Hành trình mở lối cho người khuyết tật trong nền kinh tế bao trùm - Kỳ 1: Những doanh nghiệp được xây bằng nghị lực

Kỳ 1: Những doanh nghiệp được xây bằng nghị lực

Đằng sau mỗi sản phẩm là một hành trình giành lại lòng tự trọng, từng bước khẳng định năng lực của chính mình. Nhưng để những doanh nghiệp ấy thực sự lớn lên, nghị lực thôi vẫn chưa đủ.

Một công việc có thể thay đổi số phận

Trong một căn xưởng không quá rộng ở ngoại thành Hà Nội, không có tiếng máy móc ầm ĩ, chỉ có tiếng cười nói rộn ràng của những người thợ. Có người bước đi bằng nạng, có người ngồi trên xe lăn, có người đôi bàn tay co quắp vì di chứng bại não.

Họ không giống hình dung quen thuộc về những nghệ nhân thủ công mỹ nghệ, nhưng chính những đôi tay đặc biệt ấy mỗi ngày vẫn miệt mài tạo nên những sản phẩm được hàng nghìn khách hàng trong và ngoài nước lựa chọn, thậm chí được trưng bày tại triển lãm "80 năm hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc".

Ông Phạm Việt Hoài - Chủ tịch HĐQT KimViet tiếp Công nương Nhật Bản Kawashima Kiko - Ảnh: Tuổi trẻ

Ít ai biết rằng, nhiều năm trước, không ít người trong số họ từng sống bằng trợ cấp xã hội, quanh quẩn trong bốn bức tường vì mặc cảm hoặc vì không một doanh nghiệp nào sẵn sàng tuyển dụng.

"Tôi từng nghĩ cuộc đời mình sẽ chỉ quanh quẩn ở nhà, sống dựa vào bố mẹ", chị Hạnh, một lao động khuyết tật vận động, chia sẻ. "Ngày đầu tiên được nhận vào làm việc, điều khiến tôi hạnh phúc nhất không phải tiền lương mà là cảm giác mình vẫn còn có ích".

Điều thay đổi cuộc đời chị không chỉ là một công việc. Đó còn là cơ hội được lao động, được tạo ra giá trị và được nhìn nhận như bất kỳ người lao động nào khác.

Câu chuyện ấy không phải ngoại lệ.

Ở Hà Nội, những người khuyết tật tại Kym Việt đã biến những mảnh vải vụn thành các sản phẩm thủ công tinh xảo. Từ một xưởng sản xuất nhỏ, sản phẩm của họ đã theo chân các đoàn ngoại giao đến nhiều quốc gia, trở thành quà tặng dành cho nguyên thủ và xuất hiện trên các chuyến bay thương mại.

Tại Vụn Art, những mảnh vải tưởng như bỏ đi được ghép thành những bức tranh mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam. Còn với doanh nghiệp xã hội "Chạm vào Xanh", những người sống chung với bại não đang từng ngày chứng minh rằng khuyết tật không đồng nghĩa với việc phải từ bỏ ước mơ tạo dựng một thương hiệu của riêng mình.

Ba mô hình, ba cách làm khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở một điểm chung: họ không nhìn người lao động bằng những khiếm khuyết trên cơ thể.

Ở đó, khuyết tật không phải là giới hạn để loại bỏ một con người khỏi thị trường lao động. Điều được nhìn thấy trước tiên là khả năng làm việc, sự kiên trì và khát vọng được cống hiến. Thay vì chỉ tạo việc làm, những doanh nghiệp ấy từng bước khôi phục lòng tự trọng, giúp người khuyết tật có thu nhập từ chính sức lao động của mình và tự tin bước ra khỏi những mặc cảm vốn đeo bám họ trong nhiều năm.

Doanh nghiệp xã hội mở lối để người khuyết tật khẳng định mình

Khác với doanh nghiệp truyền thống chỉ theo đuổi mục tiêu lợi nhuận, doanh nghiệp xã hội lựa chọn giải quyết các vấn đề của cộng đồng thông qua hoạt động kinh doanh. Phần lớn lợi nhuận được tái đầu tư để mở rộng tác động xã hội. Với người khuyết tật, mô hình này không chỉ tạo việc làm mà còn góp phần nâng cao năng lực, giảm phụ thuộc vào trợ cấp và mở ra cơ hội hòa nhập bền vững.

Theo thống kê, Việt Nam hiện có khoảng 7 triệu người khuyết tật từ 2 tuổi trở lên, tương đương khoảng 7% dân số. Tuy nhiên, chỉ khoảng 30% người khuyết tật trong độ tuổi lao động có việc làm ổn định; phần lớn vẫn làm các công việc giản đơn, thu nhập thấp và ít cơ hội phát triển.

Sản phầm của doanh nghiệp xã hội được tôn vinh khi giải quyết được nhiều việc làm cho người khuyết tật.

Phía sau những con số ấy là hàng triệu câu chuyện chưa được kể. Đó là Thành, chàng thanh niên khiếm thính bị từ chối tuyển dụng chỉ vì doanh nghiệp lo ngại khó giao tiếp; là Hoa, cô gái khuyết tật vận động tốt nghiệp đại học nhưng nhiều tháng không tìm được việc làm vì các tòa nhà văn phòng không có lối đi dành cho xe lăn; là Mai Hương, người khiếm thị thành thạo tin học nhưng không thể hoàn thành vòng tuyển dụng do phần mềm thi trực tuyến không hỗ trợ trình đọc màn hình.

Rào cản lớn nhất đối với người khuyết tật nhiều khi không nằm ở khiếm khuyết của cơ thể, mà ở những định kiến vô hình và những khoảng trống trong môi trường làm việc. Chính trong bối cảnh ấy, doanh nghiệp xã hội đã trở thành nơi nhiều người tự tạo cơ hội cho chính mình và cho những người cùng hoàn cảnh.

Ở đó, mỗi sản phẩm bán được không chỉ mang lại doanh thu. Đằng sau mỗi đơn hàng là một người có việc làm, một gia đình có thêm nguồn thu nhập và một cuộc đời từng bước thay đổi.

Nhưng hành trình ấy chưa bao giờ dễ dàng.

Để duy trì một doanh nghiệp đã khó, để duy trì một doanh nghiệp vừa theo đuổi mục tiêu kinh doanh, vừa gánh trên vai sứ mệnh xã hội còn khó hơn rất nhiều. Phía sau những sản phẩm được thị trường đón nhận vẫn là bài toán về vốn, nhân lực, thị trường và những rào cản mà nghị lực, dù lớn đến đâu, cũng không thể tự mình vượt qua.

Mời độc giả đón đọc kỳ 2: "Vì sao doanh nghiệp xã hội vẫn khó lớn?"