, đối thoại tại doanh nghiệp và khảo sát thực tế, Thường trực LĐLĐ thành phố nhận thấy rằng, điều kiện kinh tế - xã hội, mức độ đô thị hóa, giá cả, chi phí sinh hoạt tại nhiều xã, phường, đặc khu trước đây thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (nay thuộc TP. HCM) đã hoàn toàn tiệm cận vùng I. Việc tiếp tục xếp các địa bàn này vào vùng III không còn phù hợp.

Công nhân làm việc tại một nhà máy ở TP.HCM. Ảnh: ĐVCC.

Theo đồng chí Lê Văn Hòa - Phó Chủ tịch LĐLĐ TP. HCM, ngày 30.9.2025, LĐLĐ TP. HCM ban hành Công văn số 3494/LĐLĐ, kiến nghị điều chỉnh phân vùng lương tối thiểu từ vùng III lên vùng II đối với các xã: Kim Long, Châu Đức, Ngãi Giao, Nghĩa Thành, Long Hải, Long Điền và đặc khu Côn Đảo.

Đề xuất này dựa trên nguyên tắc quản lý rất rõ ràng: “Các đơn vị giáp ranh vùng I thì khoảng cách chênh lệch không quá một phân vùng”. Việc thu hẹp chênh lệch vùng lương nhằm hạn chế nguy cơ tranh chấp lao động do bất hợp lý về thu nhập, bởi mức chênh giữa vùng I và vùng III lên đến 1.170.000 đồng là quá lớn đối với khu vực có dòng lao động cơ động cao.

Sau kiến nghị của tổ chức Công đoàn, Sở Nội vụ đã chủ trì họp với các đơn vị liên quan gồm LĐLĐ TP.HCM, Ban Quản lý các Khu chế xuất – Khu công nghiệp, đại diện giới sử dụng lao động (VCCI – HCM) và UBND các xã, phường, đặc khu để rà soát và đánh giá tác động. Kết quả cho thấy, có sự đồng thuận cao.

Trên cơ sở đó, Sở Nội vụ đã tham mưu UBND Thành phố báo cáo Bộ Nội vụ trình Chính phủ ban hành Nghị định 293/2025/NĐ-CP, trong đó chấp thuận điều chỉnh các địa bàn nói trên từ vùng III lên vùng II. Điều này giúp hàng chục nghìn lao động được hưởng mức lương tối thiểu cao hơn từ ngày 1.1.2026.

Ngoài ra, một đóng góp quan trọng khác của LĐLĐ TP. HCM là kịp thời phát hiện nội dung tiền lương cho công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm trong dự thảo Nghị định mới đã bị lược bỏ khi lấy ý kiến.

Ngay sau khi nhận thông tin, LĐLĐ Thành phố đã có văn bản kiến nghị qua Tổng Liên đoàn, đề nghị giữ nguyên mức phụ trội: Ít nhất 5% so với công việc bình thường đối với nhóm nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; ít nhất 7% đối với nhóm đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

Kiến nghị này đã được các bộ, ngành tiếp thu đầy đủ trong Nghị định 293/2025/NĐ-CP. Nhờ đó, hàng triệu lao động trên cả nước làm việc trong điều kiện nặng nhọc, độc hại tiếp tục được bảo vệ về thu nhập và chính sách lương.

Từ những trường hợp cụ thể trên, có thể khẳng định vai trò ngày càng rõ nét của tổ chức Công đoàn TP. HCM trong tham gia xây dựng và hoàn thiện chính sách lao động.

Khi Công đoàn bám sát thực tiễn, chủ động phát hiện vấn đề, kiến nghị kịp thời, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính quyền, người sử dụng lao động và các cơ quan liên quan, chính sách lao động có thể “đi trước” tranh chấp, giúp ổn định quan hệ lao động và bảo đảm hài hòa lợi ích.

Những đóng góp của LĐLĐ TP. HCM cũng thể hiện tinh thần đổi mới hoạt động công đoàn trong bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính, yêu cầu quản lý mới và sự phát triển nhanh của thị trường lao động đô thị lớn nhất cả nước. Đây chính là nền tảng quan trọng để bảo vệ tốt hơn quyền lợi người lao động, đồng thời tạo môi trường sản xuất kinh doanh ổn định, bền vững cho doanh nghiệp trong giai đoạn tới.