Xây dựng quy trình kiểm tra chuyên ngành lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế

Theo thông tin từ Bộ Tài chính, tại Nghị định 29/2025/NĐ‑CP ngày 24/2/2025 – một văn bản quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Tài chính (sau đó được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 166/2025/NĐ‑CP ngày 30/6/2025), thì Bảo hiểm xã hội Việt Nam là đơn vị đặc thù thuộc Bộ Tài chính, có chức năng “kiểm tra chuyên ngành việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế”.

Dù vậy, Bộ Tài chính chỉ ra rằng, mặc dù cơ quan bảo hiểm đã ngưng thực hiện chức năng “thanh tra chuyên ngành” mà chuyển sang “kiểm tra chuyên ngành”, vẫn chưa có văn bản pháp luật cụ thể nào hướng dẫn về hoạt động kiểm tra chuyên ngành trong các lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế.

Trên thực tế, công tác quản lý và thực thi chính sách thời gian qua cho thấy vẫn còn nhiều trường hợp vi phạm pháp luật liên quan đến bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế; các hành vi này ngày càng tinh vi, phức tạp và khó phát hiện chỉ qua hoạt động rà soát nghiệp vụ thông thường.

Ảnh minh họa.

Trong bối cảnh đó, việc tổ chức kiểm tra chuyên ngành được xem là một công cụ hiệu quả để phát hiện, ngăn ngừa rủi ro và xử lý các vi phạm liên quan đến ba lĩnh vực nói trên.

Theo thống kê từ giai đoạn năm 2022 đến hết năm 2024, toàn hệ thống Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã chủ trì hoạt động thanh tra chuyên ngành và kiểm tra đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế tại 62.587 đơn vị sử dụng lao động. Trong đó: số tiền chậm đóng, trốn đóng đã thu hồi là 7.509,35 tỷ đồng; yêu cầu tham gia bảo hiểm cho 37.081 người, với tổng số tiền truy đóng 176,29 tỷ đồng; yêu cầu đóng bổ sung thời gian cho 23.767 người, với số tiền truy đóng 176,91 tỷ đồng; yêu cầu điều chỉnh, bổ sung mức đóng cho 136.094 người, với số tiền truy đóng 294,18 tỷ đồng.

Cũng trong giai đoạn này, đã ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành 4.351 quyết định xử phạt vi phạm hành chính về đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế, với tổng số tiền xử phạt là 174,51 tỷ đồng.

Đồng thời, yêu cầu thu hồi về quỹ bảo hiểm xã hội số tiền 41,61 tỷ đồng của 47.878 lao động hưởng chế độ sai quy định; yêu cầu thu hồi về quỹ bảo hiểm thất nghiệp số tiền 2,18 tỷ đồng của 371 lao động hưởng chế độ sai quy định.

Ngoài ra, kiểm tra tại 1.664 cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế và đã từ chối thanh toán chi phí khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế do chi sai quy định với số tiền 363,66 tỷ đồng.

Trước những thực tiễn nêu trên, Bộ Tài chính đánh giá việc xây dựng và ban hành một Thông tư quy định quy trình kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế là hết sức cần thiết nhằm đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước khi chuyển từ chức năng thanh tra sang chức năng kiểm tra chuyên ngành của cơ quan bảo hiểm.

Theo dự thảo, hoạt động kiểm tra chuyên ngành sẽ tập trung vào các nội dung sau:

- Việc đăng ký tham gia, đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế và hồ sơ đề nghị cấp sổ bảo hiểm xã hội, thẻ bảo hiểm y tế của người sử dụng lao động và người lao động.

- Hồ sơ đề nghị giải quyết hưởng, chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội của người sử dụng lao động và người lao động.

- Việc thực hiện hợp đồng khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế, việc duy trì các điều kiện sau khi ký hợp đồng của cơ sở khám chữa bệnh; việc sử dụng kinh phí từ Quỹ bảo hiểm y tế của các cơ sở khám chữa bệnh đã ký hợp đồng với cơ quan bảo hiểm.

Việc xây dựng quy định pháp luật rõ ràng về kiểm tra chuyên ngành trong ba lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế là bước đi quan trọng nhằm hệ thống hóa công tác quản lý, xử lý vi phạm và nâng cao hiệu quả hoạt động bảo hiểm.

Với những con số đã được công bố, rõ ràng hoạt động thanh tra – kiểm tra đã có những kết quả bước đầu đáng kể, nhưng để đáp ứng yêu cầu mới của quản lý nhà nước, việc chuyển đổi cơ chế từ thanh tra sang kiểm tra chuyên ngành cần được pháp lý hóa và thực thi đồng bộ.