Làm sao để phát triển mạnh đoàn viên trong thời kỳ tinh giản bộ máy?

Nếu chúng ta thay đổi cách nhìn, có khi chính thách thức này lại là cơ hội để công đoàn chuyển mình, trở nên tinh gọn, hiệu quả, sáng tạo hơn – và đặc biệt là gần với người lao động hơn bao giờ hết.

Áp lực đến từ cả hai phía: bộ máy tinh gọn, nhiệm vụ thì nặng nề hơn

Theo Công văn số 3740/TLĐ-TC ngày 28/3/2025 của Tổng LĐLĐ Việt Nam, năm 2025 là năm cao điểm với chủ đề: “Phát triển đoàn viên, tham gia xây dựng Đảng vững mạnh”. Trong đó, tổ chức Công đoàn Việt Nam đặt mục tiêu phát triển thêm 1,65 triệu đoàn viên công đoàn và thành lập hàng chục nghìn công đoàn cơ sở (CĐCS) mới trên toàn quốc.

Cùng lúc đó, hệ thống công đoàn các cấp cũng đang phải thực hiện nghiêm túc chủ trương sắp xếp lại tổ chức bộ máy. Chỉ riêng tại cơ quan Tổng Liên đoàn, bộ máy đã được tinh giản tới 33,3%; nhiều công đoàn ngành trung ương đã sáp nhập, một số LĐLĐ tỉnh, thành phố giảm số lượng ban chuyên trách, chuyển cán bộ sang kiêm nhiệm.

LĐLĐ Quận 7 (TP HCM) tổ chức Hội nghị công bố quyết định kết nạp đoàn viên và thành lập các CĐCS, tháng 3/2025. Ảnh: Trần Hiển

Đặt trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra không chỉ là phát triển số lượng, mà còn là tìm cách vận hành công đoàn hiệu quả hơn với nguồn lực ít hơn. Đây là điều mà cán bộ công đoàn cơ sở và cấp trên trực tiếp cơ sở cảm nhận rõ nhất - bởi chính họ là người trực tiếp đi đến doanh nghiệp, tiếp xúc công nhân, tổ chức hoạt động và kết nối đoàn viên.

Những mô hình đi đầu – bài học từ địa phương và cơ sở

Nhìn lại quý I năm 2025, vẫn có nhiều đơn vị đạt kết quả rất tích cực dù trong bối cảnh bộ máy bị tinh giản mạnh. Cả nước đã thành lập được 1.199 CĐCS, kết nạp mới 144.596 đoàn viên công đoàn.

TP. Hồ Chí Minh thành lập 583 CĐCS, kết nạp tới 61.563 đoàn viên.

Bình Dương: 67 CĐCS, 16.160 đoàn viên mới.

Hà Nội: 132 CĐCS, 6.374 đoàn viên.

Tây Ninh, Hải Phòng, Vĩnh Long, Bến Tre, Đồng Nai, Bình Phước… cũng có nhiều mô hình hiệu quả.

Điểm chung của các đơn vị này là gì?

Thứ nhất, họ không chờ đợi hay trông chờ nguồn lực, mà chủ động đi trước: khảo sát, nắm địa bàn, lên danh sách các doanh nghiệp có từ 20 lao động trở lên, tiếp cận người lao động tại chỗ, thậm chí tổ chức kết nạp ngay tại xưởng sản xuất.

Thứ hai, họ đổi mới cách vận động và truyền thông: thay vì chỉ gửi công văn, tổ chức họp, thì công đoàn tiếp cận qua mạng xã hội, qua đội ngũ công nhân nòng cốt, qua các buổi sinh hoạt định kỳ hay chương trình phúc lợi đoàn viên.

Thứ ba, nhiều nơi đã tận dụng lực lượng cộng tác viên, cán bộ kiêm nhiệm, đoàn viên tích cực trong doanh nghiệp để làm “cánh tay nối dài” cho công đoàn, giúp duy trì hoạt động và lan tỏa tinh thần đoàn kết.

LĐLĐ huyện Lạc Dương (Lâm Đồng) công bố quyết định kết nạp đoàn viên, thành lập Công đoàn Hợp tác xã Vận tải. Ảnh: ĐVCC

Giải pháp cho cán bộ công đoàn cơ sở: 5 điều nên làm ngay

Dưới đây là 5 hướng hành động cụ thể mà cán bộ công đoàn cơ sở có thể tham khảo để chủ động thực hiện trong giai đoạn hiện nay:

Một là, “Đi từng ngõ, gõ từng xưởng” – khảo sát kỹ doanh nghiệp địa bàn

Đừng chờ doanh nghiệp tự tìm đến công đoàn – hãy đi trước một bước. Lập danh sách các doanh nghiệp chưa có CĐCS, nhất là các doanh nghiệp ngoài nhà nước, khu vực dịch vụ. Xác định rõ số lượng lao động, các điểm thuận lợi hoặc rào cản để có phương án vận động phù hợp.

Hai là, phối hợp chặt với chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan

Tăng cường tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương để được hỗ trợ nguồn lực, thông tin và tạo điều kiện tiếp cận doanh nghiệp. Có nơi, chính quyền còn giúp công đoàn kết nối với chủ doanh nghiệp mới mở, hoặc đưa chỉ tiêu phát triển đoàn viên vào tiêu chí thi đua địa phương.

Ba là, dùng công nghệ để nhẹ việc, tăng hiệu quả

Sử dụng phần mềm quản lý đoàn viên, biểu mẫu điện tử, mạng xã hội để truyền thông… sẽ giúp tiết kiệm thời gian và tăng hiệu quả kết nối. Tổng Liên đoàn cũng đang đẩy mạnh chuyển đổi số – cơ sở cần chủ động tham gia.

Bốn là, xây dựng đội ngũ đoàn viên nòng cốt tại doanh nghiệp

Tuyển chọn 1-2 người nhiệt huyết trong doanh nghiệp để làm cầu nối – họ sẽ giúp theo dõi tình hình, truyền thông tin, vận động thêm người mới tham gia công đoàn. Nếu không có cán bộ chuyên trách, chính những người này sẽ là nền móng của công đoàn cơ sở.

Năm là, làm công đoàn trở thành chỗ dựa thực sự cho người lao động

Cuối cùng, quan trọng nhất vẫn là nâng chất lượng hoạt động. Công nhân sẽ không tham gia công đoàn chỉ vì lời kêu gọi – họ cần thấy công đoàn bảo vệ quyền lợi, chia sẻ khó khăn, tạo điều kiện gắn kết và phát triển.

Càng thách thức, càng phải đổi mới và đồng hành

Năm 2025 là năm bản lề trong quá trình tổ chức lại hệ thống Công đoàn Việt Nam. Chúng ta đang đứng trước yêu cầu rất rõ ràng: vừa tinh gọn, vừa hiệu quả. Và điều đó chỉ có thể đạt được nếu mỗi cán bộ công đoàn – nhất là ở cơ sở – thực sự chủ động, linh hoạt, sáng tạo và gần gũi với người lao động.

Không ai hiểu công nhân bằng cán bộ công đoàn cơ sở. Và không ai có thể vận động hiệu quả bằng chính người biết lắng nghe, chia sẻ, hành động từ thực tiễn.

Hãy xem thách thức lần này là cơ hội để công đoàn chứng minh: dù ít người hơn, chúng ta vẫn có thể mạnh mẽ hơn – nếu đi đúng cách, làm đúng điều và giữ đúng tâm.