Thưởng Tết 2026: Phân hóa thu nhập và hàm ý về một hệ thống an sinh bao trùm

Tại Công điện số 07/CĐ-TTg ngày 1.2.2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đưa ra thông điệp quyết liệt về việc bảo đảm nhân dân đón Tết Bính Ngọ an toàn, lành mạnh, tiết kiệm.

Trao quà Tết cho công nhân đang làm việc tại công trường trọng điểm là dự án Nhà hát Ngọc trai và Công viên văn hóa nghệ thuật chuyên đề; dự án cải tạo, nâng cấp và xây dựng mới Khu nhà khách Hồ Tây tại chương trình “Xây Tết 2026”. Ảnh: Vĩnh Xuân

Trong đó, trọng tâm không chỉ dừng lại ở cân đối cung cầu hay bình ổn giá cả, mà cao hơn cả là triết lý phát triển bao trùm: Chăm lo đời sống nhân dân, đặc biệt là các đối tượng chính sách và người nghèo. Dưới lăng kính kinh tế học, bức tranh thưởng Tết năm nay là "hàn thử biểu" phản ánh "sức khỏe" của nền kinh tế và những vấn đề nội tại của cấu trúc an sinh xã hội.

Nỗ lực tự thân của doanh nghiệp

Theo số liệu từ Bộ Nội vụ, mức thưởng Tết bình quân năm 2026 ghi nhận con số 8,69 triệu đồng/người, tăng 13% so với năm trước. Nhìn vào cơ cấu, khu vực doanh nghiệp Nhà nước dẫn đầu với mức tăng 23% (đạt 9,44 triệu đồng), khu vực FDI tăng 12% (đạt 9,21 triệu đồng), và khu vực dân doanh tăng 9% (đạt 7,37 triệu đồng).

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu vẫn đang trong giai đoạn hồi phục chậm chạp và các rào cản thương mại gia tăng, việc duy trì được đà tăng trưởng tiền thưởng là một nỗ lực vượt bậc của cộng đồng doanh nghiệp.

Đây là minh chứng cho sự chuyển dịch về tư duy quản trị: Doanh nghiệp không còn xem thưởng Tết là một khoản chi phí đơn thuần mà là một khoản "đầu tư" vào nguồn vốn nhân lực.

Việc trích một phần lợi nhuận để giữ chân lao động cho thấy một tầm nhìn dài hạn, nhằm ổn định chuỗi cung ứng ngay từ những ngày đầu năm mới. Tuy nhiên, sự gia tăng này có tính đại diện cho toàn bộ thị trường lao động hay không lại là một câu hỏi cần phân tích sâu sắc.

Nghịch lý phân hóa thu nhập

Dưới góc độ nghiên cứu chuyên sâu, chúng ta thấy một sự phân hóa rõ rệt trong bức tranh tiền thưởng. Sự gia tăng 13% chỉ là con số bình quân, và con số này có xu hướng che lấp những khoảng cách đang ngày càng nới rộng giữa các nhóm ngành và loại hình doanh nghiệp.

Thứ nhất là sự phân hóa theo ngành nghề. Những ngành thâm dụng tri thức, có hàm lượng công nghệ cao như tài chính, ngân hàng, công nghệ thông tin và logistics tiếp tục ghi nhận mức thưởng đột phá.

Ngược lại, tại các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, gia công điện tử – vốn là "xương sống" tạo ra việc làm cho đại bộ phận lao động phổ thông – mức thưởng vẫn duy trì ở mức thấp, thậm chí nhiều nơi chỉ mang tính chất tượng trưng.

Thứ hai, chúng ta đang chứng kiến sự phân hóa về hình thức phúc lợi. Trong khi nhóm lao động trình độ cao nhận được những khoản thưởng tiền mặt tương xứng với giá trị thặng dư họ tạo ra, thì một bộ phận lớn lao động tại các khu công nghiệp phải hài lòng với các túi quà, nhu yếu phẩm.

Dù đây là sự chia sẻ đáng quý của doanh nghiệp trong giai đoạn khó khăn, nhưng nó cũng phản ánh một thực tế: Sức mua thực tế của người lao động phổ thông trong dịp Tết không được cải thiện đáng kể so với tốc độ tăng trưởng GDP.

An sinh xã hội toàn diện và bền vững

Việc bảo đảm an sinh xã hội "toàn diện, hiện đại, bao trùm và bền vững" theo tinh thần chỉ đạo của Ban Bí thư đòi hỏi chúng ta phải nhìn nhận tiền thưởng Tết vượt ra ngoài khuôn khổ một giao dịch kinh tế. Tiền thưởng Tết gắn liền với "quyền được an sinh" của người lao động.

Niềm vui của người lao động khi nhận quà Tết. Ảnh: Vĩnh Xuân

Khoảng cách giữa mức thưởng cao nhất (lên tới hàng trăm triệu đồng) và mức thấp nhất (vài trăm ngàn đồng) đang bóc tách thực tế về sự bất bình đẳng trong phân phối thành quả phát triển.

Khi giá cả hàng hóa dịch vụ thiết yếu thường có xu hướng tăng cục bộ vào dịp cuối năm, những người ở nhóm dưới của thang thu nhập sẽ là đối tượng chịu tổn thương sâu sắc nhất.

Đối với họ, thưởng Tết không phải là khoản tích lũy để tái đầu tư hay tiêu dùng xa xỉ, mà là khoản chi phí "sinh tồn" để trang trải vé tàu xe, quà cáp tối thiểu cho gia đình sau một năm ly hương cầu thực.

Phương châm "nguồn lực bắt nguồn từ tư duy, tầm nhìn" phải được cụ thể hóa bằng việc xây dựng các thiết chế bảo trợ lao động vững chắc hơn. Các hoạt động như "Chợ Tết Công đoàn" hay các chuyến xe nghĩa tình của tổ chức Công đoàn là những điểm sáng nhân văn, nhưng xét về dài hạn, đó vẫn là những giải pháp mang tính "hậu quả" hơn là "phòng ngừa".

Hàm ý chính sách

Để thực hiện quyết tâm "đã nỗ lực rồi thì phải nỗ lực hơn nữa", cần có sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận về thu nhập và phúc lợi lao động:

Công nhân tham gia chương trình "Xây Tết 2026" tại Hà Nội. Ảnh: Vĩnh Xuân

Cải cách cơ cấu tiền lương gắn liền với năng suất lao động: Cần xóa bỏ tư duy tiền thưởng là "ơn huệ" của doanh nghiệp. Tiền thưởng phải được xem là một phần của tổng thu nhập được thỏa thuận dựa trên kết quả sản xuất kinh doanh, giúp người lao động chủ động được kế hoạch tài chính cá nhân.

Xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng: Nhà nước cần đóng vai trò điều tiết mạnh mẽ hơn thông qua các công cụ thuế và hỗ trợ an sinh trực tiếp cho nhóm lao động có thu nhập thấp, đảm bảo mức sàn phúc lợi không bị đứt gãy trong các dịp lễ Tết.

Thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu lao động: Việc thưởng thấp ở các ngành gia công là tín hiệu cho thấy các ngành này đang mất dần lợi thế cạnh tranh. Cần đẩy mạnh đào tạo lại (reskilling) để lao động có thể chuyển dịch sang những ngành có giá trị gia tăng cao hơn, từ đó cải thiện mức thu nhập bền vững.

Sức mạnh của dân tộc bắt nguồn từ Nhân dân và doanh nghiệp. Khi người lao động không phải lo âu về cái Tết "thiếu trước hụt sau", khi họ cảm nhận được sự công bằng trong phân phối lợi ích, lúc đó động lực đổi mới sáng tạo mới thực sự bùng nổ.

Tóm lại, bức tranh thưởng Tết 2026 với những mảng màu sáng tối đan xen là lời nhắc nhở: Tăng trưởng kinh tế phải luôn đi đôi với công bằng xã hội. Chúng ta không chỉ cần những con số tăng trưởng ấn tượng trên báo cáo, mà cần sự ấm áp thực sự trong mỗi gian bếp của gia đình người lao động.

Đó chính là ý nghĩa cốt lõi của phương châm "không để ai bị bỏ lại phía sau" mà Đảng và Nhà nước đang kiên định theo đuổi. Tinh thần "làm việc sớm, vào việc ngay" sau Tết sẽ chỉ có hiệu quả cao nhất khi người lao động được tiếp thêm sức mạnh từ sự quan tâm, chăm lo chu đáo của cả hệ thống chính trị ngay từ trước khi xuân về.

Nghị định 73 quy định chi thưởng Tết 2026 cho cán bộ, công chức, viên chức như thế nào? Theo Nghị định 73/2024/NĐ-CP, tiền thưởng Tết 2026 của cán bộ, công chức, viên chức không còn chi theo kiểu cào bằng hay gắn cứng ...

Thưởng Tết 2026: Lao động ở tỉnh nào đang được thưởng cao nhất? Những ngày cuối năm, câu hỏi được người lao động quan tâm nhiều nhất là năm nay thưởng Tết được bao nhiêu? Theo ghi nhận, ...