Xây dựng môi trường không khói thuốc từ trường học đến nơi làm việc

Môi trường sống - nền tảng cho lối sống lành mạnh

Theo chị Trần Thúy Hà - Trường THCS Quảng Thọ (Quảng Trị), một trong những giải pháp bền vững là giáo dục kỹ năng cho trẻ em, học sinh.

Thay vì chỉ nhấn mạnh đến những con số thống kê lạnh lùng về tỷ lệ tử vong do thuốc lá gây ra, việc đưa vào chương trình học những kỹ năng cụ thể như kỹ năng từ chối, kỹ năng nhận diện rủi ro và kỹ năng bảo vệ bản thân trước tác nhân gây hại sẽ giúp trẻ em chủ động hơn trong ứng xử hằng ngày.

Một góc xanh không khói thuốc của Trường THCS Quảng Thọ. Ảnh: NT

Ở nhiều trường học, giáo viên đã tiên phong lồng ghép nội dung phòng chống tác hại thuốc lá vào môn Giáo dục công dân, sinh hoạt ngoại khóa, thậm chí qua các cuộc thi sáng tạo.

Tại trường THCS Quảng Thọ (tỉnh Quảng Trị), mô hình “Lớp học không khói thuốc - Nói không với thuốc lá từ ghế nhà trường” đã trở thành điểm sáng. Giáo viên và học sinh cùng tham gia các buổi sinh hoạt chuyên đề, cuộc thi “Viết thư gửi người hút thuốc lá” hay xây dựng “Góc truyền thông không khói thuốc” ngay trong khuôn viên trường. Không khí tuyên truyền không hề khô cứng, mà gần gũi, lan tỏa từ lớp học đến gia đình và cộng đồng.

Chính sự sáng tạo này đã cho thấy, muốn trẻ em tránh xa thuốc lá, hãy trao cho các em công cụ để tự bảo vệ bản thân, chứ không chỉ áp đặt những khẩu hiệu.

Nếu giáo dục là “chìa khóa”, thì môi trường sống và học tập lành mạnh chính là “hàng rào” bảo vệ. Ở đây, trách nhiệm không chỉ thuộc về ngành giáo dục, mà cần sự tham gia của toàn xã hội.

Thứ nhất, phải thực hiện nghiêm môi trường không khói thuốc tại các cơ sở giáo dục và nơi công cộng. Nội quy “Không hút thuốc trong khuôn viên trường” được đưa vào quy chế thi đua của nhiều trường học đã cho thấy tính khả thi. Nhưng để hiệu quả, cần đi kèm với việc kiểm tra, giám sát và đặc biệt là sự gương mẫu của giáo viên, cán bộ.

Thứ hai, cần kiểm soát chặt chẽ việc mua bán thuốc lá quanh khu vực trường học. Thực tế, vẫn còn tình trạng các quầy tạp hóa, cửa hàng tiện lợi bày bán thuốc lá điện tử, shisha ngay gần cổng trường. Nếu không có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, lực lượng quản lý thị trường và ngành giáo dục, những quy định cấm hút thuốc trong trường chỉ dừng lại trên giấy tờ.

Thứ ba, để trẻ em “nói không với thuốc lá”, phải tạo cho các em không gian vui chơi, giải trí lành mạnh. Sân chơi, hoạt động thể thao, các câu lạc bộ văn nghệ không chỉ giúp học sinh rèn luyện thể chất mà còn lành mạnh hóa đời sống tinh thần, tránh xa các cám dỗ tiêu cực.

Công nhân Công ty TNHH Viet Power. Ảnh: CT

Truyền thông: Chuyển từ “cấm đoán” sang “trao quyền”

Không chỉ ở trường học, công tác phòng chống tác hại của thuốc lá trong môi trường lao động cũng có vai trò đặc biệt quan trọng.

Theo chị Hoàng Thị Phương Linh - Công ty TNHH Viet Power (Ninh Bình), tại một xưởng may giày dép, mô hình “Khu vực làm việc không khói thuốc” được triển khai với sự tham gia của công đoàn đã mang lại kết quả rõ rệt. Từ việc gắn biển cấm hút thuốc, tổ chức truyền thông định kỳ, phát tờ rơi, đến sáng kiến thành lập “Tổ công nhân tự quản môi trường không khói thuốc”, tất cả đều hướng đến mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc trong công nhân. Kết quả là môi trường làm việc thông thoáng, năng suất lao động tăng lên, và quan trọng hơn là tinh thần đoàn kết, trách nhiệm với sức khỏe tập thể được nâng cao.

Bài học rút ra ở đây là: muốn thay đổi hành vi, phải xuất phát từ chính cộng đồng người lao động. Khi một công nhân nhắc nhở đồng nghiệp, khi một tập thể cùng cam kết “không khói thuốc”, sức mạnh thuyết phục sẽ cao hơn nhiều so với những quy định hành chính khô cứng.

Để củng cố, nhiều doanh nghiệp còn áp dụng chính sách thưởng - phạt công bằng. Người tích cực cai thuốc, tham gia tuyên truyền được khen thưởng; ngược lại, người cố tình vi phạm bị xử lý kỷ luật. Sự minh bạch này tạo ra công bằng, khích lệ tinh thần tự giác, và biến quy định thành thói quen văn hóa.

Mô hình không khói thuốc, xanh - sạch - đẹp. Ảnh: AI

Một trong những rào cản lớn của công tác phòng chống tác hại thuốc lá là tâm lý phản kháng khi người hút thuốc cảm thấy bị áp đặt. Do đó, mục tiêu lâu dài phải là chuyển đổi tư duy từ “áp đặt” sang “tự nguyện”.

Truyền thông cần đi xa hơn việc cảnh báo nguy cơ ung thư phổi, bệnh tim mạch. Hãy cho người hút thuốc thấy những lợi ích thiết thực: sức khỏe cải thiện, tiết kiệm chi phí, hơi thở thơm tho hơn, hình ảnh đẹp trong mắt con cái. Khi nhận thức thay đổi, hành vi sẽ theo sau.

Điều này đặt ra yêu cầu về một chiến lược truyền thông thông minh và nhân văn. Thay vì những thông điệp răn đe đơn điệu, hãy tạo ra những chiến dịch truyền cảm hứng, khuyến khích lựa chọn tích cực, tôn vinh những tấm gương bỏ thuốc thành công. Khi người lao động, học sinh, hay bất kỳ ai cảm thấy mình được trao quyền lựa chọn vì sức khỏe của chính mình, họ sẽ chủ động hơn trong hành trình “nói không với thuốc lá”.

Phòng chống tác hại thuốc lá không thể chỉ dựa vào một giải pháp đơn lẻ. Nó đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ: giáo dục kỹ năng - xây dựng môi trường lành mạnh - truyền thông thay đổi hành vi - và chính sách khích lệ công bằng.

Mỗi trường học cần là “pháo đài” bảo vệ học sinh khỏi thuốc lá. Mỗi nhà máy, công sở cần là “khu vực xanh” an toàn cho người lao động. Và mỗi gia đình cần trở thành nơi lan tỏa thông điệp sống lành mạnh.

Hành trình này không dễ dàng, nhưng với sự kiên trì, quyết tâm của toàn xã hội, một tương lai không khói thuốc hoàn toàn khả thi - nơi thế hệ trẻ được lớn lên trong môi trường trong lành, an toàn và tràn đầy năng lượng tích cực.

Sáng kiến về xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc Trong bối cảnh tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử ngày càng trở thành mối lo sức khỏe cộng đồng, việc xây ...

Xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc: sáng kiến từ đoàn viên Trong nỗ lực phòng, chống tác hại thuốc lá, nhiều sáng kiến từ chính đoàn viên, người lao động đã và đang góp phần lan ...

Khi dân IT sáng kiến phòng, chống tác hại của thuốc lá Trong môi trường làm việc căng thẳng, không ít dân IT tìm đến thuốc lá như một cách giải tỏa. Thế nhưng, cũng chính từ ...